Bài giảng Nguyên lý thống kê kinh tế: Chương 7 - TS. Trần Ngọc Minh

Trong phân tích khoa học và thực tiễn, việc hiểu rõ mối liên hệ giữa các hiện tượng là cực kỳ quan trọng để đưa ra dự đoán và quyết định chính xác. Tuy nhiên, không phải lúc nào các mối quan hệ cũng tuân theo quy luật hàm số chặt chẽ, mà thường tồn tại dưới dạng liên hệ tương quan phức tạp hơn. Chương này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa liên hệ hàm số và liên hệ tương quan, đồng thời giới thiệu các công cụ thống kê mạnh mẽ để phân tích chúng. Mục tiêu là trang bị kiến thức nền tảng về hồi quy và tương quan để định lượng hóa và đánh giá mức độ chặt chẽ của các mối liên hệ này trong các tình huống thực tế.

Sinh viên các ngành kinh tế, kỹ thuật, khoa học xã hội; nhà nghiên cứu và chuyên gia phân tích dữ liệu cần công cụ để định lượng mối quan hệ giữa các biến số.

Chương này đi sâu vào phân tích các mối liên hệ giữa các hiện tượng, phân loại chúng thành hai dạng chính: liên hệ hàm số và liên hệ tương quan. Trong khi liên hệ hàm số mô tả mối quan hệ hoàn toàn chặt chẽ, cho phép xác định chính xác giá trị tương ứng, thì liên hệ tương quan lại phản ánh sự phụ thuộc không hoàn toàn, nơi một hiện tượng thay đổi ảnh hưởng đến hiện tượng khác nhưng không mang tính quyết định tuyệt đối. Để nghiên cứu các mối liên hệ tương quan, tài liệu giới thiệu chi tiết phương pháp hồi quy và tương quan. Phương pháp hồi quy được trình bày với mục tiêu chính là xác định phương trình hồi quy, biểu diễn mối liên hệ dưới dạng hàm số, thông qua việc áp dụng phương pháp bình phương bé nhất để tìm các tham số tối ưu, giảm thiểu sai số giữa giá trị thực tế và lý thuyết. Một ví dụ minh họa về tuổi nghề và năng suất lao động được sử dụng để làm rõ cách xây dựng và giải thích phương trình hồi quy tuyến tính. Tiếp theo, khái niệm hệ số tương quan (r) được giới thiệu như một thước đo định lượng để đánh giá trình độ chặt chẽ và chiều hướng của mối liên hệ tương quan tuyến tính. Các tính chất quan trọng của hệ số tương quan, bao gồm khoảng giá trị từ -1 đến 1 và ý nghĩa của các giá trị này (tương quan thuận, nghịch, chặt chẽ hay không chặt chẽ), được thảo luận kỹ lưỡng. Tổng thể, chương này cung cấp một khuôn khổ vững chắc để phân tích dữ liệu và hiểu rõ hơn về sự phụ thuộc giữa các biến trong nhiều lĩnh vực ứng dụng khác nhau.