Bài giảng Nhập môn tài chính ngân hàng - Chương 2: Tổng quan về tài chính

Tài chính đóng vai trò xương sống trong mọi nền kinh tế hiện đại, là một lĩnh vực không thể thiếu để duy trì sự ổn định và thúc đẩy tăng trưởng. Việc hiểu rõ bản chất của tài chính không chỉ giúp các cá nhân và tổ chức quản lý hiệu quả nguồn lực mà còn cung cấp nền tảng cho việc xây dựng các chính sách kinh tế vĩ mô. Chương này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về tài chính, tập trung vào việc định nghĩa, làm rõ các chức năng và vai trò cốt lõi của nó trong việc phân phối các quỹ tiền tệ và nguồn lực trong xã hội, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của lĩnh vực này trong bối cảnh kinh tế toàn cầu.

Sinh viên các ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng; các nhà nghiên cứu; và những người quan tâm đến nguyên lý cơ bản của tài chính và vai trò của nó trong nền kinh tế.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn tổng quan toàn diện về lĩnh vực tài chính, bắt đầu bằng việc trình bày định nghĩa tài chính là một hệ thống các quan hệ phân phối giữa các chủ thể kinh tế thông qua việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, đồng thời là quá trình chuyển dịch nguồn lực tiền tệ qua không gian và thời gian. Bài viết làm rõ các chức năng tài chính chính yếu, bao gồm chức năng phân phối – thể hiện qua các hình thức phân phối không hoàn trả (như ngân sách nhà nước), có hoàn trả (tín dụng) và có điều kiện (bảo hiểm) – cùng với chức năng giám sát, giúp theo dõi và kiểm soát các chỉ số tài chính. Bên cạnh đó, tài liệu nhấn mạnh hai vai trò tài chính quan trọng: thứ nhất là huy động vốn cho các chủ thể kinh tế, có được nhờ chức năng phân phối, và thứ hai là tăng cường hiệu quả sử dụng vốn, chủ yếu thông qua hoạt động giám sát tài chính. Sự ra đời và phát triển của tài chính được đặt trong bối cảnh của một kinh tế hàng hóa tiền tệ và sự hoàn thiện của các chức năng nhà nước, với quá trình này diễn ra rộng rãi trong các lĩnh vực như tín dụng, bảo hiểm, ngân sách nhà nước (NSNN) và các hoạt động tài chính nội bộ. Việc nắm vững các khía cạnh này là nền tảng để hiểu về cách thức hệ thống tài chính vận hành và tác động đến sự phát triển kinh tế xã hội.