Bài giảng Luật kinh doanh: Chương 5 - ThS. Nguyễn Ngọc Thảo Phương

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, vấn đề phá sản của doanh nghiệp và hợp tác xã là một hiện tượng khách quan, có thể gây ra những hệ lụy sâu rộng cho các bên liên quan và ổn định kinh tế. Do đó, việc thiết lập và thực thi một khuôn khổ pháp luật về phá sản chặt chẽ, công bằng là vô cùng cần thiết. Pháp luật phá sản không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp về nợ, mà còn hướng tới mục tiêu tái cơ cấu các đơn vị kinh doanh gặp khó khăn hoặc thanh lý tài sản một cách hiệu quả, đồng thời bảo vệ quyền lợi của chủ nợ, con nợ và người lao động. Chương này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về bản chất của phá sản, hệ thống pháp luật liên quan, các hình thức phá sản khác nhau và vai trò thiết yếu của nó trong việc duy trì trật tự kinh tế.

Sinh viên luật, kinh tế, quản trị kinh doanh; các nhà làm luật, luật sư, chuyên gia tài chính; và chủ doanh nghiệp tại Việt Nam.

Phá sản, trong khuôn khổ pháp luật, được định nghĩa là tình trạng một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản. Đây không chỉ là một sự kiện chấm dứt hoạt động mà còn là một quá trình phức tạp bao gồm hai thủ tục chính: tái cơ cấu doanh nghiệp mắc nợ nhằm phục hồi hoạt động kinh doanh và thanh lý tài sản để phân chia cho các chủ nợ. Sự hiểu biết về khái niệm và quy trình này là nền tảng để đánh giá tầm quan trọng của pháp luật phá sản.
Chủ đề phá sản được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, phản ánh bản chất và nguyên nhân của tình trạng này. Cụ thể, có phá sản trung thực phát sinh từ các nguyên nhân khách quan hoặc bất khả kháng, đối lập với phá sản gian trá liên quan đến các hành vi cố ý chiếm đoạt tài sản hoặc tiêu dùng quá mức của người quản lý. Về thủ tục, phá sản có thể là tự nguyện khi doanh nghiệp mắc nợ nộp đơn yêu cầu, hoặc bắt buộc khi các chủ nợ khởi xướng. Ngoài ra, pháp luật cũng phân biệt giữa phá sản doanh nghiệp và phá sản cá nhân, cho thấy sự đa dạng trong đối tượng áp dụng.
Pháp luật về phá sản có vai trò đa chiều và thiết yếu trong xã hội. Nó đảm bảo quá trình đòi nợ của các chủ nợ diễn ra một cách công bằng và có trật tự, ngăn chặn tình trạng chiếm đoạt và đảm bảo phân chia tài sản theo quy định. Đồng thời, luật phá sản còn mang ý nghĩa nhân văn khi giải phóng con nợ khỏi gánh nặng, tạo cơ hội cho họ có một sự khởi đầu mới, không bị cản trở bởi những thất bại trong quá khứ. Đặc biệt, nó còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động trong doanh nghiệp bị phá sản, đảm bảo họ nhận được các khoản bồi thường và trợ cấp theo quy định. Như vậy, pháp luật phá sản không chỉ là công cụ pháp lý mà còn là cơ chế cân bằng lợi ích, thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh.