Bài giảng Dược lý thú y: Thuốc tác động lên hệ máu







CHNG 7.

THUC TÁC ÐNG LÊN H MÁU

1. THIU MÁU VÀ THUC CHNG THIU MÁU

1.1. Thiu máu

Thiu máu là s thiu ht th tích máu, gim s lưng hng cu, gim hàm lưng hemoglobin

xung dưi mc hng s sinh lý.

1.2. Phân loi

• Thiu máu do thiu st: do mt máu (cp tính hoc kinh niên), do hp thu kém, do nu cu

dinh dưng gia tng trong các gia on phát trin (heo con sơ sinh, gia súc mang thai). Lúc

này hng cu s nh hơn bình thung và hàm lưng hemoglobin s gim.

• Thiu máu do mt máu mãn tính: thưng gp nht là do nguyên nhân kí sinh trùng (giun

móc...)

• Thiu máu do tiêu huyt: các t bào hng cu b phá hy do nguyên sinh ng vt (tiên mao

trùng, lê dng trùng...), vi khun, virus, cht c hóa hc...

• Thiu máu vô to: vi s suy yu ca các cơ quan sn sinh hng cu do bnh truy n nhi!m

do virus (Carré), cht hóa hc (chloramphenicol). Lúc này kích thươc và s lưng hng cu

v"n bình thưng nhưng s lưng thì gim.

1.3. Các yu t liên quan n quá trình to máu

1.3.1 Hemoglobin

T#ng hp hemoglobin là giai on u ca quá trình sn xut hng cu. Sư t#ng hp nhân

hem xy ra ch yu $ ty th. Succinyl CoA – sn phm t% chu trình Krebs’ s kt hp vi

glycin qua mt s bưc  to nên pyrole. 4 pyrole hình thành 1 phân t& protoporphyrin. Sau

ó, Fe ưc gn kt vào  to thành nhân hem. Cui cùng, 4 nhân hem gn kt vi phân t&

globin  to thành hemoglobin.

1.3.2 St

Mt trong nh'ng yu t cơ bn tham gia quá trình to máu là Fe. Fe

trong thc n ưc HCl

d dày kh& thành Fe

và ưc hp thu nhi u nht $ tá tràng. Fe s gn vi apoferitin thành

ferritin. Khi cn thit ferriin s nh Fe ra cho Transferin vn chuyn n nh'ng nơi cn thit

Thiu máu do thiu st  heo con

Heo con nuôi theo li công nghip có nng sut cao và phương thc nuôi nht (không nhn

ưc ngun cung cp st nào ngoài thc n) nên nhu cu Fe cao. Nu ch( bú s'a m) thì heo

con s b thíu Fe. Trong 3 tun u, heo con tng khong 4500g, nhu cu Fe khong 300mg.

Fe ưc cung cp t% s'a u khong 21mg (tương ương 1mg/ ngày), Fe d tr' khong 20mg.

Do ó cn phi cung cp b# sung Fe cho heo con trong 21 ngày u. Thưng cp vào ngày

th 3 và th 10 (100mg/ con , IM)

1.3.3. Protein

Protein là ngun cung cp nguyên liu  to globin. Do ó, chúng ta không th tách ri vic

i u tr thiu máu vi mt khu phn u  protein (m ng vt).







1.3.4. Vitamin B12

Vitamin B12 là coenzym methylcobalamin, B12 cùng vi acid Folic s tham gia vào quá trình

vn chuyn nhóm methyl hình thành nhân purin và pyrimidin; chuyn hóa propionate thành

succinyl coA cho quá trình t#ng hp porphyrin.

1.3.5. Vitamin Folacin (acid folic)

Acid folic gi' vai trò quan trng trong s t#ng hp purin và pyrimidin, quá trình chuyn hóa

serin và glycin (cht cho nhóm methyl). Do folic rt quan trng trong s t#ng hp acid nucleic

nên các mô có tc  phân chia nhanh (cao) như t bào niêm mc rut, t bào ty xương rt

cn folic.

1.3.6. Vitamin B6

Vitamin B6 tham gia trong giai on u ca quá trình t#ng hp porphyrin khi succinyl coA

và Glycin to thành acid aminolevulinic

1.3.7. Cobalt (Co)

Cobalt là mt thành phn ca vitamin B12 (Cyanocobalamin) có vai trò là mt ng yu t

(Cofactor) trong s t#ng hp purin , pyrimidin và s hình thành hng cu.

