Bài giảng Địa lý vận tải thuỷ: Chương 3 - ThS. Hứa Tấn Thành

Cảng biển đóng vai trò thiết yếu và không thể thiếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu, là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế-xã hội của các quốc gia, đặc biệt là Việt Nam với bờ biển dài và vị trí địa lý thuận lợi. Chúng là những hệ thống công trình phức tạp, được xây dựng tại nơi tiếp giáp giữa vùng đất và vùng nước, đảm nhận chức năng tiếp nhận và phục vụ kỹ thuật cho tàu biển, quản lý kho bãi, cùng nhiều dịch vụ logistics khác. Việc nắm vững khái niệm, các phương pháp phân loại, cũng như hiểu rõ về cơ sở vật chất kỹ thuật của cảng biển là nền tảng cốt yếu để đánh giá đúng tầm quan trọng chiến lược và hiệu quả hoạt động của ngành vận tải biển. Chương này sẽ đi sâu vào những khía cạnh này, cung cấp cái nhìn toàn diện về cấu trúc và vai trò của cảng biển trong bối cảnh hiện đại.

Sinh viên, nhà nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực logistics, vận tải biển, quản lý cảng và quy hoạch hạ tầng.

Chương này cung cấp một cái nhìn toàn diện về cảng biển và các ICD, bắt đầu bằng việc định nghĩa cảng biển như một hệ thống công trình phức tạp, đóng vai trò trung tâm trong hoạt động tiếp nhận, phục vụ kỹ thuật cho tàu biển, quản lý kho bãi và kinh doanh dịch vụ logistics. Tiếp đó, tài liệu đi sâu vào các tiêu chí phân loại cảng biển đa dạng, bao gồm theo vị trí xây dựng, cấp công trình, ngành công trình, ngành thương mại, vai trò và chức năng, giúp người đọc có cái nhìn cấu trúc về sự đa dạng của các loại cảng. Một phần trọng tâm khác là phân tích chi tiết cơ sở vật chất kỹ thuật của cảng biển, bao gồm vùng nước cảng (như vùng neo đậu làm thủ tục, vùng nước trước bến và luồng tàu ra vào) cùng với các công trình cơ sở hạ tầng thiết yếu như cầu tàu, hệ thống kho bãi, mạng lưới giao thông nội cảng (chiếm 17-20% diện tích), hệ thống cấp thoát nước và điện. Ngoài ra, chương cũng giới thiệu các loại thiết bị xếp dỡ đa dạng, phân loại theo tuyến xếp dỡ (tiền phương, hậu phương), vai trò (chính, phụ) và loại hoạt động (liên tục, chu kỳ), cùng với các phương tiện vận tải ô tô chuyên dụng cho từng loại hàng hóa như container, sắt thép hay hàng bách hóa. Nội dung này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tối ưu hóa cơ sở hạ tầng và thiết bị để đảm bảo hiệu quả vận hành, nâng cao năng lực tiếp nhận hàng hóa và tàu, từ đó đóng góp vào sự phát triển bền vững của chuỗi cung ứng và kinh tế đất nước. Các nguyên tắc và phân tích được trình bày trong chương này là nền tảng để đánh giá và quy hoạch cảng biển hiệu quả, đáp ứng nhu cầu phát triển thương mại và logistics hiện đại.