Thuốc kháng khuẩn thú y: Bài giảng Dược lý chương 3 (mới nhất)







CHNG 3. THUC KHÁNG KHUN

1. KHÁI NIM

Vuillemin (1889) ã  cp n t “antibiosis” vi ý ngha là s kháng gia các sinh

vt sng. Sau ó, vào nm 1942, Waksman nh ngha “antibiotics” là nhng cht ưc to

bi các vi sinh vt, nó chng li s phát trin hoïc tiêu dit các vi sinh vt khác  mt nng

 nh.

Xét v mt t ng, “antibiotics“ có ngha là kháng sinh (anta = kháng, bios = sinh vt). Ý

ngha này quá rng , có th bao gm c thuc sát trùng ng thi không nêu lên ưc tác

ng chuyên bit trên vi sinh vt gây bnh và tính không c cho cơ th sinh vt hu nh 

liu iu tr.

Theo quan nim mi ngày nay, thuc kháng sinh là tt c nhng cht hóa hc, không k

ngun gc (chit xut t môi trưng nuôi cy vi sinh vt, bán tng hp hay tng hp) có kh

nng kìm hãm s phát trin ca vi khun (bacteriostatic) hoc tiêu dit vi khun (bactericidal)

b ng cách tác ng chuyên bit trên mt giai on chuyn hóa c!n thit ca vi sinh vt.

Vi nh ngha này, nhiu thuc trưc ây xp vào loi cht kháng khun tng hp (như

sulfamid, quinolone) bây gi cng ưc xp vào loi kháng sinh

2. PHÂN LOI

2.1. Theo cu trúc hóa hc

-Nhóm beta-Lactam: penicillin, ampicillin, amoxicillin, cephalosporin...

-Nhóm aminoglycosid: streptomycin, gentamicin, kanamycin, neomycin...

-Nhóm polypeptid: colistin, bacitracin, polymyxin...

-Nhóm tetracyclinee: tetracyclinee, oxytetracyclinee, chlotetracyclinee, doxycycline..

- Nhóm phenicol: chloramphenicol, thamphenicol

- Nhóm macrolide: erythromycin, spiramycin, tylosin...

- Nhóm kháng sinh g!n gi vi macrolide: lincomycin, virginiamycin...

- Nhóm sulfamid: sulfaguanidin, sulfacetamid, sulfamethoxazol...

- Nhóm diaminopyrimidin: trimethoprim, diaveridin

- Nhóm quinolonee: acid nalidixic, flumequin, norfloxacin...

- Nhóm nitrofuran: nitrofurazol, furazolidon, furaltadon...

- Các nhóm khác: glycopeptid, pleuromutilin, polyether ionophore...

2.2. Theo c ch tác ng

2.2.1. Tác ng lên thành t bào vi khun

Tt c các t bào sng (vi khun và ng vt hu nh) u có màng t bào có cu trúc

lipid ph"c tp, do ó u b tiêu hy bi cht sát trùng. Nhưng khác vi t bào ng vt hu

nh, t bào vi khun có áp sut thm thu bên trong t bào cao hơn nên chúng còn có thành t

bào bên ngoài màng t bào. Thành t bào này có cu to t cht peptidoglycan (= mucopeptid

= murein) gm nhiu dây polysaccharid th#ng dc và nhng on ngang pentapeptid.

Polysaccharid gm nhiu phân t$ ưng mang amin: N-acetyl-glucosamine và N-acetyl-

muramic (ch% có  vi khun).

- Tin trình hình thành thành t bào b&t !u b ng s chuyn i L. Alanin thành D. Alanin.

Sau ó 2 D. Alanin kt hp vi nhau. Cycloserin "c ch cnh tranh giai on này, nên nó tác

ng n c vi khun G+ và G-.







- Tip n D-alanin dipeptid ni vi 3 acid amin khác và 1 ưng N-acetyl muramic acid 

to thành ưng Pentapeptid. Ðn lưt nó, nó li cp ôi vi mt ưng mang amin khác là

N- etylglucosamin. Toàn b cu trúc này li kt hp vi 1 phân t$ mang lipid là Isoprenyl

phosphate ri di chuyn t t bào cht ra ngoài màng t bào. Ti ây chúng kt hp vi nhau

 kéo dài thành chu'i peptidoglycan. Bacitracin ngn cn tin trình này b ng cách g&n vi

Isoprenyl phosphate to ph"c hp vô d(ng. Vancomycin ngn cn s di chuyn ưng

pentapeptid thành chu'i a phân t$ bên ngoài màng t bào.