1.3.8. Ðng (Cu)

Ðng là mt ng yu t cho nhi u enzym oxyhóakim loi như ferroxidase oxyhóa Fe2+ d

tr' trong Ferritin thành Fe3+ ưc vn chuyn b$i Transferrin và kt hp vi nhân hem, hoc

tham gia vào h thng Cytocrom C oxidase vn chuyn in t& trong chu*i hô hp mô bào

t#ng hp ATP

1.3.9. Các yu t khác: vitamin nhóm B, vitamin C, vitamin E, Mn...

1.4. Mt s loi thuc chng thiu máu

1.4.1 . Thành phn gm:

Iron dextran: 200mg/ml

Phòng ng%a thiu st cho heo con, mt li u duy nht (IM) vào ngày tu#i th 3.

1.4.2. Thành phn gm:

Ferrous 100mg/ml

g/mlµB12 75

S& dng cho heo con: 2ml (IM)

1.4.3. Thành phn gm:

Fe 18mg

Cu carbonate 6mg

Co sulfate 3,75mg

Viên nang dùng cho chó t% 10-15kg -1 viên

5kg -1/2 viên

1.4.4. Thành phn gm:

Fe 27,5,g

B12 20mg

Folic 3,3 g

Cobalt 33,3mg







Dextrose

Bt dùng cho nga 15-30g/ ngày tùy theo tính trng thiu máu

1.4.5. Thành phn trong 1 gói 30g gm:

Fe 230mg

B1 15mg

B2 25mg

B5 300mg

B6 15mg

gµB12 500

Folic 7,5mg

Cu 18mg

Co 1mg

Glycin 100mg

Lysin 200mg

Methionin 100mg

Dùng cho nga (450-500kg) 1 gói / 10 ngày

1.4.6. Thành phn gm

Vitamin C 100mg

gµB12 15

Fe fumarate 300mg=100mgFe

Folic 1,5mg

Dùng cho ngưi ln: 1viên/ ngày (tránh kích ng bng cách ung trưc b'a n)

2. ÐÔNG MÁU- THUC ÐÔNG MÁU- THUC KHÁNG ÐÔNG

2.1. Ðông máu: là hin tưng máu t% th lng chuyn thành th c sau khi ra khi mao

mch 2-4 phút. Hin tưng ng máu là do s chuyn nh'ng phân t& fibrinogen hòa tan trong

huyt tương thành nh'ng si fibrin không hòa tan nh xúc tác ca thrombin.

Bình thưng trong máu không có thrombin ch( có ti n cht ca thrombin là prothrombin. Nh

xúc tác ca prothrombinkinase, prothrombin mi bin thành thrombin. Prothrombinkinase

ưc thành lp theo 2 ưng

Các yu t trong quá trình ông máu

I: Fibrinogen

II: Prothrombin

III: Thromboplastin mô

IV: Ca

V: Proacelerin

VI: Proconvertin

VII: AHG

IX: Throbaplastin huyt tương

X: Struart- Prothrombinkinase

XI: PTA

XII: Hegeman

XIII: # nh fibrin







2.2. Thuc ông máu

2.2.1. Thuc ông máu ti ch (cm máu)

- Các yu t tp trung (concentrated factor) gm có: throboplastin, thrombin, fibrinogen,

gelatin có tác dng cm máu trong ph"u thut i vi mách máu nh.

- Cht làm se: FeSO

, acid tanic, nitrate bc có tác ông cm máu ti ch* do làm trm

hin protein máu

- Epinephrin (Norepinephrin)1/10.000-1/20.000: có tác ng cm máu ti ch* trên

màng nhày (mt, n+i, ming) do tác ng co mch ngoi vi

2.2.2. Thuc ông máu h thng

- Vitamin K: thưng thiu $ gia cm do ó lưng prothrombin thp, thêm vào ó bnh

cu trùng và tình trng s& dng kháng sinh lâu dài làm gim s lưng vi sinh vt t#ng

hp vitamin d! d"n n xut huyt.

- Phòng ng%a: b# sung vitamin K trong khu phn 0,36mg/kg thc n

Vitamin K1: 2,5/kg/12h (PO) hoc 0,25mg/kgP/12h (IM, SC)

Vitamin K3 hp thu chm hơn nên áp dng trong các trưng hp thiu mãn tính.

