ĐI C NG V H N I TI TẠ ƯƠ Ề Ệ Ộ Ế
- 8 tuy n c b n : Yên, Tùng, Giáp, C n giáp, c, Th ng Th n, T y, Bu ng tr ng.ế ơ ả ậ Ứ ượ ậ ụ ồ ứ
- 1 tuy n m i : Mế ớ ỡ
I. Hormon:
1. Đnh nghĩaị : Là ch t HH có ho t tính sinh h c cao do các tuy n n i ti t tr c ấ ạ ọ ế ộ ế ự
ti p bài ti t vào máu đn td các c quan xa n i bài ti t.ế ế ế ở ơ ơ ế
2. Phân lo i:ạ
- Căn c theo n i bài ti t và n i tác d ng :ứ ơ ế ơ ụ
Hormon chung : Là hormone c a các tuy n n i ti t đc đ vào máu r i theoủ ế ộ ế ổ ồ
máu đn các c quan, các mô xa mà gây td t i đó.ế ơ ở ạ
VD : GH c a Tuy n Yênủ ế
Hormon đa ph ng : Là nx hormon do m t lo i TB ho c 1 nhóm TB bài ị ươ ộ ạ ặ
ti t vào máu ho c d ch c th & td lên các TB khác g n n i hormon đc ế ặ ị ơ ể ở ầ ơ
bài ti t.ế
VD : Gastrin do TB G vùng hang môn v bài ti t kích thích d dày ở ị ế ạ
ti t nhi u acid HCl và ezym pepsin.ế ề
- Căn c theo B/ch HH:ứ
Hormon protein, peptid (VD : D i đi, Yên, C n giáp)ướ ồ ậ
Hormon là d n xu t c a a.a Tyrosin (VD : Tẫ ấ ủ 3, T4 c a tuy n giáp)ủ ế
Hormon steroid (VD : Hormon tuy n sinh d c nam, n )ế ụ ữ
- Căn c theo td sinh lí : ứ
Tác d ng lên chuy n hóa VC & NL : CH, Tụ ể 3, T4 , insulin,…
Đi u hòa TP&V d ch ngo i bào : ADH, PTH,…ề ị ạ
Đi u hòa ptr c th : GH, Tề ơ ể 3, T4 , testosterone,…
Đi u hòa ch c năng sinh s nề ứ ả
Đi u hòa ch c năng thích nghi c th ề ứ ơ ể
3. D tr và bài ti t hormon:ự ữ ế
- Hormon protein, polypeptide và peptid :
M ng n i bào t ng t o preprohormonạ ộ ươ ạ
Preprohormon đc c t ng n t o prohormoneắ ắ ạ
Prohormon đc b máy Golgi c t ti p t o hormonộ ắ ế ạ
Sau đó đc BM Golgi đóng gói trong các túi nh ỏ túi/h t bài ti tạ ế
- Hormon là d n xu t c a a.a Tyrosin :ẫ ấ ủ
Hormon adrenalin và nonadrenalin (c a tuy n t y th ng th n) : Sau khi ủ ế ủ ượ ậ
t ng h p đc ch a vào trong các túi nh trc khi bài ti t vào máu.ổ ợ ứ ỏ ế
Hormon T3, T4 (c a tuy n giáp) : Sau khi t ng h p đc đa vào lòng nang ủ ế ổ ợ ư
tuy n giáp ế g n v i Thyroglobulin và d tr đó. ắ ớ ự ữ ở
- Hormon steroid :
Ph n nh đc d tr d i d ng hormoneầ ỏ ự ữ ướ ạ
Ph n l n đc d tr d i d ng ti n ch t. Khi có kích thích đc hi u, các ầ ớ ự ữ ướ ạ ề ấ ặ ệ
enzyme trong TB s chuy n các ti n ch t ẽ ể ề ấ hormone và bài ti t.ế
4. Các ch t ti p nh n (Receptor):ấ ế ậ
- Là nx p/t protein có TLPT l n.ử ớ
- Khi k t h p v i hormone ế ợ ớ T o ph c h p hormone-receptor ạ ứ ợ Ho t hóa các ạ
h enzim đc hi u ệ ặ ệ Phát đng chu i P HH bên trong TB.ộ ỗ Ư
- Có th n m : ể ằ ở
Trên b m t ho c trong màng TB : Có các receptor đc hi u v i hormone ề ặ ặ ặ ệ ớ
có b/ch là protein, peptid và catecholamine.
trong bào t ng : Có các receptor đc hi u v i các hormone steroid.Ở ươ ặ ệ ớ
trong nhân TB : Có các receptor đc hi u v i hormone T3, T4 c a tuy nỞ ặ ệ ớ ủ ế
giáp.
