Bài giảng Nguyên lý thống kê kinh tế: Chương 6 - TS. Trần Ngọc Minh

Trong nghiên cứu khoa học và thực tiễn, việc thu thập thông tin từ toàn bộ quần thể (tổng thể chung) thường tốn kém về thời gian và nguồn lực, thậm chí là không khả thi. Để giải quyết thách thức này, phương pháp điều tra chọn mẫu trở thành một công cụ không thể thiếu, giúp các nhà nghiên cứu đưa ra kết luận đáng tin cậy về tổng thể dựa trên một phần nhỏ hơn (tổng thể mẫu). Chương này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về khái niệm, vai trò, và các nguyên tắc cơ bản của điều tra chọn mẫu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn mẫu một cách khoa học để đảm bảo tính đại diện và độ chính xác của kết quả.

Sinh viên, nhà nghiên cứu, và các chuyên gia trong lĩnh vực thống kê, kinh tế, xã hội học, hoặc bất kỳ ai quan tâm đến phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu hiệu quả từ một tập hợp lớn hơn.

Chương này đi sâu vào khái niệm điều tra chọn mẫu, định nghĩa đây là một loại điều tra không toàn bộ nhằm xác định các thông số của hiện tượng nghiên cứu thông qua việc chọn ra một số đơn vị nhất định. Bài viết phân biệt rõ ràng giữa tổng thể chung (tập hợp toàn bộ các phần tử nghiên cứu) và tổng thể mẫu (tập hợp các đơn vị được chọn từ tổng thể chung). Các phương pháp chọn mẫu được trình bày chi tiết, bao gồm chọn mẫu ngẫu nhiên (đảm bảo tính khách quan và cơ hội được chọn như nhau) và chọn mẫu không ngẫu nhiên (dựa trên thông tin và hiểu biết về tổng thể). Trong chọn mẫu ngẫu nhiên, các khái niệm như chọn hoàn lại và không hoàn lại, cũng như chọn mẫu với xác suất đều và không đều được giải thích. Chương cũng giới thiệu các kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phổ biến như chọn mẫu hệ thống, chọn mẫu chùm, chọn mẫu phân tổ và chọn mẫu nhiều cấp, mỗi loại phù hợp với những điều kiện và mục tiêu nghiên cứu cụ thể. Ngoài ra, tài liệu còn đề cập đến sai số chọn mẫu, phân loại thành sai số lấy mẫu (do quá trình lấy mẫu gây ra) và sai số không lấy mẫu (do yếu tố bên ngoài quá trình lấy mẫu), cùng với các yếu tố ảnh hưởng đến chúng. Cuối cùng, chương trình bày phương pháp ước lượng các tham số, đặc biệt là ước lượng mức độ bình quân thông qua mô hình toán học và cách xác định phạm vi sai số chọn mẫu với hệ số tin cậy tương ứng. Những kiến thức này là nền tảng vững chắc cho việc thiết kế và thực hiện các nghiên cứu dựa trên mẫu, giúp tối ưu hóa việc thu thập dữ liệu và tăng cường độ tin cậy của phân tích.