Nhân học đại cương - Chương 7

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ƯƠ

CH

NG 7

KINH TẾ

Ệ Ữ

Ế Ọ

Ố

Ọ

Ế

I. M I QUAN H  GI A KINH T  H C VÀ NHÂN H C KINH T

ế ọ

ọ

ế

1. Kinh t

h c và nhân h c kinh t

1.1. Khái ni mệ

Kinh t :ế

ệ * Xét theo khái ni m chung:

ể ề ệ ổ ố Kinh tế là t ng th  các y u t ả ế ố s n xu t ấ , các đi u ki n s ng c a ủ  con ng iườ ,

ệ ả ấ ố các m i quan h  trong quá trình s n xu t và ả  tái s n xu t ấ  xã h i.ộ

ươ ệ ổ ứ ả ấ ủ ế ọ * Xét theo ph ng di n t ch c s n xu t c a kinh t h c:

ế ự ổ ươ ụ ệ ế Kinh t chính là s  phân b  các ph ng ti n khan hi m cho các m c đích

ạ c nh tranh nhau.

ế ọ Kinh t h c:

ộ ộ ộ ể ề Kinh t ế ọ  là m t b  môn h c khoa h cọ  xã h i giúp cho con ng iườ  hi u v  cách

ứ ậ ề ử ủ ừ th c v n hành c a ủ  n n kinh t ứ ứ ế nói chung và cách th c  ng x  c a t ng ch  th ủ ể

ề ế tham gia vào n n kinh t nói riêng.

ế ọ Nhân h c kinh t :

ế ế ố ủ ứ ề ộ ọ Nhân h c kinh t ọ  là m t nhánh c a nhân h c, nghiên c u v  các y u t văn

1

ế ủ ườ ế hóa liên quan đ n hành vi kinh t c a con ng i.

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ế

Kinh t

ế ọ  h c

ọ Nhân h c kinh t

ế ứ ế ằ Kinh   t là   hình   th c   ti ệ   t   ki m Cho r ng kinh t ế ượ  đ ấ c xu t phát

ố ắ ồ ộ ủ ể ữ   ngu n tài nguyên, c  g ng tìm ra nh ng ừ t ị ủ  quan đi m v  ch ng t c c a ph ươ   ng

ươ ử ụ ồ ự ph ng cách s  d ng ngu n tài nguyên Tây,   d a   trên   các   hành   vi   kinh   t ế

ộ ợ ấ ươ ư ố ợ m t   cách  có   l ấ   i   nh t  và   chi   phí   th p ph ng Tây nh  : t i đa hóa l ậ   i nhu n,

ầ ư ể ả nh t.ấ gi m thi u hóa chi phí, đ u t ạ    và đ t

ậ đ ượ ợ c l i nhu n.

ủ

ế ọ

ọ

ế

1.2. Kinh t

ế ướ  d

i góc nhìn c a Kinh t

h c và Nhân h c kinh t

ượ ế ủ ả ộ ươ ể ể Đ  hi u đ c hành vi kinh t c a xã h i không ph i là ph ng Tây thì không

ỉ ự ủ ể ệ ế ự ề ả th  ch  d a vào các khái ni m c a các nhà kinh t mà ph i chính d a vào n n văn

ủ ọ ế ố ủ ố ườ ộ hóa c a h , y u t chi ph i hành vi và suy nghĩ c a con ng i trong xã h i đó.

2. Hành vi kinh t

.ế

ế ấ ả ươ ạ ộ ứ ướ ớ ệ Hành vi kinh t là t t c  các ph ng th c ho t đ ng h ng t ứ   i vi c đáp  ng

ầ ủ ị ườ ố mong mu n và nhu c u c a th  tr ng.

ế ủ ườ ồ Hành vi kinh t c a con ng i bao g m:

Kinh t ế → S n xu t  ả ấ → Tiêu dùng.

2

ế ố ạ ế ủ ộ => Ba y u t ệ ố  t o nên h  th ng kinh t ộ  c a m t xã h i.

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ườ

ứ

ọ

ế

3. Các tr

ng phái nghiên c u trong nhân h c kinh t

ự ế ậ

3.1. Th c t

lu n (Substantivism)

ả ự ế ủ James Scott, Karl Polayi, George ộ ố ọ M t s  h c gi theo ch  nghĩa th c t là:

Dalton, Marshall Sahlins và Cilffort Geertz.

ự ế ậ ự ả ể ề ắ “ Th c t lu n ” cho là đ  có s  gi i thích đúng đ n v  hành vi kinh t ế ủ    c a

ườ ứ ụ ể ề ụ ế ầ ả ị con ng i thì c n ph i có ki n th c c  th  v  phong t c, giá tr , hay nói cách khác

ủ ườ là văn hóa c a ng i tham gia.

ụ ể ế ằ ọ ế ổ ể H  cho r ng không th  áp d ng các lý thuy t kinh t ứ    c  đi n khi nghiên c u

ộ ề ệ các xã h i ti n công nghi p.

ọ ườ ự ế ậ ệ Các nhà nhân h c theo tr ng phái th c t lu n cho là các khái ni m kinh t ế

ươ ứ ấ ứ ệ ố ể ợ ế ặ ph ng Tây phù h p đ  nghiên c u b t c  h  th ng kinh t ữ    nào, m t dù còn nh ng

ế ầ ử ổ ạ h n ch  c n s a đ i.

ứ

ậ

3.2. Hình th c lu n (formalism)

ự ả ứ ế ủ ậ “ Hình th c lu n ” cho là s  gi i thích các hành vi kinh t c a con ng ườ ự   i d a

ề ả ộ ự ề ườ ọ ự ự ủ trên n n t ng c a m t s  miêu t ả ừ ượ  tr u t ng v  môi tr ủ   ng, s  ch n l a c a

ườ ng i tham gia.

ọ ườ ứ ậ ả ằ Các nhà nhân h c theo tr ng phái hình th c lu n ph n bác  và cho r ng các

ự ế ậ ấ ủ ề ả ạ ế nhà th c t lu n đã quá lãng m n hóa b n ch t c a n n kinh t ệ    phi công nghi p

ạ ộ ủ ấ ầ ọ cho nên đã làm m t đi t m quan tr ng c a ho t đ ng kinh t ế .

Ệ Ữ

Ố

ƯỜ

ƯỜ

II. M I QUAN H  GI A CON NG

I VÀ MÔI TR

NG

ệ

1. H  sinh thái

3

ữ ư ậ ọ ừ ố Sinh thái: Thu t ng  sinh thái h c do Ernst Haeckel đ a ra t ạ   ữ  g c ch  Hy L p

ươ

ọ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ệ

ự ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7 ệ

ố ử ứ ọ oikos, có nghĩa là nhà c a. Sinh thái h c nghiên c u m i quan h  mang tính h

ệ ố ế ố ự ủ mang tính h  th ng c a các y u t t nhiên.