5. C ch tác d ng c a hormon :ơ ế ụ ủ
a, C ch tác d ng qua ch t truy n tin th 2 (Thông qua receptor trên màng):ơ ế ụ ấ ề ứ
- Ch t truy n tin th 2 là AMPcấ ề ứ :
+, GĐ 1: Hormon g n vào receptor đc hi u trên màng TB ắ ặ ệ Ho t hóa protein Gạ
Protein G ho t hóa Enzym Adenylcylaseạ
Adenylcylase xt p chuy n ATP ứ ể AMPc khi có m t Mg2+ặ
+, GĐ 2 : AMPc ho t hóa Enym Proteinkinase Aạ
Ho t hóa chu i enzyme n i bào ạ ỗ ộ
Gây ra đáp ng sinh h cứ ọ
+, Sau khi gây td, AMPc b phân gi i ị ả 5’AMP m ch th ng b t ho t d i td ạ ẳ ấ ạ ướ
c a Enzym Phosphodiesteraseủ
- Ch t truy n tin th 2 là GMPcấ ề ứ :
+, GĐ 1: Hormon g n vào receptor đc hi u trên màng TB ắ ặ ệ Ho t hóa protein Gạ
Protein G ho t hóa Enzym Guanylcylaseạ
Guanylcylase xt p chuy n GTP ứ ể GMPc khi có m t Mg2+ặ
+, GĐ 2 : AMPc ho t hóa Enym Proteinkinase Gạ
Phosphoryl hóa các protein khác trong TB
Gây ra đáp ng sinh h cứ ọ
+, Sau khi gây td, GMPc b phân gi i ị ả 5’GMP m ch th ng b t ho t d i td ạ ẳ ấ ạ ướ
c a Enzym Phosphodiesteraseủ
- Ch t truy n tin th 2 là ion Caấ ề ứ ++ và calmodulin.
+, Calmodulin là 1 lo i protein v n chuy n Caạ ậ ể ++ trong TB, có 3 ho c 4 VT g n ặ ắ
v i ion Caớ++.
+, Bthg khi không g n v i Caắ ớ ++, Calmodulin không ho t đng.ạ ộ
+, GĐ 1 : Hormon g n vào receptor đc hi u trên màng TB ắ ặ ệ Ho t hóa protein ạ
G
Protein G làm m các kênh Caở++. Làm tăng [Ca++]
+, GĐ 2 : ion Ca++g n v i Calmodulin, t o ph c h p calmodulin-Caắ ớ ạ ứ ợ ++
Ho t hóa các enzyme n i bào ạ ộ
Gây chu i p/ ng sinh h c trong TB t ng t c a AMPc.ỗ ứ ọ ươ ự ủ
+, Ph c h p calmodulin-Caứ ợ ++ làm ho t hóa Enzym Myosinkinase là enzyme xt ạ
cho s phosphoryl hóa myosin c a c tr n ự ủ ơ ơ Làm co c tr nơ ơ
- Ch t truy n tin th 2 là các “m nh” phospholipid màng ấ ề ứ ả
+, GĐ 1 : Hormon g n vào receptor đc hi u trên màng TB ắ ặ ệ Ho t hóa protein ạ
G
Ho t hóa enzyme phospholipase C có ph n trong th th ạ ở ầ ụ ể
Enzyme phospholipase C bi n đi m t s phospholipid màng thành p/tế ổ ộ ố ử
nh h n.ỏ ơ
+, GĐ 2 : “M nh” phospholipid màng quan tr ng nh t là PIPả ọ ấ 2 (Phosphatidyl-
inositol-4,5-biphosphat)
IP3 gi i phóng Caả++ t l i n i nguyên sinh và ty l p th .ừ ướ ộ ạ ể
Ca++ g n v i calmodulin và phát huy td c a ch t truy n tin th 2ắ ớ ủ ấ ề ứ
DAG ho t hóa Proteinkinase C. ạ
Ca++ đc gi i phóng t l i n i nguyên sinh và ty l p th .ả ừ ướ ộ ạ ể
b, C ch td c a hormone ho t hóa h gen (Thông qua receptor trong TB):ơ ế ủ ạ ệ
- Hormon có b/ch steroid (VD :T3,T4) : d tan trong lipid, khu ch tán qua màng ễ ế
TB vào bào t ng ươ
G n vào receptor bào t ng ắ ở ươ T o ph c h p hormone-receptor vào nhân ạ ứ ợ
TB
Ph c h p H-R tác đng lên VT đc hi u c a ANDứ ợ ộ ặ ệ ủ
Ho t hóa s sao chép gen t o mARNạ ự ạ
mARN đn polysom thúc đy QT d ch mã đ t ng h p protein đc hi uế ẩ ị ể ổ ợ ặ ệ
Ph n l n là protein enzyme tham gia QT chuy n hóa n i bào và t o đáp ng ầ ớ ể ộ ạ ứ
sinh h c đc hi u.ọ ặ ệ
II. C ch đi u hòa bài ti t hormoneơ ế ề ế :
1. Đi u hòa theo h th ng d i đi – tuy n yên – tuy n giáp :ề ệ ố ướ ồ ế ế
- Vùng d i đi sx các hormone gi i phóng (RH-releasing hormone) và hormone ướ ồ ả
c ch (IH-Inhibiting hormone ).ứ ế
Đi u hòa bài ti t hormone t ng ng thùy tr c tuy n yênề ế ươ ứ ở ướ ế
Các hormone tuy n yên kích thích tr c ti p s bài ti t các hormone tuy n ế ự ế ự ế ế
đích.
2. C ch đi u hòa ng c : ơ ế ề ượ
- Đi u hòa ng c âm tínhề ượ : [Hormon tuy n đích gi m] ế ả Kích thích tuy n ch ế ỉ
huy tăng ti t hormone ế Tuy n đích tăng hđ tr l i bthg và ng c l i. ế ở ạ ượ ạ
VD: TRH – TSH – T3,T4
- Đi u hòa ng c d ng tínhề ượ ươ : [Hormon tuy n đích tăng] ế Kích thích tuy n ế
ch huy tăng ti t hormone ỉ ế Tuy n đích tăng hđ tr l i bthg và ng c l i.ế ở ạ ượ ạ
VD : FSH,LH – estrogen