- Calci (CaCl

. 6H

O, Calcigluconate)

Có tác dng ông máu do hot hóa men thrombokinase và gây co mch

Tiu gia súc: 0,01-0,03g/kgP pha dung dch 10% (IM)

2.3. Thuc kháng ông

2.3.1. Thuc kháng ông dùng trên c th

(và trong phòng thí nghim)

• Heparin: trong cơ th, heparin nm trong t bào mast, các t bào này tp trung gn

mch máu  khi có ông máu $ mch s có heparin ngay. Heparin sodium ưc i u

ch t% mô gan, rut, ph#i (heo, bò).

- Cơ ch tác ng: heparin tng cưng tác ng ca antithrombin III (1 yu t chng

ông máu) antithrombin kt hp vi thrombin thành 1 phc hp b n . phn ng này s

nhanh gp 1000 ln khi có heparin. Như vy, heparin làm chm s ông máu và bn

Ðông máu ni sinh Ðông máu ngoi sinh

B mt ni mô t#n thương Thromboplastin & Phosphorlipid máu



Ca2+

XII XII* XII XII*

XI XI*

IX IX*

VIII VIII*

X X*

V V*

T#ng hp

Gan prothrombin thrombin XIII*

Vitamin K Ca2+

Fibrinogen Fibrin tan Fibrin không tan







thân nó không phi là cht ông máu. Tuy nhiên, $ li u cao, heparin c ch kt tp

tiu cu.

- Áp dng lâm sàng:

+ Ngn s ông máu cc khi truy n t,nh mch.

+ Ly máu không ông.

+ Ngn to huyt khi khi nghn mch vành (bnh tim).

- Li u dùng

- Chó: 75-130 IU/kgP (1mg=100 IU) IV (không dùng ưng tiêm bp vì s gây khi t

máu, không dùng ưng ung vì không hp thu qua ưng tiêu hóa)

• Coumarin

- Là nh'ng cht t#ng hp d"n xut ca 4-hydroxy coumarin.

- Cơ ch tác ng: vitamin K phi hp vi proenzym trong gan  to thành enzym có

hot tính tham gia t#ng hp prothrombin, các thuc kháng ông loi coumarin i

kháng cnh tranh vi vitamin K.

- S& dng: Warafin dng viên hoc dung dch: 2,5-4mg/kgP/12h (PO).

2.3.2. Thuc kháng ông dùng trong phòng thí nghim

• Citrate sodium

Citrate sodium kt hp vi Ca

trong máu, ngn cn prothrombin bin thành thrombin.

Dùng Citrate sodium như cht kháng ông có th làm nhn và hư hng t bào máu.

S& dng: - Bo qun máu: dung dch 2,5-3,8%.

- Các xét nghim nghiên cu v máu.

• EDTA (ethylen diamino tetra acetic acid)

EDTA ít làm bin #i hình thái và kh nng bt màu ca các t bào máu

S& dng: 1mg/1ml máu

• Oxalate potassium , Oxalate amonium

Ch( dùng trong các xét nghim máu

Oxalate potassium: 2mg/ml máu

3. MT S DUNG DCH TIÊM TRUYN

3.1. Mt nc

Mt nưc là hin tưng i kèm vi mt cân bng acid base. Ð chng li nh'ng xáo trn

v pH máu (trúng c toan, trúng c ki m), cơ th có các cơ ch i u hòa nh vào:

- 4 h thng m (bicarbonate, phosphate, Hb, protein)

- Phn ng liên hp vi acid glucuronic $ gan

- H thng thông khí ph#i

- Quá trình loi thi H+ và tái hp thu HCO

$ thn.

3.2. Trúng c toan (H

)

Trúng c toan do thêm vào cơ th 1 acid (trong trưng hp bnh ketose, bnh tiu ưng,

hay cơ làm vic quá mc) hoc mt i 1 base liên hp (trưng hp tiêu chy d' di), vi

c trưng là s thiu ht HCO

và potassium.

Các dung dch -ng trương có th cung cp trong trưng hp này là: NaCl, KCl, NaHCO

Li u lưng cp cn cn c vào tình trng mt nưc, tuy nhiên li u cơ bn có th cp là:

40ml/kgP (PO, IV)

3.3. Trúng c kim (HCO

)

Bài giảng Dược lý thú y: Chương 7 - Thuốc tác động lên hệ máu

Nội dung bài giảng "Dược lý thú y: Chương 7 - Thuốc tác động lên hệ máu" nêu lên quá trình thiếu máu và thuốc chống thiếu máu. Các yếu tố liên quan đến quá trình tạo máu.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi