1
BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
(Chủ biên)
TS. Đặng Quang Trung
Thành viên
TS. Nguyễn Trung Hải
TẬP BÀI GIẢNG HỌC PHẦN
DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CAN THIỆP KHẨN CẤP
Hà Nội, 2026
2
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CAN
THIỆP KHẨN CẤP ................................................................................................. 4
1.1. Những vấn đề cơ bản về dịch vụ công tác xã hội trong can thiệp khẩn cấp
................................................................................................................................ 4
1.1.1. Khái niệm ................................................................................................. 4
1.1.2. Mục đích, ý nghĩa .................................................................................... 5
1.1.3. Nhận diện các tình huống can thiệp khẩn cấp ......................................... 5
1.1.4. Xu hướng phát triển dịch vụ công tác xã hội trong tình huống khẩn cấp7
1.2. Nguyên tắc cung cấp dịch vụ công tác xã hội trong can thiệp khẩn cấp . 9
1.2.1. Nguyên tắc lấy con người làm trung tâm................................................. 9
1.2.2. Nguyên tắc kịp thời và hiệu quả ............................................................11
1.2.3. Nguyên tắc phối hợp liên ngành ............................................................13
1.2.4. Nguyên tắc bảo mật và tôn trọng quyền riêng tư ...................................15
1.2.5. Nguyên tắc trao quyền và tham gia .......................................................17
1.2.6. Nguyên tắc dựa vào cộng đồng và bền vững .........................................19
1.3. Vai trò của nhân viên công tác xã hội và hệ thống phối hợp ..................21
1.3.1 Vai trò của nhân viên công tác xã hội .....................................................21
1.3.2. Hệ thống phối hợp trong cung cấp dịch vụ công tác xã hội khẩn cấp ...24
1.4. Các mô hình dịch vụ công tác xã hội trong can thiệp khẩn cấp .............28
1.4.1. Mô hình dịch vụ khẩn cấp dựa vào cộng đồng ......................................28
1.4.2. Mô hình hỗ trợ tâm lý - xã hội ...............................................................32
1.4.3. Mô hình dịch vụ khẩn cấp trực tuyến và qua công nghệ .......................36
CHƯƠNG 2. LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CAN
THIỆP KHẨN CẤP ...............................................................................................44
2.1. Hỗ trợ trong thiên tai và biến đổi khí hậu ................................................44
2.1.1. Hỗ trợ cứu trợ khẩn cấp .........................................................................44
2.1.2. Hỗ trợ tái thiết và phục hồi cộng đồng ..................................................45
2.2. Hỗ trợ trong dịch bệnh và khủng hoảng y tế ...........................................47
2.2.1. Dịch vụ y tế - xã hội kết hợp ..................................................................47
2.2.2. Hỗ trợ sức khỏe tâm thần và phục hồi sau dịch bệnh ............................49
3
2.3. Hỗ trợ các vấn đề xã hội .............................................................................51
2.3.1. Bạo lực gia đình và xâm hại ..................................................................51
2.3.2. Di cư, tị nạn và tái hòa nhập ..................................................................52
2.3.3. Can thiệp tự tử/ khủng hoảng .................................................................54
2.3.4. Bị bỏ rơi, không đảm bảo nhu cầu thiết yếu ..........................................56
CHƯƠNG 3. QUY TRÌNH CUNG CẤP DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI VÀ
KỸ NĂNG CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG CAN THIỆP
KHẨN CẤP ............................................................................................................63
3.1. Quy trình cung cấp dịch vụ ........................................................................63
3.1.1. Đánh giá nhanh nhu cầu .........................................................................63
3.1.2. Lập kế hoạch can thiệp khẩn cấp ...........................................................66
3.1.3. Thực hiện và phối hợp dịch vụ ..............................................................70
3.1.4. Giám sát, lượng giá ................................................................................74
3.2 . Kỹ năng của nhân viên công tác xã hội trong can thiệp khẩn cấp ........78
3.2.1. Kỹ năng tham vấn trong khủng hoảng ...................................................78
3.2.2. Kỹ năng quản lý trường hợp khẩn cấp ...................................................81
3.2.3. Kỹ năng phối hợp liên ngành trong dịch vụ công tác xã hội .................85
3.2.4. Kỹ năng truyền thông và vận động xã hội .............................................89
4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG
CAN THIỆP KHẨN CẤP
1.1. Những vấn đề cơ bản về dịch vụ công tác xã hội trong can thiệp khẩn
cấp
Trong thế kỷ XXI, nhân loại đang đối mặt với những biến động chưa từng có
tiền lệ, từ thảm họa thiên nhiên khốc liệt do biến đổi khí hậu đến các đại dịch toàn
cầu hay những cuộc khủng hoảng xã hội phức tạp, tất cả đều tạo ra những tình trạng
khẩn cấp, đe dọa trực tiếp đến an sinh của con người. Trong bối cảnh đó, CTXH
tham gia với vai trò hỗ trợ cộng đồng trong điều kiện bình thường và phát triển thành
một hệ thống dịch vụ phản ứng nhanh, chuyên nghiệp để can thiệp vào các tình
huống ngặt nghèo.