ế ậ ự ươ ườ ườ ớ Ti p c n sinh thái : Là s  t ữ ng tác gi a con ng i và ng i khác, v i các

ự ậ ậ ộ ớ ườ ấ ả ẽ ạ ứ loài th c v t, đ ng v t, và v i môi tr ng t t c  s  t o ra các đáp  ng văn hóa.

ệ ộ ệ ố ậ ồ ộ ạ ớ H  sinh thái: là m t h  th ng bao g m các sinh v t tác đ ng qua l i v i môi

ưở ượ ạ ưỡ ạ tr ng và các dòng năng l ấ ng t o nên c u trúc dinh d ề ng đa d ng v  loài và các

ậ ấ chu trình v t ch t.

ườ

ự

ế ớ

2. Các vùng môi tr

ng t

nhiên trên th  gi

i

ớ ừ 2.1. Vùng r ng ôn đ i

ố Ở ừ ế ớ ệ Vùng r ng ôn đ i có đ n 43% dân s . ộ  vùng này trình đ  công ngh  phát

ể ườ ậ ụ ệ ể ủ ồ tri n cao đã giúp cho con ng i t n d ng tri t đ  ngu n tài nguyên c a môi tr ườ   ng

ộ ố ể ố đ  nuôi s ng m t s  dân đông.

ừ

2.2. Vùng r ng nhi

ệ ớ t đ i

ệ ớ ượ ớ ư ề ả ậ ộ ừ Vùng  r ng  nhi t  đ i  v i  l ng  m a   nhi u và   th m  đ ng  v t  phong phú,

ặ ấ ư ế ệ ế ả ố ố chi m kho ng 10% di n tích m t đ t nh ng nuôi s ng đ n 28% dân s . Ph ươ   ng

ủ ế ở ứ ự ồ th c sinh t n ch  y u ệ  khu v c này là nông nghi p thâm canh hay canh tác n ươ   ng

r y.ẫ

ồ

ỏ

2.3. Vùng đ ng c

ề ặ ấ ơ ữ ế ệ ả Nh ng vùng này chi m 26% di n tích b  m t trái đ t n i có kho ng 10% dân

ủ ế ượ ư ữ ằ ắ ố ố ố s  sinh s ng . Nh ng c  dân s ng ch  y u b ng săn b n, hái l m, và chăn nuôi.

ồ

2.4. Vùng đ i núi

ề ế ậ ạ ồ ộ ả   Vùng đ i núi có nhi u lo i khí h u khác nhau tùy theo đ  cao, chi m kho ng

4

ặ ấ ệ ả ố 12% di n tích m t đ t và có kho ng 7% dân s .

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

2.5. Vùng hoang m cạ

ư ữ ế ệ ế ấ ố ố Chi m 18% di n tích trái đ t nh ng có đ n 6% dân s  sinh s ng. Nh ng vùng

ấ ớ ủ ữ ữ ụ ả ằ ả ỉ ấ đ t khô c n này không ph i ch  là hình  nh c a nh ng vùng đ t v i nh ng đ n cát

ồ ướ ự ế ờ ạ ượ ề ủ ở ữ vô b  và s  khan hi m ngu n n c nhi u hoang m c đ ạ   c bao ph  b i nh ng lo i

ố ả ụ ữ ệ ấ cây b i và có nh ng  c đ o có đ t đai phì nhiêu cho phép canh tác nông nghi p quy

mô nh .ỏ

2.6. Vùng băng giá

ủ ế ư ế ệ ố ố ỉ ằ   ả Chi m 16% di n tích nh ng ch  có kho ng 1% dân s  sinh s ng ch  y u b ng

ắ săn b t và chăn nuôi.

ế ậ

ọ

ế

3. Cách ti p c n sinh thái văn hóa trong nhân h c kinh t

ộ ố ọ ứ ệ ọ ả Vi c nghiên c u sinh thái trong nhân h c hình thành khi m t s  h c gi tìm

ả ự ố ề ố ượ ư ặ ở cách gi ủ i thích s  gi ng nhau c a các n n văn hóa v n đ c đ c tr ng b i các

ị ườ ố ế ố ẽ ề ầ vùng đ a lý nào đó, các nhóm ng ẽ i s ng g n nhau s  chia s  nhi u y u t văn hóa

ậ ừ ự ứ ự ụ ế ệ ề thông qua s  phát tán hay s  truy n bá các phong t c, ki n th c, ngh  thu t t xã

ế ộ ộ h i này đ n xã h i khác.

ở ệ ể ộ ộ Theo Steward, xã h i mà công ngh  càng ít phát tri n thì xã h i đó càng b ị

ả ưở ề ở ườ ằ nh h ng nhi u b i môi tr ộ ế   ng. Ông cho r ng văn hóa không đi theo m t ti n

ổ ế ể ế ể ấ ộ ề trình phát tri n ph  bi n duy nh t. Các n n văn hóa có th  ti n hóa theo m t con

ườ ủ ả ườ ụ ể ủ ừ ề đ ng riêng c a nó tùy theo hoàn c nh môi tr ng c  th  c a t ng n n văn hóa.

ệ ữ ố ườ ậ ươ ng v t lý và các ph ng cách sinh k ế

Tóm l

i:ạ   M i quan h  gi a môi tr

ộ ự ể ạ ấ ả ị không ph i là m t s  phân đ nh r ch ròi vì không th  nào chia trái đ t ra thành các

ớ ượ vùng sinh thái có ranh gi i rõ ràng đ c.

ự

ủ

ạ

4. S  thích nghi sinh thái đa d ng c a con ng

ườ i

ệ ự ố ườ ế ượ ắ ầ ứ ộ M i quan h  t nhiên ­ con ng i ­ kinh t c b t đ u nghiên c u m t cách đ

5

ệ ố ế ỉ ứ ệ ọ ố có h  th ng vào th  k  XIX. Ở ươ  ph ng di n này h  nghiên c u các m i quan h ệ

ươ

ọ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7 iườ

ữ ỹ ậ ả ấ ỷ ệ ạ ố ứ ị ư gi a k  thu t s n xu t, t l tăng dân s , và d ng th c đ nh c , di c . ư  Con ng

ầ ủ ệ ớ ứ ư ể ẳ ạ quan h  v i thiên nhiên đ  đáp  ng nhu c u c a chính mình, ch ng h n nh  ăn, ở   ,

ứ ủ ỉ ườ ườ ị ng , ngh . Cách th c con ng ệ ớ i quan h  v i môi tr ố ấ   ng b  văn hóa chi ph i r t

ể ệ ự ạ m nh th  hi n qua các lĩnh v c:

ẩ

ự 4.1. Th c ph m

ọ ự ự ệ ẩ ồ ườ ử ụ ế Trong vi c ch n l a ngu n th c ph m, con ng ạ   ầ i s  d ng h u h t các lo i

ự ậ ể ậ ộ ượ ụ ể ư ề th c v t và đ ng v t có th  ăn đ c. Nh ng trong các n n văn hóa c  th , m t s ộ ố

ự ẩ ượ ử ụ ị ấ th c ph m b  c m hay không đ c s  d ng.

4.2. Trang ph cụ

ủ ế ủ ể ả ứ ụ ệ ườ Ch c năng ch  y u c a trang ph c là đ  b o v  con ng i trong môi tr ườ   ng

ư ạ ắ ỏ ố ở ỗ ề sinh s ng kh i cái l nh, cái n ng nóng nh ng m i n n văn hóa khác nhau, trang

ể ệ ụ ủ ộ ị ệ ph c còn th  hi n v  trí c a cá nhân trong xã h i; phân bi ữ ẻ t nam n , tr  già, ngh ề

ệ nghi p, tôn giáo...

4.3. Nhà ở

ề ơ ả ủ ơ ườ ế ư ở ỗ ỗ ề V  c  b n là n i trú thân c a con ng i. Th  nh ng m i vùng, m i n n văn

ạ ừ ậ ệ ế ế ế ị ể ệ ấ hóa nhà th  hi n r t đa d ng t v t li u, đ n ki n trúc, đ n v  trí làm nhà...

ế ủ ự ệ ế ệ ẩ ườ Qua vi c tìm ki m th c ph m hay vi c sinh k  c a con ng i, chúng ta s ẽ

ậ ể ị ệ ồ ụ ự ế ẩ ấ th y rõ các công ngh , g m có công c  và kĩ thu t đ  t m ki m th c ph m đã giúp

ườ ộ ự ạ ớ ườ con ng i có m t s  thích nghi đa d ng v i môi tr ư ế ng nh  th  nào.

ƯƠ

Ứ

Ự

Ủ

Ẩ

Ế

III. CÁC PH

NG TH C TÌM KI M TH C PH M C A CON

ƯỜ

Ế Ớ

NG

I TRÊN TH  GI

I.

6

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ự

ứ 1. Hình th c khai thác t

nhiên

ứ ự ượ ọ Hình th c khai thác t ắ  nhiên hay còn g i là săn b t, hái l m và đánh cá là

ự ậ ệ ạ ẵ ậ ạ ộ ự vi c khai thác các lo i th c v t và đ ng v t hoang d i có s n trong t nhiên.

ứ ệ ấ ộ ạ   ả Hình th c này xu t hi n cách đây kho ng 10 000 năm khi có cu c cách m ng

ộ ồ ạ ư ế ớ ề ị ứ ạ Đá m i. Tuy khá hi m nh ng các xã h i t n t i hình th c này khá đa d ng v  đ a lý

ư ở ừ ệ ớ ắ ở ự ờ ể nh Châu Phi, r ng nhi t đ i ĐNÁ, vùng c c b c vùng b  bi n Thái Bình

ươ ủ D ng c a Canada.

ắ ộ ủ ế ượ ứ ạ ậ Hình th c khai thác ch  y u là săn b t đ ng v t, hái l m các lo i cây r  c ễ ủ

ắ ọ ở m c hoang và đánh b t cá ồ ể  các vùng bi n và sông h .

ả ờ ỉ Ngày nay, theo Grant Evan(2001) ch  còn kho ng 30000 ngý i trên th  gi ế ớ   i

ằ ế ạ ố s ng b ng lo i hình kinh t này.

ứ ủ ề ườ ở Theo James Woodburn, trong nghiên c u c a mình v  ng i Harda Tanzania,

ướ ấ ộ ờ ượ ư ưỡ đã c tính là dân t c này tuy m t ít th i gian và năng l ng nh ng dinh d ủ   ng c a

ư ố ộ ạ ệ ở ữ ơ ọ ườ h   d ng   nh   t t   h n   nh ng   b   l c   làm   nông   nghi p các   vùng   lân

ẫ ạ ừ ậ c n(Woodburn, James,1968, d n l i t Serena Nanda, 1980, 133).

ộ ố ặ ề ặ ư ể ạ ắ ộ M t s  đ c tr ng đi n hình v  m t xã h i trong lo i hình săn b t là:

ữ ườ ữ ườ Nh ng ng i đi săn là nh ng ng ư i du c .

ứ ổ ứ ư ở ỏ ồ ữ ữ ạ ườ Hình th c t ộ  ch c xã h i là c  trú nh ng khu tr i nh  g m nh ng ng i có

ế ớ ố huy t th ng v i nhau.

ư ữ ườ ể ắ T  cách thành viên trong nh ng nhóm ng i săn b t đi n hình có tính linh

đ ng.ộ

7

ự ộ ổ Có s  phân công lao đ ng theo tu i tác và theo gi ớ ụ ể i c  th :

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

Đàn ông thì đi săn.

ụ ữ ự ầ ẩ ặ Ph  n  thì thu nh t th c ph m ngoài ra còn may qu n áo, và đóng góp vào

ế ủ ế ế ự ư ẩ kinh t c a nhóm nh  tham gia mang vác và ch  bi n th c ph m.

ộ ố ể ộ ồ ạ ủ ư ư ặ ạ Ferraro đ a ra m t s  đi m đ c tr ng c a xã h i t n t i lo i hình kinh t ế ự   t

nhiên:

ố ấ ộ Xã h i này có dân s  th p.

ườ ư ư ị Th ư ng di c  hay bán di c , ít khi đ nh c .

ộ ơ ả ơ ị ườ ợ Đ n v  xã h i c  b n là gia đình hay nhóm ng ứ ậ i, là hình th c t p h p các gia

đình.

ủ ư ộ ị ở ữ ẻ Đ a bàn c  trú c a nhóm dân t c này là nh ng vùng xa xôi h o lánh.

ứ

ế ả

2. Hình th c kinh t

ấ  s n xu t

2.1. Chăn nuôi (Pastoralism)

ờ ồ ứ ứ ề ệ ấ ớ Hình th c chăn nuôi xu t hi n vào th i đ  Đá m i. Nhi u nghiên c u cho là

ờ ớ ồ ệ ấ ọ ồ chăn nuôi xu t hi n đ ng th i v i tr ng tr t.

ứ ả ủ ế ậ ấ ộ ỏ Hình th c s n xu t này ch  y u là chăn nuôi các loài đ ng v t ăn c  đã đ ượ   c

ầ ưỡ thu n d ng.

ủ ế ượ ậ ộ ừ ạ ạ Các loài đ ng v t ch  y u đ ể ấ   c nuôi là c u, dê, bò Tây T ng và l c đà đ  l y

ổ ế ở ữ ị ắ ạ th t và s a, ph  bi n các vùng Đong Phi(gia súc), B c Phi(l c đà), Tây Nam

ầ ộ ừ ế ậ ắ ự Á(c u và dê), và vùng c n B c c c(tu n l c caribu và nai tuy t).

ủ ế ứ ủ ạ ế ể Hai   hình   th c   ch   y u   c a   lo i   hình   kinh   t này   là:   di   chuy n   gia

8

ư súc(transhumane) và du c (nomandism).

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7 ứ  c  hai hình th c này, các đàn gia súc

ứ Ở ả ủ ể ố Đi m gi ng nhau c a hai hình th c:

ể ế ỏ ề đ u di chuy n đ n các bãi c  khác nhau theo mùa.

ứ ủ ể Đi m khác nhau c a hai hình th c:

Ể DI CHUY N GIA SÚC DU CƯ

ủ ầ ộ ư ể +   M t   ph n   c a   nhóm   chăn   nuôi   di + Toàn th  nhóm c  dân chăn nuôi

ể ớ ố ể chuy n cùng v i đàn gia súc, đa s  thành viên di chuy n cùng đàn gia súc.

ạ ị ư ạ còn l i đ nh c  t i làng.

ạ ụ ữ ồ ả ộ ồ + Nhóm còn l i bao g m ph  n , tr ẻ +   Quanh   năm,   c   c ng   đ ng   di

ộ ố ọ ố ở ể ọ em và m t s  đàn ông. H  s ng các vùng chuy n   cùng   đàn   gia   súc.   H   không

ồ ướ ể ả ả ố ị ở ộ ơ có ngu n n c đ  đ m b o cho gia súc ăn ố s ng c  đ nh ả  m t n i nào c .

9

ấ ọ ọ ồ lâu nh t trong năm ngoài ra h  còn tr ng tr t.

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ệ

ự ọ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7 ế ợ   c k t h p v i tr ng tr t hay k t h p

ớ ồ ế ợ ạ ế ườ ượ Lo i hình kinh t chăn nuôi th ng đ

ư ự ệ ệ ớ ớ v i vi c buôn bán gia súc v i các c  dân nông nghi p khác. Đây là s  thích nghi

ữ ọ ườ ệ ủ quan tr ng c a nh ng ng i chăn nuôi hi n nay.

ả

ệ 2.2. Nông nghi p qu ng canh

ậ ơ ử ụ ạ ồ ọ ỹ ả   Là lo i hình tr ng tr t(horticulture) trông đó s  d ng các k  thu t đ n gi n,

ủ ơ ự ệ ả ấ không có s  tham gia c a c  khí trong s n xu t nông nghi p.

ư ố ử ụ ụ ằ S  d ng công c  b ng tay nh  cu c hay que đào.

ủ ế ấ ượ ệ ố ử ụ ằ ướ Đ t đai ch  y u đ c phát quang b ng tay, không s  d ng h  th ng t i tiêu

hay phân bón.

ủ ế ậ ặ ố ỹ ượ ọ ồ K  thu t ch  y u là ch t và đ t(slah­burn), đôi lúc còn đ ọ   c g i là tr ng tr t

ọ ồ luân   phiên(swidden   cultivation)   hay   tr ng   tr t   luân   canh(shifting   cultivation).

ườ ấ ở ừ ệ ớ Th ng th y r ng nhi ả t đ i và th o nguyên.

ế ộ ấ ả ỡ ườ ỏ Sau kho ng hai năm canh tác, đ t đai h t đ  màu m , ng ấ   i ta b  hoang đ t

ể ấ ấ ạ ộ ạ ạ ọ cho các lo i cây d i m c lên đ  đ t l y l i đ  phì nhiêu.

ộ ặ ể ọ ọ ồ ồ ượ ử ụ M t đ c đi m quan tr ng là cánh đ ng tr ng tr t không đ c s  d ng vĩnh

ả ỏ ộ ố ễ vi n mà ph i b  hoang m t s  năm sau khi canh tác.

ư ố ụ ạ ả ạ ằ ọ ồ ụ ơ Tr ng tr t và thu ho ch b ng công c  đ n gi n nh  cu c các lo i công c  đào

ủ ộ ử ụ ậ ướ ứ ậ ơ ỹ ấ đ t thô s , không s  d ng s c kéo c a đ ng v t, k  thu t t i tiêu, bón phân hay

cày x i/ớ

ấ ạ ử ụ ạ ọ ồ ớ ộ Năng su t t o ra kém, ít s  d ng lao đ ng so v i các d ng tr ng tr t khác,

ệ ố ư ể ị ườ ẩ ả không có s n ph m d  đ  hình thành nên h  th ng th  tr ố ủ   ng. Do đó mà dân s  c a

10

ạ lo i hình này không cao.

ươ

ọ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7 Ở    các

ư ộ ố ộ ễ ồ M t s  c ng đ ng cũng hình thành làng vĩnh vi n và c  trú lâu dài.

ả ồ ộ ớ ự ộ c ng đ ng qu ng canh có s  phân công lao đ ng theo gi ố   i: đàn ông phát quang, đ t

ụ ữ ệ ể ạ ậ ọ ỏ ồ ả ừ r ng, tr ng tr t, làm c  và làm hàng rào b o v . Ph  n  thu ho ch, v n chuy n và

ế ế ứ ch  bi n th c ăn.

ị ơ ả ộ ơ ườ ọ ổ ộ Đ n v  c  b n là m t nhóm ng i tin là h  có chung t tiên. Các xã h i tính

ữ ế ố ở ạ ế dòng theo n  chi m s  đông lo i hình kinh t này.

ệ

2.3. Nông nghi p thâm canh

ệ ử ụ ủ ộ ậ ướ ư ứ ậ ặ ỹ Đ c tr ng là vi c s  d ng cày, s c kéo c a đ ng v t và các k  thu t t i tiêu

ệ ử ụ ữ ơ ấ ớ và chăm sóc đ t đai v i vi c s  d ng phân bón h u c  và các phát minh công ngh ệ

ệ ả khác có tính hi u qu  cao.

