BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
Biên soạn: TS. Đặng Thị Lan Anh - Chủ biên
TS. Nguyễn Hồng Linh - Thành viên
BÀI GIẢNG
GIỚI VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
(Dành cho Học viên Cao học)
HÀ NỘI – 2026
1
MỤC LỤC
MỤC LỤC .................................................................................................... .........1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIỚI VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG......3
1.1. Khung lý thuyết tiếp cận ................................................................................ 3
1.1.1. Phụ nữ trong phát triển ................................................................................ 3
1.1.2. Giới và phát triển......................................................................................... 4
1.1.3. Giới và phát triển bền vững ......................................................................... 5
1.2. Một số lý thuyết về giới và phát triển bền vững ............................................ 8
1.2.1. Lý thuyết về quá trình hình thành và phát triển bản sắc giới ...................... 8
1.2.2. Lý thuyết khác biệt giới ............................................................................ 11
1.2.3. Lý thuyết và trường phái nữ quyền ........................................................... 12
1.2.4. Thuyết phát triển theo hướng bảo vệ môi sinh ......................................... 15
1.3. Chính sách, pháp luật và khung thể chế về giới và phát triển bền vững ..... 17
1.3.1. Công ước và cam kết quốc tế .................................................................... 17
1.3.2. Khung chính sách và pháp luật Việt Nam về Giới và Phát triển bền
vững.....................................................................................................................19
1.3.3. Vai trò của tổ chức xã hội ......................................................................... 20
CHƯƠNG 2: GIỚI TRONG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ................................. 22
2.1. Giới trong phát triển kinh tế ......................................................................... 23
2.1.1.Giới trong lao động, việc làm..................................................................... 23
2.1.2. Phân công lao động theo giới .................................................................... 26
2.2. Giới trong phát triển xã hội .......................................................................... 28
2.2.1.Giới trong giáo dục..................................................................................... 28
2.2.2. Giới trong y tế ........................................................................................... 30
2.2.3.Giới trong hôn nhân và gia đình................................................................. 33
2.3. Giới trong phát triển môi trường .................................................................. 35
2.3.1. Giới và vấn đề bảo vệ môi trường ............................................................. 35
2.3.2.Nhạy cảm giới trong chiến lược hành động bảo vệ môi trường ................ 38
CHƯƠNG 3: LỒNG GHÉP GIỚI TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC ................... 41
2
3.1. Tiến trình chung của lồng ghép giới ............................................................ 42
3.1.1. Phân tích giới ............................................................................................. 42
3.1.2.Lập kế hoạch giới ....................................................................................... 44
3.1.3.Thực hiện giám sát, đánh giá trong lồng ghép giới ................................... 48
3.2.Lồng ghép giới trong hoạt động truyền thông .............................................. 51
3.2.1. Cơ sở lý luận của lồng ghép giới trong hoạt động truyền thông ............... 52
3.2.2. Mục đích của việc lồng ghép giới trong hoạt động truyền thông ............. 53
3.2.3. Các bước thực hiện lồng ghép giới trong hoạt động truyền thông ........... 55
3.2.4. Bảng kiểm đánh giá mức độ lồng ghép giới trong hoạt động truyền
thông....................................................................................................................61
3.3.Lồng ghép giới trong hoạt động nghiên cứu khoa học ................................. 67
3.3.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................. 67
3.3.2. Mục đích của LGG trong hoạt động nghiên cứu khoa học ....................... 69
3.2.3. Các bước thực hiện lồng ghép giới trong hoạt động nghiên cứu khoa
học.......................................................................................................................71
3.2.3. Bảng kiểm đánh giá LGG trong hoạt động nghiên cứu khoa học ............ 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 96
3
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIỚI VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Tóm tắt chương: Chương 1 trình bày các cách tiếp cận lý luận về giới
trong phát triển, tiêu biểu là WID và GAD, trong đó GAD nhấn mạnh quan hệ
giữa nam và nữ thay vì chỉ tập trung vào phụ nữ. Cách tiếp cận giới và phát triển
bền vững coi bình đẳng giới vừa là mục tiêu vừa là điều kiện để đạt phát triển
bền vững. Các lý thuyết quan trọng như bản sắc giới, khác biệt giới, nữ quyền và
phát triển môi sinh giúp lý giải bất bình đẳng giới trong xã hội. Nội dung
chương cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách, pháp luật quốc tế và Việt Nam
trong thúc đẩy bình đẳng giới. Bên cạnh đó, hệ thống thiết chế xã hội và tổ chức
như Nhà nước, Hội Phụ nữ có vai trò quan trọng trong thực thi chính sách giới.
