Bài giảng Kỹ thuật đo: Chương 5 - TS. Nguyễn Văn Hải

Trong lĩnh vực kỹ thuật cơ khí và chế tạo, việc đảm bảo chất lượng sản phẩm và khả năng lắp lẫn của các chi tiết là yếu tố then chốt, đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ các kích thước. Khái niệm "Chuỗi kích thước" đóng vai trò nền tảng trong việc phân tích và quản lý sự tích lũy sai số kích thước trong các cụm lắp ráp. Tài liệu này nhằm giới thiệu một cách hệ thống về chuỗi kích thước, nhấn mạnh tầm quan trọng của nó trong việc thiết kế và sản xuất các sản phẩm có độ chính xác cao. Việc nắm vững nguyên lý chuỗi kích thước là điều cần thiết để kỹ sư có thể tối ưu hóa quy trình gia công, kiểm soát dung sai hiệu quả và nâng cao độ tin cậy của sản phẩm cuối cùng.

Tài liệu này hướng đến sinh viên ngành kỹ thuật cơ khí, kỹ sư thiết kế và kỹ sư chế tạo muốn nghiên cứu sâu về lý thuyết và ứng dụng của dung sai, lắp ghép và chuỗi kích thước trong sản xuất.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về "Chuỗi kích thước", một công cụ phân tích thiết yếu trong kỹ thuật cơ khí chính xác và chế tạo. Nội dung bắt đầu bằng việc định nghĩa chuỗi kích thước là một vòng khép kín của các kích thước liên tiếp, sau đó phân loại chúng thành chuỗi chi tiết và chuỗi lắp ghép, cũng như phân loại hình học (chuỗi đường thẳng, mặt phẳng, không gian). Đặc biệt, tài liệu làm rõ các khái niệm về khâu thành phần (kích thước độc lập) và khâu khép kín (kích thước phụ thuộc). Phương pháp giải chuỗi kích thước được trình bày qua hai bài toán chính: bài toán thuận, xác định sai lệch giới hạn và dung sai của khâu khép kín từ các khâu thành phần đã biết; và bài toán nghịch, phân bổ dung sai cho các khâu thành phần khi biết dung sai của khâu khép kín, thường yêu cầu các giả định hoặc sử dụng bảng tiêu chuẩn (như TCVN) để giải quyết các ẩn số. Các công thức toán học và ví dụ minh họa được đưa ra để củng cố lý thuyết. Giá trị ứng dụng của các phương pháp này là rất lớn, giúp các kỹ sư thiết kế và chế tạo đảm bảo sự lắp lẫn, độ chính xác, và tối ưu hóa chi phí sản xuất, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu suất tổng thể của các hệ thống cơ khí.