Chöông 5

AÛNH HÖÔÛNG SINH HOÏC CUÛA ÑOÄC CHAÁT

TS. Leâ Quoác Tuaán Khoa Moâi tröôøng vaø Taøi nguyeân Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp.HCM

AÛnh höôûng ñoäc chaát ñoái vôùi sinh vaät

(cid:57)Taùc ñoäng leân caùc quaù trình trao ñoåi chaát

cuûa sinh vaät

(cid:57)Gaây roái loaïn chöùc naêng

(cid:57)Oxi hoùa lipid vaø maøng teá baøo

(cid:57)Gaây ñoät bieán, ung thö, di truyeàn, sinh

saûn…

Caùc quaù trình vaän chuyeån vaø chuyeån hoùa ñoäc chaát trong cô theå sinh vaät

Haáp thu

Phaân taùn

Phôi nhieãm

Hít thôû

Da

Mieäng

Heä tieâu hoùa

Phoåi

Maùu vaø heä thoáng lim phoâ (maøng sinh chaát)

Nang khí

Dòch ngoaïi baøo

Thaän

Tích luõy trong môõ, xöông, caùc moâ

Khí thaûi

Baøi tieát

Tieåu tieän

Loaïi thaûi

Caùc con ñöôøng vaän chuyeån ñoäc chaát trong cô theå

Söï vaän chuyeån vaø chuyeån hoùa ñoäc chaát trong teá baøo Ñoäc chaát

Phôi nhieãm

Maøng teá baøo

Haáp thu

Teá baøo chaát

Vaän chuyeån

Caùc baøo quan

Khöû ñoäc

Loaïi thaûi Tích luõy

Quaù trình haáp thu, vaän chuyeån vaø loaïi thaûi ñoäc chaát lieân quan ñeán raát nhieàu loaïi maøng khaùc nhau

Caùc loaïi maøng khaùc nhau trong teá baøo

Loå nhaân

Maïng löôùi noäi chaát

Theå nhaân

Nhaân

Ribosome

Maøng nhaân

Theå golgi

Trung theå

Lysosome

Teá baøo chaát

Maïng löôùi noäi chaát

Maøng teá baøo

Ty theå

Caáu truùc maøng teá baøo

Nguoàn: Singer and Nicolson, 1972. Science 175:720

Tính chaát cuûa maøng

(cid:122)Thaønh phaàn lipid maøng cho pheùp söï vaän

chuyeån caùc hôïp chaát qua maøng

(cid:122)Caùc caáu thaønh khaùc cuûa maøng cuõng coù theå di

chuyeån treân maøng

(cid:122)Ñoä loûng vaø ñoä thaám cuûa maøng phuï thuoäc vaøo caáu thaønh, tính chaát hoùa sinh vaø lyù sinh cuûa maøng

Cô cheá vaän chuyeån

4 cách mà các phân tử nhỏ có thể vận chuyển qua màng:

① Thaåm thaáu bò ñoäng: Thaám qua maøng bôûi söï

cheânh leäch noàng ñoä

② Loïc: Thaám qua caùc loå treân maøng

③ Vaän chuyeån ñaëc bieät: Nhôø caùc chaát mang

④ Thöïc baøo: Nuoát caùc chaát baèng söï thay ñoåi

hình daïng cuûa maøng

Cô cheá vaän chuyeån

Vaän chuyeån thuï ñoäng

Vaän chuyeån chuû ñoäng

(1) (2) (4) (3)

Caùc ñaëc tính lyù hoùa lieân quan ñeán söï thaåm thaáu

①Hình daïng vaø kích thöôùc phaân töû

②Ñoä thaám taïi vò trí haáp thuï

③Ñoä ion hoùa

④Tính tan trong lipid cuûa caùc chaát mang

ñieän vaø khoâng mang ñieän

AÛnh höôûng cuûa ñoäc chaát leân heä hoâ haáp

PHẤN HOA BÀO TỬ VI KHUẨN KHÓI THUỐC

KHÓI THUỐC HẠT RẮN NHỎ

Söï thaåm thaáu ñoäc chaát qua heä tieâu hoùa

Söï thaåm thaáu ñoäc chaát qua da

Giöõa caùc teá baøo

Qua loå chaân loâng Qua tuyeán

Xuyeân qua TB

moà hoâi

Söï phaân taùn ñoäc chaát

(cid:57) Quaù trình phaân taùn ñoäc chaát ñeán caùc moâ phuï thuoäc

vaøo tính chaát hoùa lyù cuûa ñoäc chaát

(cid:57) Laø moät quaù trình vaän chuyeån thuaän nghòch caùc ñoäc chaát giöõa maùu vaø caùc moâ, giöõa noäi baøo vaø ngoaïi baøo.

(cid:57) Coù söï thaåm thaáu caùc chaát qua maøng

(cid:57) Söï lieân keát ñoäc chaát vôùi protein

(cid:57) Quaù trình ñaøo thaûi (baøi tieát, chuyeån hoùa sinh hoïc) cuõng xaûy ra ñoàng thôøi ñeå loaïi thaûi caùc chaát töø maùu cuõng nhö töø caùc cô quan.

Lieân keát vôùi protein

(cid:190)Raát nhieàu ñoäc chaát coù khaû naêng lieân keát vôùi

protein

(cid:190)Moät soá chaát coù vöøa coù khaû naêng tan trong trong

albumin vöøa coù khaû naêng tan lipoprotein

(cid:190)Caùc ñoäc chaát thöôøng khoâng coù khaû naêng ion

hoùa vaø deã hoøa tan trong lipid

Phaàn traêm phaân boá

Söï phaân boá caùc chaát dieät coân truøng trong albumin vaø trong lipoprotein

LDL

LDL

HDL

Phôi nhieãm

á

t a h c

Haáp phuï taïi caùc loái ñi vaøo

ä

Baøi tieát

ù

Phaân phoái ñeán cô theå

c o ñ a o h

å

Ñoàng hoùa ñeå giaûm ñoäc

Ñoàng hoùa ñeå trôû neân ñoäc hôn

Ñoàng hoùa ñeå keát noái saûn phaåm

n e y u h c

ù

Phaân phoái

ù

c ô ö b c a c

ï

Töông taùc vôùi caùc cao phaân töû (Protein, DNA, RNA, caùc tieáp nhaän, ...)

Phuïc hoài vaø söûa chöõa

ö t

ù

AÛnh höôûng ñoäc (Di truyeàn, ung thö, sinh saûn, ñoät bieán, ...)

ö h T

Taøi lieäu tham khaûo

Chapter 6

Absorption and distribution of toxicants (A Textbook

of Modern Toxicology)