ầ ấ ộ ồ ỏ ộ ờ Canh tác trên m t cánh đ ng lâu dài không c n b  hoang đ t m t th i gian.

ướ ộ ỹ ậ ọ T i tiêu là m t k  thu t quan tr ng trong tham canh.

ỏ ườ ự ệ ể ả ơ ọ ơ ượ Đòi h i con ng i ph i làm vi c lâu h n và c c nh c h n đ  có đ c năng

ấ su t cao.

ầ ư ơ ề ả ầ ố C n nhi u v n đ u t ệ  h n nông nghi p qu ng canh.

ạ ự ệ ự ề ệ ầ ộ ớ T o s  chuyên bi t ngh  nghi p, phân t ng xã h i do s  khác nhau khá l n v ề

ủ ả c a c i.

ế ư ế ộ ị ướ Nông dân tham gia vào thi t ch  chính tr  và xã h i nh  nhà n c nên nông

ố ớ ấ ự ể ọ ả ủ ự ẩ ấ ấ dân có r t ít s  ki m soát đ i v i đ t đai c a mình và th c ph m h  s n xu t ra

ệ ử ụ ụ ụ ứ ả ả ấ ả ệ ph i ph c v  cho dân c  phi nông nghi p. Ph i chi tr  cho vi c s  d ng đ t đai

ủ ấ ụ ề ế ầ ộ ướ ằ b ng ti n, ph n trăm v  mùa, làm công cho ch  đ t, n p thu  nhà n c.

11

ệ ệ Nông nghi p công nghi p hóa

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7 ạ   ờ ủ Xu t hi n cách đây kho ng vài trăm năm v i s  ra đ i c a cu c cách m ng

ớ ự ệ ấ ả ộ

công nghi p.ệ

ạ ấ ả ộ ồ ượ ệ ơ ụ Lo i hình s n xu t này ph  thu c vào ngu n năng l ng công ngh  h n là

ượ ườ ứ ậ ộ ướ ượ ử ụ vào năng l ng con ng i và đ ng v t. S c n c và gió đ c s  d ng cho b ướ   c

ử ụ ủ ư ệ ệ ạ ế ị ộ ầ đ u c a giai đo n công nghi p nh ng hi n nay s  d ng các thi t b  có đ ng c ơ

ặ ậ ư nh  máy cày và máy g t đ p.

ệ ượ ử ụ ộ Trong hai trăm năm qua công ngh  đã đ ự   c s  d ng r ng rãi trong các lĩnh v c

ủ ả ờ ượ ư ắ ư ầ ị nh  đánh b t th y s n(tàu đánh cá xa b  đ c trang b  máy t m ng , ra đa,..), sinh

ấ ượ ề ộ ữ ầ ị ọ h c(đ t phá v  gen trong chăn nuôi đã cung c p l ng th t , s a cho nhu c u con

ng i).ườ

ệ ươ ạ ớ ệ ố Ngày nay nông nghi p mang tính th ự   ng m i v i vi c đa s  các loài th c

ể ấ ề ệ ệ ẩ ả ấ ph m s n xu t ra bán đ  l y ti n. Ngoài ra, nông nghi p công nghi p hóa còn có

ị ườ ổ ứ ạ ệ ố h  th ng trao đ i th  tr ng ph c t p.

ạ ủ ế ủ ứ ả ự ự ẩ ạ ấ Tóm l i, hình th c s n xu t th c ph m ch  y u c a lo i hình này là d a vào

ươ ệ ượ ứ ườ ạ ph ệ ể ng ti n công ngh  đ  khai thác năng l ng thay vì s c ng i. Lo i hình này

ớ ệ ố ấ ự ứ ệ ả ả ườ ậ ộ không hi u qu  so v i h  th ng s n xu t d a vào s c ng i và đ ng v t, đem l ạ   i

ả ề ư ề ễ ậ ườ ưở ế ề nhi u h u qu  v  lâu v  dài nh  ô nhi m môi tr ả ng,  nh h ng đ n ngu n n ồ ướ   c

ụ ố ẽ ạ ề ợ ứ ơ ề ị ệ ầ ộ ng m,...hi n nay các xã h i chuyên v  d ch v  v n s  t o ra nhi u l i t c h n. Các

ư ươ ậ ả ư ễ ụ ị d ch v  nh  th ạ ng m i, v n t i, b u chính vi n thông, tài chính ­ ngân hàng, du

ị l ch.

ạ

3. Các lo i hình kinh t

ế ở ệ  Vi

t Nam

12

ệ ộ ộ ườ Vi t Nam có 54 dân t c trong đó có 53 dân t c ít ng i sinh sông ch  y u ủ ế ở

ươ

ọ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ự  chính là nông nghi p lúa

ế ệ ề ề ớ vùng mi n núi và mi n trung du v i hai hình thái kinh t

ấ ẻ ẻ ẫ ơ n ướ ở c vùng th p và canh tác lúa c n ạ ở ươ  n ng r y, n i các r o cao và r o

ữ ệ gi a(Ngô Văn L , 1988,23).

ế ệ ấ * Hình thái kinh t nông nghi p lúa n ướ ở c vùng th p:

o Nhóm Vi

ệ ườ ệ ằ ố t – M ng, Tày – Thái, Chăm, Khmer s ng b ng nông nghi p lúa

ướ ở ườ ố ở ắ n c canh tác các thung lũng ven sông, su i( M ng, Tày, Thái phía b c).

o Nh ng cánh đ ng thu c vùng duyên h i mi n Trung(ng

ữ ề ả ồ ộ ườ i Chăm).

o Đ ng b ng sông H ng(ng

ằ ồ ồ ườ ệ i Vi t)

o Đ ng b ng sông C u Long(Vi

ử ằ ồ ệ t, Hoa, Khmer).

o Do làm lúa n

ướ ủ ợ ậ ộ ỹ ể c nên các dân t c này có k  thu t làm th y l i phát tri n.

o Hình th c nông nghi p công nghi p xu t hi n nh ng ch  đ

ỉ ượ ử ụ ế ứ ư ệ ệ ệ ấ c s  d ng k t

ạ ớ ợ h p v i lo i hình thâm canh.