1.1.1. Khái niệm
Can thiệp khẩn cấp trong CTXH là một tiến trình hành động có mục tiêu, diễn
ra trong một khoảng thời gian ngắn và mang tính tức thời nhằm giải quyết các khủng
hoảng đột ngột. Đây là giai đoạn mà các cơ chế tự vệ và khả năng đối phó thông
thường của cá nhân hoặc cộng đồng bị tê liệt.
Dịch vụ CTXH trong can thiệp khẩn cấp là hệ thống các hoạt động chuyên môn
được thiết kế nhằm đáp ứng các nhu cầu thiết yếu, cấp bách về vật chất, tâm lý và
xã hội cho thân chủ. Khái niệm này không giới hạn ở "cứu trợ" mà bao hàm cả việc
thiết lập lại sự an toàn và quyền con người trong môi trường hỗn loạn.
Dịch vụ này sở hữu các đặc trưng khu biệt, bao gồm:
Tính tức thời: Phản ứng phải diễn ra trong "giờ vàng" sau khủng hoảng
để giảm thiểu thiệt hại về người và tinh thần.
Tính cường độ cao: Đòi hỏi nhân viên CTXH phải huy động tối đa năng
lực quan sát, đánh giá nhanh và ra quyết định trong điều kiện thiếu thông
tin.
5
Tính kết nối liên ngành: Dịch vụ này là một mắt xích trong hệ thống gồm
y tế, an ninh, hậu cần và chính quyền địa phương.
1.1.2. Mục đích, ý nghĩa
Mục đích của dịch vụ
Bảo tồn sự sống và an toàn: Mục tiêu tiên quyết là đưa thân chủ ra khỏi vùng
nguy hiểm, đảm bảo họ có nơi trú ẩn, thực phẩm, nước sạch và chăm sóc y tế cơ bản.
Bình ổn hóa tâm lý: Giúp thân chủ thoát khỏi trạng thái hoảng loạn, tê liệt cảm
xúc hoặc các phản ứng cực đoan như ý định tự tử. Nhân viên CTXH thực hiện các
kỹ thuật sơ cứu tâm lý để ngăn chặn các rối loạn stress sau sang chấn.
Khôi phục mạng lưới xã hội: Kết nối thân chủ với gia đình, người thân và các
nguồn lực cộng đồng để họ không cảm thấy bị cô lập trong cơn khủng hoảng.
Duy trì quyền và nhân phẩm: Đảm bảo rằng ngay cả trong tình huống khẩn cấp,
thân chủ vẫn được tôn trọng, bảo mật thông tin và có quyền tham gia vào các quyết
định liên quan đến bản thân mình.
Ý nghĩa sâu sắc của dịch vụ
Ý nghĩa nhân văn: Khẳng định giá trị cao cả của con người. Dịch vụ này là
minh chứng cho việc xã hội luôn có cơ chế bảo vệ những người yếu thế nhất trong
những thời điểm ngặt nghèo nhất.
Ý nghĩa xã hội: Giúp duy trì trật tự và ổn định xã hội, ngăn chặn sự bùng phát
của tội phạm hoặc các bất ổn dân sự do thiếu hụt nguồn lực trong thiên tai, dịch
bệnh.
Ý nghĩa nghề nghiệp: Nâng cao vị thế của ngành CTXH từ một nghề hỗ trợ
sang một nghề nghiệp mang tính chuyên môn cao, có khả năng quản trị khủng hoảng
và điều phối nguồn lực vĩ mô
1.1.3. Nhận diện các tình huống can thiệp khẩn cấp
Trong lĩnh vực CTXH, nhận diện các tình huống can thiệp khẩn cấp là bước
tiên quyết để kích hoạt các quy trình hỗ trợ kịp thời, nhằm bảo vệ tính mạng và giảm