1.1. Khung lý thuyết tiếp cận
1.1.1. Phụ nữ trong phát triển
Từ những năm 1970, tiếp cận phát triển đã tiến thêm một bước khi nhìn
nhận phụ nữ như là những nguồn lực đóng góp vào sự phát triển của gia đình,
cộng đồng và quốc gia. Cách tiếp cận này được gọi là Phụ nữ trong phát triển
(Women in Development - WID). Quan điểm WID đặt trọng tâm vào phụ nữ,
vào các vấn đề phụ nữ nảy sinh trong quá trình phát triển. Do đó, mục đích của
WID là đưa phụ nữ tham gia đầy đủ vào quá trình phát triển. Phương pháp này
bao gồm các biện pháp xây dựng những dự án dành riêng cho phụ nữ, chú trọng
đặc biệt đến vai trò sản xuất của phụ nữ và chủ trương đưa họ hòa nhập vào nền
kinh tế đất nước, coi đó là biện pháp cải thiện địa vị của họ. Những người ửng
hộ WID đã bác bỏ quan niệm hẹp hòi về vai trò của nữ giới (chỉ là mẹ và vợ)
như sự nhìn nhận trước đây và nhấn mạnh rằng cần phải hoạch định chính sách
phát triển cho nữ giới. Họ còn khẳng định rằng việc không chịu thừa nhận và sử
dụng vài trò sản xuất của nữ giới trong, ngoài gia đình là những sai lầm dẫn đến
việc sử dụng kém hiệu quả các nguồn lực. Điều này giúp hợp pháp hóa nhận
định nữ giới là trọng tâm trong việc nghiên cứu cần được chuyển giao các nguồn
vốn qua các dự án dành cho phụ nữ để tạo điều kiện cho phụ nữ nắm giữ công
nghệ và tín dụng. Trên cơ sở đó, năng suất lao động của phụ nữ sẽ tăng và ảnh
hưởng tích cực đối với phát triển chung của đất nước.
4
Bên cạnh những mặt đạt, trong quá trình thực hiện WID cũng bộc lộ một
số hạn chế, WID đã tiếp cận và đặt vấn đề phụ nữ một cách biệt lập.Phụ nữ được
coi như một nhóm đặc thù và những giải pháp được đưa ra cũng là những giải
pháp đặc thù dành riêng cho phụ nữ.Tuy nhiên, giới không chỉ là phụ nữ, bình
đẳng giới không phải cho riêng phụ nữ. Do đó, cách tiếp cận Giới trong phát
triển đã tập trung giải quyết các vấn đề của phụ nữ và nam giới trong mối quan
hệ qua lại lẫn nhau và quan hệ với thể chế. Những quy định pháp luật về BĐG
hướng đến bình đẳng cho cả nam và nữ, mang tính đặc thù theo giới tính (chấp
nhận sự khác biệt ngay trên điểm tương đồng) và ưu tiên từ ảnh hưởng của đặc
thù giới tính.
1.1.2. Giới và phát triển
Phương pháp tiếp cận Giới và Phát triển (Gender and Development – viết
tắt là GAD) được xây dựng vào những năm 1980 để thay thế cho phương pháp
tiếp cận Phụ nữ trong Phát triển (WID). Cách tiếp cận này quan tâm đến mối
quan hệ giữa phụ nữ và nam giớivà thừa nhận những nguyên tắc cơ bản, đó là:
(1) giới không phải là vấn đề của riêng phụ nữ mà là vấn đề về mối quan hệ giữa
hai giới. (2) Chấp nhận thực tế là phụ nữ và nam giới có nhu cầu khác nhau và
mang đặc thù của giới.(3) Không thể đối xử với phụ nữ như nam giới.(4) Chấp
nhận thực tế, phụ nữ thường yếu thế hơn so với nam giới trong nhiều trường
hợp.(5) Trong một số trường hợp, những khác biệt về giới cũng có thể làm nam
giới bị rơi vào nhóm xã hội yếu thế.
Cách tiếp cận này đòi hỏi cần phải phân tích nam giới trong bối cảnh phát
triển, hiểu rõ hơn những vấn đề của nam giới, khẳng định họ cũng là chủ thể tác
động tới sự phát triển ở mỗi quốc gia. Như vậy, vấn đề phát triển đã được nhận
diện thông qua lăng kính giới, đặt phụ nữ vào trong sự so sánh với nam giới.
Trọng tâm của cách tiếp cận này chuyển từ quan điểm bình đẳng sang quan điểm
hiệu quả. Không chỉ xem xét sự khác nhau giữa nam và nữ về mặt xã hội, mà
còn nghiên cứu sự khác biệt về mặt sinh học tác động đến xã hội và ngược lại.
GAD đòi hỏi xem xét thực trạng của nữ giới trong sự so sánh với nam giới, xem
xét khả năng và sự đóng góp, quyền lợi và nghĩa vụ, sự tiến bộ và trở ngại đối