ế ữ ẻ ẫ ơ *Hình thái kinh t canh tác lúa c n ạ ở ươ  n ẻ ng r y, n i các r o cao và r o gi a.

o C  dân s ng

ư ố ở ữ ữ ữ ẻ ẻ ộ ữ  nh ng vùng r o cao và r o gi a khai phá nh ng th a ru ng

ồ ướ ự ự ậ b c thang, canh tác d a vào ngu n n c t nhiên.

o Di n tích canh tác không l n, ph

ệ ớ ươ ứ ươ ẫ ng th c canh tác n ng r y và nông

ủ ế ệ ả nghi p qu ng canh là ch  y u.

o Nh ng vùng đ t tr ng thoai tho i ít t n công h n nh ng vùng d t b ng

ấ ố ấ ằ ữ ữ ả ố ơ

ẳ ph ng khi canh tác.

o D ng c  tr ng tr t ch  y u là rìu, dao, cu c, g y b t s t đ  ch c l

ị ắ ể ọ ỗ ụ ồ ủ ế ụ ậ ọ ố , cái

li m.ề

o Trâu bò đ

ượ ử ụ ể ẫ ấ ở ậ ướ ồ ồ c s  d ng đ  gi m đ t ộ  các đ ng ru ng ng p n c khi tr ng

lúa.

o Lúa đ

ượ ư ấ ớ ắ ướ ồ c tr ng luân canh v i b p, khoai lang, bí m p và d a h u.

ế ở ầ ộ ườ ổ ế ứ ệ ọ H u h t các dân t c ít ng i ngoài hình th c nông nghi p, h  còn ph  bi n

ứ ự ứ ế ư ỉ hình th c khai thác t nhiên nh ng ch  đóng vai trò th  y u.

13

ệ ệ ử ụ ư ế ẫ ạ Tuy nông nghi p đã đ ượ ơ ớ c c  gi i hóa nh ng vi c s  d ng v n còn h n ch .

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ự ế ớ  v i nhau tùy

ộ ở ố ệ ế ợ ử ụ ạ Đa s  các dân t c Vi t Nam s  d ng k t h p các lo i hình kinh t

ườ ố ị theo môi tr ọ ng đ a lý h  sinh s ng.

ươ ộ ở ư ứ ủ ệ ấ ự ư ậ Nh  v y ph ng th c m u sinh c a các dân t c Vi t Nam cho th y s  thích

ủ ạ ườ ớ ườ ự ệ ả ạ ườ nghi đa d ng c a con ng i v i môi tr ng t nhiên, là vi c c i t o môi tr ng

ướ ụ ụ ố ồ ủ ự ườ theo h ng ph c v  t i đa cho s  sinh t n c a con ng i.

Ệ Ố

Ế IV. H  TH NG KINH T .

ế ộ ệ ố ả ồ ố Kinh t ấ  là m t h  th ng g m có s n xu t, phân ph i và tiêu dùng. Các nhà

ọ ậ ứ ế ệ ữ ố ườ ớ nhân h c t p trung nghiên c u kinh t trong m i quan h  gi a con ng i v i nhau

ệ ổ ứ ả ổ ả ử ụ ệ ấ ọ trong vi c t ch c b n thân h  trong vi c trao đ i, s n xu t và s  d ng hàng hóa.

ả

ấ 1. S n xu t

ừ ể ả ị ư  đã đ nh nghĩa v ư ấ   nh  sau: Theo  T  đi n Bách khoa toàn th ề “s n xu t”

ạ ộ ạ ộ ả ấ ế ủ ườ ủ ế “S n xu t là ho t đ ng ch  y u trong các ho t đ ng kinh t c a con ng ả   i. S n

ể ử ụ ể ấ ả ổ ươ ẩ xu t là quá trình làm ra các s n ph m đ  s  d ng, đ  trao đ i trong th ạ ng m i”.

ọ ạ ự ế ả ẩ Các nhà nhân h c l ọ   ả i không có s  quan tâm đ n b n thân các s n ph m, h  có

ầ ơ ỏ ự s  yêu c u đòi h i cao h n. Theo Divid Hicks và Marget A. Gwynne  đã nh nậ

ả ấ ầ ơ ộ ế ở ộ ơ : “S n xu t không đ n thu n là m t hành vi kinh t mà nghĩa r ng h n nó là đ nhị

ứ ủ ế ạ ả ấ ọ văn hóa”. T c là h  quan tâm  đ n các khía c nh c a văn hóa s n xu t, đó là kh ả

ưở ủ ề ườ ả ấ năng, ý t ố ng và truy n th ng c a con ng i trong quá trình s n xu t.

ươ

* Ph

ấ ứ ả ng th c s n xu t

ươ ứ ể ả ứ ả ấ ấ Theo chú nghĩa Mark thì “ph ủ   ng th c s n xu t là các th c đ  s n xu t ra c a

ấ ủ ế ộ ộ Ở ậ ọ ạ ộ ọ cái v t ch t c a ch  đ  xã h i. góc đ  Nhân h c, các nhà Nhân h c l ậ   i nh n

ươ ộ ệ ố ứ ả ệ ấ ố ộ ị đ nh: “Ph ng th c s n xu t là m t h  th ng các m i quan h  xã h i mà qua đó

ườ ử ụ ể ấ ượ ừ ằ con ng ộ i s  d ng lao đ ng đ  ‘l y năng l ng t thiên nhiên b ng các ph ươ   ng

14

ụ ỹ ệ ổ ứ ứ ế ti n công c , k  năng, t ch c và ki n th c’ (theo Conard Phillip Kottak)”.

ươ

ọ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự ư ệ

ế ầ ng ệ Nhóm th c hi n: Nhóm 7 ả  li u s n xu t và

ấ ươ ứ ả ấ ồ ố ấ Ph ng th c s n xu t bao g m 2 nhân t c u thành là t

ấ ệ ả quan h  s n xu t.

ứ ề ươ ứ ả ấ ươ ứ Karl Marx đã nghiên c u v  ph ng th c s n xu t t ớ ng  ng v i các hình

ộ ươ ứ ả ấ thái xã h i và ông chia ra làm 7 ph ng th c s n xu t chính:

ươ ứ ả ấ ộ ủ ả ­ Ph ng th c s n xu t c ng s n nguyên th y

ươ ứ ả ấ ­ Ph ng th c s n xu t châu Á

ươ ứ ả ấ ­ Ph ng th c s n xu t Slavo

ươ ứ ả ­ Ph ế ấ ng th c s n xu t phong ki n

ươ ứ ả ­ Ph ng th c s n xu t t ấ ư ả  b n

ươ ứ ả ủ ấ ộ ­ Ph ng th c s n xu t xã h i ch  nghĩa

ươ ứ ả ấ ộ ­ Ph ả ng th c s n xu t c ng s n

ự ủ ứ ể ạ ọ Các nhà nhân h c đã d a vào nghiên c u c a Karl Mark  đ  phân lo i các

ươ ứ ả ể ấ ấ ph ng th c s n xu t hàng hóa. Tiêu bi u nh t là các phân lo i c a ạ ủ Eric Wolf – có

ươ ứ ả ấ ộ ọ ườ 3 ph ng th c s n xu t hàng hóa quan tr ng trong xã h i loài ng i.