- Giai on cui là hình thành dây ngang gia các dây peptidoglycan b ng cách ni D-alanin

ca 1 chu'i vi diaminopimelic acid ca chu'i k cn nh enzym transpeptidase. Penicillin "c

ch giai on này do cu trúc ca nó ging D-alanylalanin (1 v trí trên peptidoglycan mà

enzym g&n vào)

2.2.2. Kháng sinh tác ng lên màng t bào cht (màng bào tng)

- Màng này có nhim v( bao bc và ngn cách dch tương bào vi v t bào. Nó có tính thm

chn lc, iu hòa s trao i vi môi trưng bên ngoài. C t bào ng vt và t bào vi

khun u có các yu t như protein, lipid nhưng lipid ca vi khun là phospholipid còn nm

mc là sterol.

- Kháng sinh thuc nhóm polypeptid (colistin, polymyxin) và polyens (cht kháng nm) g&n

kt trên các cht hóa hc riêng bit làm xáo trn ch"c nng thm thu khin các cht trong

bào tương như Mg2+, K+, Ca2+ thoát ra ngoài (tác ng như mt cht ty loi Cation)

2.2.3. Kháng sinh tác ng lên s tng hp acid nucleic

- S nhân ôi DNA b&t !u b ng phn "ng tách hai chu'i DNA ra, m'i chu'i là mt khuôn 

g&n các nucleotid thích hp theo nguyên t&c b sung. DNA polymerase xúc tác s tng hp

các liên kt gia các nucleotid; DNA gyrase giúp ni các DNA trong quá trình t hp và to

thành các vòng xo&n.

- S sao mã là quá trình tng hp RNA do DNA làm khuôn theo nguyên t&c b sung nh

enzym RNA polymerase và ion Mg2+

- Quá trình tng hp acid nucleic b&t !u t vic tng hp acid folic ri thành purin nh vào

mt s enzym: Dihydroteroat synthetase, dihydrofolat reductase...

- Quinolonee (acid nalidixic, norfloxacin: Quinolonee ưc fluor hóa) "c ch mnh s tng

hp DNA trong giai on nhân ôi do "c ch DNA gyrase.

- Rifampin "c ch tng hp RNA do "c ch RNA polymerase.

- Sulfamides i kháng cnh tranh vi PABA (p-aminobenzoic acid) mt tin cht  tng

hp acid folic (ng vt hu nh dùng folat có s)n trong thc phm còn vi khun phi tng

hp folat). PABA kt hp vi pteroic acid hoc glutamic acid  to pteroylglutamic acid

(PGA), cht này ging như 1 coenzym trong s tng hp purin và timin. PGA cng là 1 ph!n

ca phân t$ B12 có liên quan n s bin dư*ng acid amin và purin. Do ó khi thiu PABA

s+ gây thiu purin, acid nucleic. Ðiu này cng gii thích ti sao các vi khun t tng hp

ưc PABA thì  kháng vi sulfamid và ti sao thymin, purin, methionin, và mt s acid

amin khác li i kháng vi hiu qu sulfamid. Sulfamides ch% có tác ng kìm khun.

- Trimethoprim "c ch dihydrofolat reductase ngn quá trình chuyn hóa dihydrofolat thành

tetrahydrofolat (dng hot ng ca acid folic).

2.2.4. Kháng sinh tác ng n quá trình tng hp protein ca t bào vi khun

Quá trình này xy ra thông qua vic chuyn giao thông tin di truyn ã ưc mã hóa

trên mRNA. Ðơn v ch"c nng ca quá trình này là ribosome. Khác vi t bào ng vt

(ribosome 80S), t bào vi khun có ribosome 70S, gm 2 tiu ơn v 30S và 50S.







* Giai on khi !u: nh nhiu yu t khi !u khác nhau mà tiu ơn v 30S s+ g&n vi

mRNA và tRNA có mang acid amin (amino acyl-t.RNA). Sau ó g&n vi tiu ơn v 50S hình

thành nên ribosom 70S. t.RNA t v trí A (amino acyl) dch chuyn sang v trí P (peptidyl)

gii phóng v trí A cho tRNA k tip.

* Giai on kéo dài: tin trình trên ưc lp li n khi c ht on di truyn và protein ưc

hình thành.

* Giai on kt thúc: các yu t kt thúc khác nhau liên quan n s phóng thích chu'i

protein. Các tiu ơn v 30S và 50S tách ri nhau ra, tham gia vào tp hp nhng tiu ơn v

t do trưc khi tái kt hp vi mt on gene mi.

- Kháng sinh aminoglycoside (aminoglycosid: streptomycine...) g&n cht vi tiu ơn v 30S,

phong b hot ng bình thưng ca ph"c hp khi !u, can thip tip cn tRNA , làm sai

on gen t ó hình thành các protein không có ch"c nng.

- Kháng sinh tetracycline cng g&n vào tiu ơn v 30S và phong b s kt hp ca tRNA vi

mRNA.

- Kháng sinh chloramphenicol g&n vi tiu ơn v 50S, "c ch enzym peptidyl transferase

không cho amino acid g&n vào chu'i polypeptid

- Kháng sinh macrolide (erythromycin...) tranh giành v trí g&n  ribosom và ngn cn v trí

dch chuyn các acid amin

2.3. Theo tác ng kháng khun

Chia làm hai nhóm:

Kháng sinh kìm khun (hay tnh khun) không có tác d(ng hy dit m!m bnh mà ch% có

tác d(ng "c ch s nhân lên ca chúng

Kháng sinh sát khun (hay dit khun) có hot tính tiêu dit vi khun

S phân bit này ch% có tính tương i vì bt k, kháng sinh nào cng có tác d(ng kìm khun

và sát khun tùy theo liu lưng cung cp. Tuy nhiên, i vi nhng kháng sinh ch% có tác

d(ng sát khun  nng  rt cao trong máu (có th gây c tính hoc tai bin) thì ch% ưc s$

d(ng vi m(c ích kìm khun  liu thp hơn.

2.3.1. Nhóm các kháng sinh kìm khun

- Tetracycline

- Macrolide

- Lincosamid

- Synergistin

- Phenicol

- Sulfamid

- Diaminopyrimidin

2.3.2. Nhóm các kháng sinh sát khun

2.3.2.1. Kháng sinh sát khun ph thuc nng 

Tc  sát khun ph( thuc nng  t ưc trong máu. Hiu lc ca nhng kháng sinh này

thưng rt nhanh chóng

- Nhóm aminoglycoside

- Nhóm fluoroquinolone tác ng trên vi khun G-

- Polypeptid

- Sulfamid + diaminopyrimidin

Ý ngha: Ch% c!n cp kháng sinh 1-2 l!n trong ngày







2.3.2.2. Kháng sinh sát khun ph thuc thi gian

Tc  sát khun ph( thuc thi gian vi khun tip xúc kháng sinh  nng  ln hơn hay

b ng nng  "c ch ti thiu (MIC). Hiu lc sát khun ca nhng kháng sinh này thưng

xy ra chm

- Nhóm beta-Lactam

- Nhóm glycopeptid

- Nhóm quinolone trên Staphylococcus

- Nhóm rifampicin

Ý ngha: chia tng liu thành nhiu liu nh trong ngày

(MIC: là nng  ti thiu kháng sinh có kh nng "c ch s nhân lên ca vi khun  invitro)

3. S Ð KHÁNG CA VI KHUN

3.1. S  kháng t nhiên

Ðây cng là gii hn kh nng kháng khun ca kháng sinh

Ví d(: Streptococcus  kháng t nhiên vi aminoglycosidee do thành vi khun không cho

thuc qua

3.2. Ð kháng thu nhn

Ð kháng do t bin nhi-m sác th  kháng do plasmid

- Quinolone, nitrofuran, polypeptid - Các nhóm khác

- T!n xut thp: 10-9 -10-10 - T!n xut cao hơn: 10-6 -10-7

- Him xy ra (10-20%) - Thưng xy ra (80-90%)

