Dotted line hay tâm sự của Hâm Liệt………………………
“Hamlet”, tranh của Noredin Morgan
TÂM SỰ CỦA HÂM LIỆT
Sửa dòng kẻ chấm (1) hay là không sửa dòng kẻ chấm – đó là vấn đề.
Chịu đựng tất tật những viên đá hòn sỏi, những cóp nhặt mổ rỉa, những
mũi dãi thò lò hay bột bẹt dịch thuật của các loại ký giả, học giả để rồi
e hèm lên một tiếng mà sửa đi, hay là không có e hèm gì hết, cứ thế mà
im lặng không sửa và bằng cái không sửa dữ dội ấy mà khiến chúng
mỏi mệt, chúng xê ra, chúng im phắc hết đi, đằng nào cao quý hơn.
Sửa là thuận theo. Không hơn. Và tự nhủ thuận theo là sẽ được lòng cả
những kẻ đáng ghét dai như đỉa, đồng nghĩa với việc hết hẳn vô số vết
chích cắn ngứa rát râm ran mà siêu hình hài đang phải chịu đựng,
thuận theo khả thủ như vậy chẳng phải là đáng mong muốn lắm sao?
Sửa, là thuận theo. Thuận theo: có thể là thuận theo í ẹ. Hừ! đây mới là
thứ làm khó chịu. Vì trong sự thuận theo dễ dàng ấy, khi ta đã thoát
hẳn khỏi cái trận đồ bát quái được giăng ra bởi toàn dòng kẻ chấm và
lòng cật(2) này, thì ta làm sao dám chắc ở trong một buổi sáng tương
lai, cái sự thật về thuận theo í ẹ lại sẽ không bao giờ hiển hiện với trí
óc sáng suốt, chính điều bất tường này khiến ta phải nhíu mày lại mà
ngẫm cho kỹ.
Bởi vì, có ai dại dột hứng chịu những nhặt nhạnh ác ý, những thù hằn
ngâm tẩm, những nhố nhăng của thời đại, sự dốt nát của báo chí a
tòng, thói khoe mẽ của học giả, sự hỗn hào của bọn mới lớn, chứng trì
độn của kẻ già lão, sự miệt thị của kẻ hãm tài đối với tài năng không
hãm, trong khi chỉ cần e hèm lên mà sửa là dễ chịu thoải mái ngay
được.
Có ai đành nhẫn nhục không sửa, chỉ thở vắn than dài, mình thở mình
biết, người ngợm sưng tấy như kẻ quanh năm ghẻ lở dưới gánh nặng
của ngứa ngáy, nếu không phải chỉ vì kinh hãi cái sự thật về thuận theo
í ẹ mông mênh bất tận sau khi sửa, cái thuận theo mà một khi đã xong
rồi, thì hỡi ôi nghìn vàng khôn chuộc, cả một trời xanh của í ẹ mà một
kẻ dịch già trong cơn bối rối đã chặc lưỡi cất tiếng vâng ưng thuận như
một đứa hoa hậu khờ khạo, đấy chính cái nỗi sợ mơ hồ làm cho lòng ta
quay quắt, bắt ta phải cam chịu mọi ngứa ngáy khả dĩ còn hơn là một í
ẹ khả thể ở chốn vị lai mà ta còn chưa thấu đáo.
Phải, chính cái nỗi khổ tâm rõ ràng ấy khiến cho ta trở nên như một kẻ
ba phải chết nhát, và cái ý định sửa chữa dòng kẻ chấm vừa bùng lên
đã tàn lụi trước viễn cảnh lạnh lẽo của hối hận, bao toan tính sửa chữa
dấm dớ này nọ, tất thảy đều chẳng thể nào mà thực hiện cho nổi.
Thôi khẽ chứ! Kìa bà Dương Tường dịu hiền! Nữ thần của lòng ta, khi
bà đi chùa, hãy nhớ khấn vái cho ta thoát khỏi gánh nặng của dức lác.
———–
Chú thích:
(1) on the dotted line
(2) loins
“Hamlet”, tranh của John Link
Sở dĩ viết những dòng nhại Hamlet trên vì vô tình xem một loạt tranh
John Link vẽ các nhân vật của Shakespeare, trong đó có bức vẽ Hamlet
mắt nhìn hoang mang, lại nghĩ đến gần đây, một loạt các bài viết, tranh
luận xung quanh mấy từ “on the dotted line” của Lolita, cuốn tiểu
thuyết gây tranh cãi của Vladimir Nabokov, do Dương Tường chuyển
ngữ. (Dương Tường không chỉ là một dịch giả mà còn là một nhà phê
bình hội họa, là người mà các họa sĩ (nhất là lứa của Đặng Xuân Hòa,
hay Nguyễn Minh Thành, Lý Trần Quỳnh Giang) vẫn uống trà cùng ở
Mai Galerry ngày nào…)
Điều kì lạ là khi phê bình Dương Tường, ngay cả với những bài viết
tưởng như rất chuyên môn, thì những người viết cũng đều chỉ dừng lại
ở duy nhất cái “dòng kẻ chấm” trong đoạn mào đầu trứ danh đó để biện
luận, trong khi trọn vẹn bản dịch là gần 500 trang sách khổ lớn. Những
tranh luận khen chê (quanh cái cụm từ ấy) sôi nổi đến nỗi, ở một mức
độ nào đó, dòng kẻ chấm của Dương Tường chẳng khác nào một băn
khoăn về “thôi xao” (*) của hiện tại. Độc giả muốn tìm hiểu kỹ hơn,
xin mời tham khảo đoạn độc thoại sau của Hamlet, ở hồi 1…
(*) Giả Đảo – nhà thơ đời Đường – khi làm thơ, mãi không quyết được
nên dùng chữ “thôi” hay chữ “xao” trong câu “Tăng xao nguyệt hạ
môn/Sư dưới trăng gõ cửa”)
*
Sống, hay không sống – đó là vấn đề.
Chịu đựng tất cả những viên đá, những mũi tên của số mệnh phũ phàng
hay là cầm vũ khí vùng lên mà chống lại với sóng gió của biển khổ,
chống lại để mà diệt chúng đi, đằng nào cao quý hơn?
Chết là ngủ. Không hơn. Và tự nhủ rằng ngủ đi tức là chấm dứt mọi
đau khổ của cõi lòng và muôn vàn vết tử thương mà hình hài phải chịu
đựng, kết liễu cuộc đời như thế, chẳng đáng mong muốn sao?
Chết, ngủ. Ngủ có thể chỉ là mơ. Hừ! Đây mới là điều khó khăn. Vì,
trong giấc ngủ của cõi chết ấy, khi ta đã thoát khỏi cái thể xác trần tục
này, những giấc mơ nào sẽ tới, điều đó làm cho ta phải ngừng lại mà