ươ ứ ả ­ Ph ộ ấ ự ng th c s n xu t d a trên thân t c

ươ ứ ả ấ ố ­ Ph ạ ng th c s n xu t c ng n p

ươ ứ ả ấ ư ả ­ Ph ng th c s n xu t t ủ  b n ch  nghĩa

ơ ị ả ấ * Đ n v  s n xu t:

ộ ệ ố ị ả ấ ơ ứ ẽ ặ ố ỗ Đ n v  s n xu t là m t h  th ng đ ượ ổ c t ch c ch t ch . M i  qu c gia có

ế ị ả ẽ ơ ị ề n n kinh t khác nhau s  có đ n v  s n v  khác nhau.

Ở ị ả ệ ấ ơ ộ ư Ở xã h i công nghi p, đ n v  s n xu t là các công ty t nhân. ộ  xã h i phi

ấ ề ả ị ả ệ ơ ộ công nghi p, đ n v  s n xu t n n t ng là h  gia đình.

15

ị ả ữ ự ư ữ ấ ơ ề ặ ầ   Tuy là nh ng đ n v  s n xu t nh ng  gi a chúng có s  khác nhau v  m t c u

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

trúc nh : ư

ộ Công ty kinh doanh H  gia đình

ị ả ứ ơ ứ ề ơ ấ ­ Ch c năng: là đ n v  s n xu t ị ả   ­   Nhi u   ch c   năng:   đ n   v   s n

ả ấ ấ ườ xu t, tái s n xu t ra con ng i…

ụ ầ ớ ộ ­   Ít   ph   thu c,   ph n   l n   là   t ự ụ ề ộ ơ ị ả   ­ Ph  thu c vào nhi u đ n v  s n ự ấ cung t c p. ấ ầ   ộ ể ỏ xu t trong xã h i đ  th a mãn nhu c u

ấ ề ậ v  v t ch t.

ứ ậ ủ ế ậ ­   T p  trung   vào  ch c   năng  kinh ­   Không   t p   trung   ch   y u   vào

ặ ế .ế t m t kinh t mà còn tham gia vào nhu

ầ ộ ầ c u tinh th n, tâm lý xã h i…

* Phân công lao đ ngộ

ữ ụ ệ ạ ộ ọ ệ Là m t khía c nh quan tr ng trong vi c phân công nhi m v  cho nh ng ng ườ   i

ủ ế ự ộ ớ ổ tham gia. Ch  y u phân chia lao đ ng d a trên gi i tính và tu i tác.

ộ ớ ­ Phân chia lao đ ng theo gi i:

ữ ư ể ệ ề ề Nam và n  có th  làm chung nhi u công vi c nh ng có nhi u công vi c đ ệ ượ   c

ỉ ữ xem là ch  dành riêng cho nam và n .

ừ ờ ủ ừ ệ ắ ượ ư T  th i nguyên th y xa x a, vi c săn b t thú r ng đ ệ ủ   c xem là công vi c c a

ệ ủ ữ ườ ượ nam, còn công vi c c a n  th ng là hái l m.

ỏ ế ố ứ ự ệ ệ ạ ộ ộ ố Trong xã h i hi n đ i, m t s  công vi c đòi h i y u t ư  s c l c nh  xây nhà,

16

ữ ậ ố ộ ỏ ệ   làm ru ng (cày cu c, phát hoang c  cây),… còn n  thì t p trung vào các công vi c

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ỏ ế ố ỉ ỉ ư ử ư nh  chăm sóc nhà c a và con cái, hay đòi h i y u t t  m  nh  thêu, may vá,…

ổ ộ ­ Phân chia lao đ ng theo tu i tác:

ỗ ộ ổ ộ ẽ ệ M i đ  tu i trong xã h i s  có vai trò và công vi c khác nhau.

ọ ậ ệ ẻ ế ườ ệ Tr  em có công vi c chính là h c t p, đ n tr ng, ít phân công vào nhi m v ụ

ấ ộ ườ ủ ế ứ ệ ỏ ả lao đ ng s n xu t. Ng ả i già thì do s c kh e suy gi m, nên công vi c ch  y u là

ưỡ nuôi d ng con cháu.

ệ ộ ộ ở ừ Tuy nhiên, do hoàn xã h i, gia đình… thì vi c phân chia lao đ ng t ng đ ộ

ổ ẽ ư ở ụ ữ ổ ể ẻ ộ ườ tu i s  có nh ng thay đ i. Ví d  nh xã h i  kém phát tri n, tr  em th ng đi

ớ ườ ộ ổ ứ ỏ ế ấ ả ẫ ộ làm s m, hay ng i già v n lao đ ng s n xu t trong đ  tu i s c kh e y u kém…

2. Phân ph iố

ệ ố ụ ượ ị ể ừ

ươ

c chuy n t ca nhân hay

ỗ   là h  th ng hàng hóa d ch v  đ

* T

ng h :

ự ả ề ự ẻ ẫ   nhóm này sang cá nhân hay nhóm khác mà không có s  tr  ti n. Đó là s  chia s  l n

nhau.

ổ ế ở ứ ộ ạ ị ộ Hình th c này khá ph  bi n các b  l c và th  t c.

ứ ươ Theo Sahlin, có 3 hình th c t ỗ ơ ả ng h  c  b n:

ươ ỗ ự ự ờ ổ ạ ­ T ng h  hào phóng: là s  trao đ i không trông ch  vào s  đáp l i.

Ví d :ụ

ươ ằ ỗ ự ữ ữ ổ ườ ­ T ng h  cân b ng: là s  trao đ i gi a nh ng ng i ngang hàng nhau trong

ệ ố ộ ế ớ xã h i và có m i quan h  không thân thi t v i nhau.

ươ ố ắ ứ ỗ ổ ­ T ng h  tiêu c c: ạ   ự  là hình th c trao đ i mà cá nhân hay nhóm c  g ng đ t

ượ ọ ư ề ơ đ c nhi u h n cái mà h  đ a ra.

ả ượ ặ ặ ạ ườ ấ  đ c l p đi l p l i th ng xuyên và

* Tái phân ph iố : là quá trình s n xu t

17

ụ ồ ừ ph c h i không ng ng.

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ ổ ị

ị ườ

ế ầ ng ệ Nhóm th c hi n: Nhóm 7 ế   ụ ượ c quy t  là vi c trao đ i hàng hóa và d ch v  đ

ổ * Trao đ i qua th  tr

ng:

ầ ắ ở ị đ nh b i nguyên t c cung và c u.

ị ườ ứ ứ ồ Các hình th c trao qua th  tr ng g m 2 hình th c chính:

ụ ể ổ ấ ệ ặ ộ ị ổ ­ Hàng đ i hàng: ặ    là vi c kinh doanh m t m t hàng hay d ch v  đ  đ i l y m t

ụ ị hàng hay d ch v  khác.

ườ ể ổ ả ấ ạ ả ụ Ví d : Ng i bán v i có th  đ i v i l y g o.

ị ủ ậ ể ề ầ ồ ỏ ộ ỗ ị ­ Ti n t : ậ   ề ệ  đ ng ti n là bi u th  c a v t giá tr , m i bên c n có m t th a thu n

ổ ệ trong vi c trao đ i.

3. Tiêu dùng

ề ậ ế ấ ả ệ ị Tiêu dùng là khái ni m đ  c p đ n t t c  các cách mà trong đó hàng hóa, d ch

ể ượ ậ ộ ụ v  và các phi v t th  đ ộ c làm ra trong m t xã h i

Ầ

V. TOÀN C U HÓA

ế ự ế ọ ươ ữ ầ ­ Nhân h c quan tâm đ n s  ti p xúc, t ng tác gi a tính toan c u (global) và

ươ ứ ế ọ ườ ị tính đ a ph ng (local). Nhân h c nghiên c u ti ng nói con ng i (human agency)

ộ ố ạ ủ ớ v i sinh ho t c a cu c s ng hàng ngày.

­ Khái ni m:ệ

ầ ả ề ộ ổ + Toàn c u hóa miêu t các thay đ i trong xã h i và trong n n kinh t ế ế   th

ớ ạ ữ ế ố ở ố gi ổ i, t o ra b i m i liên k t và trao đ i ngày càng tăng gi a các qu c gia, t ổ ứ    ch c

ở ộ ế ầ hay cá nhân góc đ  văn hóa, kinh t ,... trên quy mô toàn c u. (Wikipedia).

ể ệ ề ậ ế ế ầ ặ ầ ư   + Toàn c u hóa đ  c p đ n gia tăng liên k t toàn c u, th  hi n đ c tr ng

ế ớ ệ ố ề ư ấ ộ ớ ủ c a th  gi ạ   i ngày nay là tính l u đ ng và quan h  n i li n v i nhau, nh n m nh

ư ặ ệ ủ ư ả ườ ộ tính l u đ ng đ c bi ả t hay dòng ch y văn hóa c a t b n, con ng i, hàng hóa,

18

ả hình  nh và t ư ưở  t ng.

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

ư ả ­ T  b n:

ư ả ư ệ ộ + Tính t b n ngày càng có tính l u đ ng cao do công ngh  thông tin và

ươ ậ ả ệ ể ph ng ti n v n t i phát tri n.

ể ả ổ ả ấ ⇨ ậ ả + Đ  gi m chi phí s n xu t ấ ⇨ các t p đoàn m  r ng lãnh th  s n xu t  ở ộ

ấ ả ầ ấ ổ thay đ i tính ch t s n xu t trên toàn c u.

ụ ừ ệ ệ ầ ộ ị ề ứ + Các ngành công nghi p c n nhi u s c lao đ ng, công vi c d ch v  t các

ườ ể ố ố c ẻ ng qu c đã chuy n sang các qu c gia có giá nhân công r .

ầ ạ ướ ả ầ ấ => D n hình thành m ng l i s n xu t toàn c u.

ườ ề ướ ơ ộ ụ ở ườ ­ Con ng i: Nhi u n c tr  thành n i h i t văn hóa, con ng i không còn

ư ắ ố ị ể ọ ộ ơ ố s ng bó bu c, c  đ nh mà h  có th  di c  kh p n i.

­ Hàng hóa:

ư ộ ứ ầ + Tính l u đ ng hàng hóa là minh ch ng rõ nét cho toàn c u hóa.

ủ ư ộ ẽ ơ ư ế ặ ợ + L i ích c a l u đ ng hàng hóa: liên k t, giao l u văn hóa ch t ch  h n.

ủ ướ ớ ệ ở ầ ề ế ệ ố + Hàng hóa c a các n c l n đ u hi n di n h u h t các qu c gia, ngoài

ữ ướ ế ơ ề ế đem l ạ ợ i l i ích, chúng còn gây khó khăn cho nh ng n c y u th  h n v  kinh t ế

ề ươ ậ khi ngày càng nhi u hàng hóa ph ng Tây du nh p vào.

ủ ự ả ậ ướ ậ ­ Hình  nh:ả S  du nh p phim  nh c a n ứ   c ngoài đã làm tăng nh n th c

ườ ề ề ả ưở ố ố ủ ọ ọ ng i dân v  các n n văn hóa,  nh h ng l i s ng và suy nghĩ c a h , cho h  có

ớ ơ ề ờ ẹ cái nhìn m i h n v  th i trang, cái đ p, tình yêu,… .

ư ưở ể ệ ự ứ ệ ẳ ầ ổ ­ T  t ng: Toàn c u hóa th  hi n s  thay đ i ý th c h , bình đ ng nam n ữ

ượ ụ ữ ượ ọ ề ả ưở ướ ươ đ c chú tr ng, vai trò ph  n  đ c đ  cao do  nh h ng các n c ph ng Tây

ướ ế ớ ế đ n các n c khác trên th  gi i.

ẫ ồ ạ ề ầ ạ ơ ­ Bên c nh nhi u n i tham gia vào toàn c u hóa thì đâu đó v n t n t i phong

19

ế ố trào ch ng xu th  này.

ươ

ng 7: Kinh T ọ ạ ươ

ọ

Ch H c ph n: Nhân h c đ i c

ự

ệ

ế ầ ng Nhóm th c hi n: Nhóm 7

Ả

Ệ

TÀI LI U THAM KH O

ạ ươ ụ ầ ộ ọ ị 1. Tr n Th  Ph ng Hà, Xã H i H c Đ i C ng, 2014.

ị ươ ươ ạ ạ ọ ố ọ 2.   Ngô  Th   Ph ng  Lan,   Nhân  H c   Đ i  C ng,   NXB.   Đ i  h c   Qu c   gia

ố ồ Thành ph  H  Chí Minh, 2013

20

ế ộ ọ ố ộ ị ị 3. Lê Th  Mai, Xã H i H c Kinh T , NXB. Chính tr  Qu c gia Hà N i, 2008.