Nh ng ngôi chùa n i ti ngữ ổ ế
t i Phan Thi t - Bình Thu nạ ế ậ
4. LINH S N T Ơ Ự
Thi t l p vào nh ng năm đ u c a th k XIX trong khu r ngế ậ ữ ầ ủ ế ỷ ừ
già thu c xã Vĩnh H o, huy n Tuy Phong ngày nay.ộ ả ệ
S tích ra đ i c a ngôi chùa đ c l u truy n trong dân gian:ự ờ ủ ượ ư ề
đ u th k XIX m t nhà s t mi n Trung vào, không bi t vìầ ế ỷ ộ ư ừ ề ế
lý do gì đã n vào m t hang đá trong r ng. Dân làng đi r ngẩ ộ ừ ừ
phát hi n đ c ti ng t ng kinh hang đá v ng ra. Bi t mìnhệ ượ ế ụ ở ọ ế
b l , nhà s b hang đá ra đi đ l i m t t m b n đ ch d nị ộ ư ỏ ể ạ ộ ấ ả ồ ỉ ẫ
v trí xây c t ngôi chùa sau này. Theo đó dân làng đã chuy nị ấ ể
v t li u lên xây chùa. V trí xây d ng chùa th t lý t ng: c nhậ ệ ị ự ậ ưở ả
núi r ng âm u, yên tĩnh t o nên s thanh t nh c a gi i tu hành.ừ ạ ự ị ủ ớ
Xung quanh các đ nh núi t o nên t thanh long, h u b ch h ,ỉ ạ ả ữ ạ ổ
nhi u hang đá t nhiên hình hàm ch, hàm r ng, gi ng rúnề ự ế ồ ế
r ng không bao gi c n n c, hang T ... Nh ng hang đ ng cóồ ờ ạ ướ ổ ữ ộ
s n c a t nhiên mà y nh có s s p đ t c a bàn tay conẵ ủ ự ư ự ắ ặ ủ
ng i.ườ
Th i ch ng Pháp, th c hi n tiêu th kháng chi n, dân làng đãờ ố ự ệ ổ ế
d i t ng Ph t vào gi u trong hang đá và phá d chùa; mãiờ ượ ậ ấ ở ỡ
đ n năm 1986 - 1987, m i có đi u ki n xây d ng l i ngôi chùaế ớ ề ệ ự ạ
trên n n x a. Tr c đó vài năm, nhà s già Ph m Hành đàoề ư ướ ư ạ
đ t tr ng chu i c nh t ng đá "Voi ph c" tr c chùa, l i cu cấ ồ ố ạ ả ụ ướ ỡ ố
đ ng ph i m t chi c n đúc b ng đ ng màu đen, n ngụ ả ộ ế ấ ằ ồ ặ
650gram, n có hình ch nh t, chi u dài 9,8cm, r ng 6,5cmấ ữ ậ ề ộ
bên trên có núm tròn đ c m. Phía l ng n có 15 ch Hánể ầ ư ấ ữ
kh c chìm chia thành 2 dòng hai bên núm n. Dòng bên ph iắ ấ ả
kh c 10 ch v i n i dung: "Trung nghĩa v , Trung th ng tắ ữ ớ ộ ệ ắ ứ
hi u quán quân s ". Dòng bên trái kh c 5 ch : "Tân H i niênệ ứ ắ ữ ợ
đông t o". D i m t n có 10 ch kh c theo l i ch tri n; haiạ ướ ặ ấ ữ ắ ố ữ ệ
dòng hai bên, m i bên 3 ch và dòng gi a 4 ch . 10 ch trênỗ ữ ở ữ ữ ữ
m t n trùng v i 10 ch trên l ng n. V niên đ i v i 5 ch :ặ ấ ớ ữ ư ấ ề ạ ớ ữ
"Tân H i niên đông t o" có th bi t chi c n làm vào nămợ ạ ể ế ế ấ
Quang Trung th t (1791) ( B o tàng l ch s Hà N i hi nứ ư Ở ả ị ử ộ ệ
l u gi 2 qu n t ng t nh chi n n Quang Trung tìmư ữ ả ấ ươ ự ư ế ấ
th y Linh S n T . Chi c th nh t đúc năm Quang Trungấ ở ơ ự ế ứ ấ
th t v i 9 ch Hán "Su t cùng c quan h ngũ hi u đô ty”.).ứ ư ớ ữ ấ ư ệ ệ
Linh S n t còn l u gi nhi u di v t c có giá tr nh chuôngơ ự ư ữ ề ậ ổ ị ư
đ ng, t ng nhà s B u T ng, t ng Đ a t ng v.v...ồ ượ ư ử ạ ượ ị ạ
M c cho đ ng sá xa xôi, nh ng hàng ngày v n có nhi u đoànặ ườ ư ẫ ề
khách t các n i đ n chiêm ng ng c nh núi r ng, ng mừ ơ ế ưỡ ả ừ ắ
c nh chùa và t n h ng không khí mát m trong lành c a Linhả ậ ưở ẻ ủ
S n T .ơ ự
5. CHÙA ÔNG
Là ngôi chùa c có qui mô l n nh t c a ng i Hoa Bìnhổ ớ ấ ủ ườ ở
Thu n, t a l c t i ph ng Đ c Nghĩa, th xã Phan Thi t hi nậ ọ ạ ạ ườ ứ ị ế ệ
nay. Theo Th n ph c a chùa và niên đ i kh c ghi b ng dòngầ ả ủ ạ ắ ằ
ch Hán trên thanh xà g nóc chính đi n đ c bi t: chùa l pữ ồ ệ ượ ế ậ
vào tháng 11 năm Canh D n 1770.ầ
T ng th ki n trúc đây t ngày kh i t o là m t ngôi mi uổ ể ế ở ừ ở ạ ộ ế
l n c a ng i Hoa xây d ng đ th Quan Công (Quan Thánhớ ủ ườ ự ể ờ
đ quân). Sách "Đ i Nam nh t th ng chí" t p 12 g i là "Đ nế ạ ấ ố ậ ọ ề
Quan Công" đúng v i tên lúc b y gi c a mi u; và ngay tr cớ ấ ờ ủ ế ướ
c ng vào chùa hi n nay còn t m bi n ghi "Quan Thánh mi u”.ổ ệ ấ ể ế
H n n a, n i dung th ph ng bên trong ch có t ng Quanơ ữ ộ ờ ụ ỉ ượ
công cùng nh ng t ng khác ch không th Ph t và không cóữ ượ ứ ờ ậ
các nhà s tr trì. Th nh ng trong dân gian t x a đ n nay cư ụ ế ư ừ ư ế ả
ng i Vi t và ng i Hoa đ u quen g i là Chùa Ông".ườ ệ ườ ề ọ
N m trên m t di n tích khá l n, chùa có l i ki n trúc và trangằ ộ ệ ớ ố ế
trí ngh thu t đ c tr ng c a ng i Hoa, các dãy nhà n i ti pệ ậ ặ ư ủ ườ ố ế
nhau t o nên hình ch Kim. H th ng c t, vì kèo ch m kh cạ ữ ệ ố ộ ạ ắ
r t công phu, s c nét ph n nào gi ng k thu t ch m kh cấ ắ ầ ố ỹ ậ ạ ắ
trong các ngôi đình c a ng i Vi t. T t c nh ng c t trủ ườ ệ ấ ả ữ ộ ụ
chính đ u có treo câu đ i ch m kh c và s n son thi p vàngề ố ạ ắ ơ ế
l ng l y. N i lên các gian th là nh ng b c tranh ch m g ,ộ ẫ ổ ở ờ ữ ứ ạ ỗ
g n t ng mà n i dung miêu t các đi n tích x a c a ng iắ ở ườ ộ ả ể ư ủ ườ
Hoa, có niên đ i th k XVIII. Nhi u b c hoành l n đ cạ ở ế ỷ ề ứ ớ ượ
chuy n t Trung Hoa qua th k XIX. T ng Quan Công toể ừ ở ế ỷ ượ
l n b ng g đ t trang tr ng gian th chính đi n cùng hàngớ ằ ỗ ặ ọ ở ờ ệ
ch c nh ng pho t ng c khác. H th ng bao lam bao phụ ữ ượ ổ ệ ố ủ
quanh các khám th chùa là nh ng tác ph m điêu kh c b ngờ ở ữ ẩ ắ ằ
g có giá tr v ngh thu t mà các chùa chi n khác khôngỗ ị ề ệ ậ ở ề
th có đ c.ể ượ
Chùa Ông hi n nay còn l u gi chi c chuông c có giá tr vệ ư ữ ế ổ ị ề
l ch s và ngh thu t, đúc t i Qu ng Đông (Trung Qu c) vàị ử ệ ậ ạ ả ố
chuy n sang t tri u đ i nhà Thanh. Ki u cách đúc và v t li uể ừ ề ạ ể ậ ệ
gi ng đ i h ng chung c a ng i Vi t nh ng trang trí ph cố ạ ồ ủ ườ ệ ư ứ
t p và r m rà h n trên thân chuông. Chùa Ông là m t n i sânạ ườ ơ ộ ơ
v n đ p.ườ ẹ
Tr c năm 1975, Phan Thi t th ng di n ra l h i "Nghinhướ ở ế ườ ễ ễ ộ
Ông" chùa Ông. Năm 1996 l h i này đ c t ch c l i, thuở ễ ộ ượ ổ ứ ạ
hút hàng ch c ngàn ng i t kh p n i. T bao đ i nay, chùaụ ườ ừ ắ ơ ừ ờ
Ông là n i mà vào d p T t c truy n c a dân t c, nhân dânơ ị ế ổ ề ủ ộ
th ng t t p đông đ o đ c u cho m t cu c s ng m no,ườ ụ ậ ả ể ầ ộ ộ ố ấ
h nh phúc, làm ăn may m n c a m i ng i, m i nhà.ạ ắ ủ ọ ườ ọ
Chi c th hai cùng lo i v i chi c n và cùng có niên đ i "'Tânế ứ ạ ớ ế ấ ạ
H i niên đông tao”.ợ
6. CHÙA PH T QUANG Ậ
Xây d ng vào n a đ u th k XVIII, t a l c thôn Minhự ử ầ ế ỷ ọ ạ ở
Long nay là ph ng H ng Long, th xã Phan Thi t. V trí c aườ ư ị ế ị ủ
ngôi chùa vào th i đi m xây d ng, dân c th a th t, bao quanhờ ể ự ư ư ớ
là nh ng đ i cát mênh mông ch y dài ra bi n nên trong dânữ ồ ạ ể
gian cũng có tên là chùa Cát.
Khuôn viên c a chùa Ph t Quang t ng đ i l n, bên trong baoủ ậ ươ ố ớ
g m m t t ng th ki n trúc, c ng tam quan, chùa T , chánhồ ộ ổ ể ế ổ ổ
đi n và h th ng các công trình ph n i li n gi a chùa T vàệ ệ ố ụ ố ề ữ ổ
chánh đi n. M t chính c a chùa quay v h ng Nam. Do xâyệ ặ ủ ề ướ
d ng t lâu đ i nên chùa đã h h ng, xu ng c p và đ c tuự ừ ờ ư ỏ ố ấ ượ
b nhi u l n. L n tu b g n nh t là vào năm B o Đ i th 9ổ ề ầ ầ ổ ầ ấ ả ạ ứ
(Giáp Tu t 1934), đ t này tu b l i hoàn toàn chùa T và m tấ ợ ổ ạ ổ ộ
s h h ng c a các h ng m c khác.ố ư ỏ ủ ạ ụ
Đi m đ c bi t quan tr ng trong ngôi chùa c này là các th hể ặ ệ ọ ổ ế ệ
thi n s chùa đã thay nhau gìn gi , b o qu n r t t t nhi u bề ư ữ ả ả ấ ố ề ộ
ph n thu c di s n văn hóa có giá tr . Đó là chi c đ i h ngậ ộ ả ị ế ạ ồ
chung l n b ng đ ng ch m kh c đ p, tinh t và 4 m t chuôngớ ằ ồ ạ ắ ẹ ế ặ
kh c đ a danh, l ch s chùa cũng nh niên đ i; chuông đ cắ ị ị ử ư ạ ượ
đúc vào năm Canh Ng 1750 d i th i chúa Nguy n Phúcọ ướ ờ ễ
Khoát. M t s hi n v t khác là nh ng b n kh c g t o nên bộ ố ệ ậ ữ ả ắ ỗ ạ ộ
kinh Pháp hoa v i 118 b n. Đa ph n trong 118 b n kh c cớ ả ầ ả ắ ả
hai m t b ng ch Hán s c nét bao g m 60 v n l i, trong đó cóặ ằ ữ ắ ồ ạ ờ
7 b n kh c h a hình nh Đ c Ph t thuy t pháp. B kinh Phápả ắ ọ ả ứ ậ ế ộ
hoa hoàn thành vào năm 1734 mà b n kh c cu i cùng có ghi rõả ắ ố
đã hoàn thành vào ngày mùng m t tháng t , năm Long Đ c thộ ư ứ ứ
ba vào Giáp D n. (Long Đ c là niên hi u c a vua Lê Thu nầ ứ ệ ủ ầ
Tông (1732 - 1735) đ i nhà H u Lê).ờ ậ
B kinh do hai kh t s Ninh Dung và kh t s Thi t Hu hi uộ ấ ỹ ấ ỹ ế ệ ệ
là Khánh Tài ch tr ng xin phép kh c. Cũng trong b n kh củ ươ ắ ả ắ
cu i cùng c a b kinh ghi công c a 6 ng i đ ng ra quyênố ủ ộ ủ ườ ứ
góp và cúng ti n, ng i đ ng ra in, nhi u ng i cúng g oề ườ ứ ề ườ ạ
c m và đ c bi t ghi công c a hai v thi n s cùng 12 ph t tơ ặ ệ ủ ị ề ư ậ ử
kh c trong th i gian 28 năm m i hoàn thành b kinh này.ắ ờ ớ ộ
Trong s nh ng ngôi chùa c Bình Thu n, chùa Ph t Quang,ố ữ ổ ở ậ ậ
ngoài ki n trúc và n i dung ch a đ ng nhi u di s n văn hóaế ộ ứ ự ề ả
nói chung và văn hóa Ph t giáo, còn có hoa viên đ p.ậ ẹ