- Ð kháng 1 loi kháng sinh - Ð kháng nhiu KS, nhiu nhóm

- Di truyn theo chiu dc - C dc và ngang

3.3. C ch ca s  kháng

- Vi khun sn xut các enzym làm bin i hot vô hot kháng sinh

Ví d(: vi khun sinh betalactamase phá hy các betalactam

- Thay i cùu trúc im tip nhn (receptor)

Ví d(: Thay i ribosom 30S không cho aminoglycoside g&n vào

- Ngn cn s vn chuyn kháng sinh vào trong t bào

Ví d(: vi khun  kháng vi tetracycline

- Thay i quá trình bin dư*ng

Ví d(: vi khun  kháng vi sulfamide

4. S DNG KHÁNG SINH

4.1. Chn kháng sinh: da vào

- Kt qu chn oán bnh

- Tính nhy cm ca 1 hay nhiu vi khun gây bnh i vi 1 kháng sinh (da vào kháng sinh

 hoc nhng hiu bit v thng kê dch t).

- Kh nng i ti  bnh ca kháng sinh (da vào hiu bit v tác ng dưc lý).

- Cơ a ca thú (có mang, bnh gan thn, thú non...)

4.2. Nguyên tc ca liu pháp kháng sinh

- Nhanh:  tránh phát tán m!m bnh

- Mnh: b&t !u b ng liu có hiu lc (tương i cao) và tip theo là liu duy trì (thp hơn).

- Lâu: m bo duy trì nng  kháng sinh có hiu lc trong 5 ngày.







4.3. Bin pháp hn ch s  kháng thuc

- Không s$ d(ng kháng sinh có ph rng hoc kháng sinh th h mi trong khi kháng sinh có

ph h.p, kháng sinh c v/n có hiu qu

- Thưng xuyên n&m b&t thông tin v tình hình dch t- và kh nng nhy cm kháng sinh ca

h vi khun

- Khi kt hp kháng sinh vi m(c ích ngn  kháng, các kháng sinh thành ph!n phi s$

d(ng nguyên liu lưng

5. PHI HP KHÁNG SINH

5.1. Mc ích

- M rng ph kháng khun

Ví d(: Penicillin + Streptomycin

- Tng hiu lc sát khun

Ví d(: Sulfamid + Trimethoprim

- Ngn s  kháng thuc

Ví d(: Amoxcillin + acid clavulanic

5.2. Các nguyên tc phi hp kháng sinh

NHÓM BETA LACTAM

Các penicillin

1. Ngun gc

Alexander Fleming (1929) phát hin trên môi trưng nuôi cy nm Penicillinum notatum,

P.chrysogenum.

2. Cu to hóa hc

Vòng betalactam (amid ni vòng)

Vòng thiazolidin

-RCO: s thay i R cho các kháng sinh khác nhau trong nhóm

3. Lý hóa tính

Kém bn nht trong các loi kháng sinh. Rt hút m và b thy gii nhanh. pH ti ưu t 6-6,5,

môi trưng acid, kim s+ phá hy penicillin. S hư hng cng gia tng theo nhit .

Penicillin b các tác nhân oxyhóa, kh$ phá hy (KMnO4). Các hóa cht có kim loi nng cng

làm mt tác d(ng ca penicillin (thuc ). Alcohol và các hp cht có ch"a -SH cng i

kháng vi penicillin. Vi khun  trc tràng có kh nng tit penicillinase, m vòng betalactam

cng phá hy penicillin.

4. Dưc ng

- Hp thu: Ch% nhng penicillin bn trong môi trưng acid mi ưc hp thu vào ưng tiêu

hoá (nhóm A, nhóm M, penicillin V). Penicillin G ch% dùng ưng tiêm chích (IM, SC, ít

dùng ưng IV).

- Phân b:  dch ngoi bào. Khuch tán tt vào phi, khó khuych tán vào màng não ty,

nhau thai tr khi nhng nơi này viêm. Vào sa khi tiêm nhng liu ln.

- Chuyn hóa:

Bài giảng Dược lý thú y: Chương 3 - Thuốc kháng khuẩn

Tham khảo "Bài giảng Dược lý thú y: Chương 3 - Thuốc kháng khuẩn" cung cấp đến bạn đọc các khái niệm, phân loại, sự đề kháng vi khuẩn và sử dụng kháng sinh của các kháng sinh. Mời các bạn tham khảo!

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi