Bài giảng Sản xuất giống và công nghệ hạt giống: Chương 7 - Học viện Nông nghiệp Việt Nam [Mới nhất]

Các loại hạt giống ở cây tự thụ phấn

Duy tr×

TG SNC NC XN

H¹t gièng thuÇn

Phôc tr¸ng

SNC NC XN

C©y tù thô

Chư¬ng 7 Kü thuËt s¶n xuÊt h¹t gièng

SNC

H¹t bè mÑ

NC

®èi víi mét sè c©y tù thô phÊn

Khö ®ùc b»ng tay

H¹t lai F1(XN)

H¹t gièng lai

Sö dông bÊt dôc

H¹t bè mÑ

TG SNC NC

H¹t lai F1(XN)

Cơ sở duy tr× hay phục tr¸ng

1. S¶n xuÊt h¹t gièng thuÇn ë c©y tù thô phÊn  C¬ së dù liÖu ban ®Çu cña t¸c gi¶ c«ng bè 1.1. S¶n xuÊt h¹t gièng lóa thuÇn – Nguån gèc 1.1.1. Duy tr× h¹t gièng t¸c gi¶, siªu nguyªn chñng – Phư¬ng ph¸p chän t¹o Víi nh÷ng gièng míi do t¸c gi¶ chän t¹o ra hoÆc – C¸c tÝnh tr¹ng vµ ®Æc tÝnh c¬ b¶n nh÷ng gièng ®· phôc tr¸ng ®Ó duy tr× cÊp h¹t gièng t¸c gi¶ hoÆc SNC.  C¨n cø vµo lý lÞch gièng do Trung t©m kh¶o kiÓm nghiÖm lưu tr÷ Đ¶m b¶o ®é thuÇn di truyÒn, gi¸ trÞ sö dông nhưng cã – Nh÷ng th«ng tin c¬ b¶n sè lưîng ®ñ lín cung cÊp cho s¶n xuÊt nguyªn chñng cÇn cã phư¬ng ph¸p duy tr× h¹t gièng. – Nh÷ng tÝnh tr¹ng vµ ®Æc tÝnh kh¸c biÖt

1.1.2. Phôc tr¸ng h¹t gièng lóa siªu nguyªn chñng

G0: Chän c©y ưu tó

Vô 1 H¹t t¸c gi¶ H¹t Siªu nguyªn chñng

Vô 1: Gièng tho¸I ho¸

G1: Chän dßng tèt

Vô 2

Vô 2: Chän dßng

1 2 3 4 5 6 4 ®/c 1 6

Hçn dßng t¹o l« SNC

1 6 ®/c 4

Vô 3: - So s¸nh dßng - Nh©n dßng

4 1 6 ®/c 1 4 6 ®/c 6 4 1

G2: Nh©n SNC-NC

Vô 3

Hçn h¹t t¹o l« SNC

S¬ ®å duy tr× h¹t t¸c gi¶ hoÆc h¹t SNC

1

Yªu cÇu kü thuËt trong phôc tr¸ng gièng

 Gieo trång víi mËt ®é thưa b»ng 1/2 ®Õn 2/3 mËt ®é s¶n

xuÊt cña gièng ®ã gieo trång ngoµi s¶n xuÊt.

Vô 1: Gieo trång vưên vËt liÖu (gièng tho¸i ho¸)

 VËt liÖu gieo trång:

 Sè lưîng c¸ thÓ ë ruéng vËt liÖu tèi thiÓu lµ 3000, nh÷ng

gièng ®· tho¸i ho¸ nghiªm träng cÇn lưîng c¸ thÓ nhiÒu

 Thu tõ s¶n xuÊt cña ®Þa phư¬ng hoÆc do c¬ quan hoÆc

h¬n.

t¸c gi¶ ®Ò nghÞ göi ®Õn.

 Gieo trång chØ 1 h¹t, 1 c©y trªn khãm

 NhËn biÕt nguån vËt liÖu dùa vµo lý lÞch gèc, b¶n m« t¶

cña t¸c gi¶, tµi liÖu ®· xuÊt b¶n trưíc ®©y.

 §èi víi lóa gieo m¹ thưa, cÊy 1 c©y m¹ trªn mét khãm

 Chän ®Êt: Khu vùc c¸ch ly víi c©y tù thô phÊn = 20 m

 Qu¶n lý ch¨m sãc ruéng vËt liÖu trong ®iÒu kiÖn tèi ưu ®Ó

 Lµm ®Êt: Lµm ®Êt trưíc khi gieo trång Ýt nhÊt lµ 20 ngµy ®Ó

c¸c c¸ thÓ biÓu hiÖn tÝnh tr¹ng vµ ®Æc tÝnh cña chóng.

diÖt cá d¹i, s©u bÖnh, h¹t c©y trång trưíc.

Chän läc rót dßng:

 Theo dâi ®¸nh gi¸ ®Ó chän läc nh÷ng c¸ thÓ tèt nhÊt, ®óng m« t¶

cña gièng gèc tõ thêi kú c©y con ®Õn khi thu ho¹ch, ®¸nh dÊu hoÆc

®eo thÎ.

 C¨n cø chän dùa vµo c¸c tÝnh tr¹ng vµ ®Æc tÝnh c¬ b¶n sau:

Thêi gian sinh trưëng, ra hoa, trç vµ chÝn

ChiÒu cao c©y

Mµu s¾c th©n l¸

Gãc ®é l¸

D¹ng qu¶, d¹ng h¹t

S©u bÖnh

Sè lưîng c¸ thÓ chän 500 c¸ thÓ

Thu riªng, ph¬i riªng ®Ó gieo thµnh dßng ë vô sau.

Ruộng chọn siêu nguyên chủng giống Hương cốm

 C¸c c¸ thÓ thu ®ưîc ë vô 1 ng©m ñ riªng gieo riªng thµnh tõng

Vô 2: §¸nh gi¸ vµ chän dßng Vô 3: Cã hai khu riªng biÖt Khu 1: ThÝ nghiÖm so s¸nh dßng chän ë vô 2

hµng hay « nhá gäi lµ dßng ë vô 2.

 ThÝ nghiÖm so s¸nh bè trÝ khèi ngÉu nhiªn RCB, 4 lÇn nh¾c l¹i, diÖn

 Mçi dßng/hµng c¸ch nhau 30 - 40 cm.

tÝch « thÝ nghiÖm tèi thiÓu 10 m2

 Kü thuËt trång trät kh¸c ¸p dông như vô 1.

 §èi chøng lµ gièng thu thËp ban ®Çu vµ gièng tiªu chuÈn phæ biÕn

s¶n xuÊt ë vïng ®ã.

 Trªn mçi dßng ®¸nh dÊu theo dâi 10 c©y cè ®Þnh.

 LËp sæ theo dâi tÝnh tr¹ng vµ ®Æc tÝnh ë c¸c giai ®o¹n nhưng quan

 Theo dâi tÊt c¶ c¸c chØ tiªu sinh trưëng ph¸t triÓn, ®Æc ®iÓm

träng nhÊt trưíc khi thu ho¹ch.

n«ng sinh häc, tÝnh tr¹ng kh¸c biÖt.

 Mçi « thÝ nghiÖm theo dâi Ýt nhÊt lµ 10 c¸ thÓ.

 Ph©n tÝch thèng kª ®é thuÇn víi c¸c tÝnh tr¹ng sè lưîng cña tõng

dßng th«ng qua cv% vµ chän dßng b»ng chØ sè chän läc.

 Ph©n tÝch thèng kª trªn chư¬ng tr×nh IRRISTAT ®Ó so s¸nh víi ®èi chøng

 Chän nh÷ng dßng ®ång nhÊt, tèt nhÊt, ®óng nguyªn b¶n nhÊt ®Ó

b»ng LSD0,05 vµ LSD0,01 vµ chän nh÷ng dßng tèt nhÊt, ®óng nguyªn b¶n nhÊt ®Ó t¹o lËp l« h¹t SNC phôc tr¸ng ë khu nh©n dßng.

®ưa sang nh©n dßng vµ thÝ nghiÖm so s¸nh ë vô 3.

2

 Khu 2: Nh©n c¸c dßng chän ®Ó t¨ng sè lưîng h¹t

 ¸p dông kü thuËt s¶n xuÊt SNC.

 Chän läc lo¹i bá c©y xÊu, c©y s©u bÖnh, c©y kh¸c d¹ng.

 Nh÷ng dßng ®ưîc ®¸nh gi¸ tèt ë thÝ nghiÖm so s¸nh hçn h¹t cña dßng ®ã t¹o lËp l« h¹t SNC.

 NÕu sè lưîng qu¸ Ýt cã thÓ nh©n thªm mét vô n÷a. ThÝ nghiÖm so s¸nh dßng 4 lÇn nh¾c

 L« h¹t gièng gèc (SNC)

 Chän khu vùc vµ ®Êt s¶n xuÊt

 C¸ch ly

 Gieo m¹

1.1.3. Kü thuËt s¶n suÊt h¹t gièng lóa nguyªn chñng 1.1.4. S¶n xuÊt h¹t gièng x¸c nhËn Tư¬ng tù nh s¶n xuÊt h¹t nguyªn chñng chØ cã nh÷ng ®iÓm kh¸c như sau:

 CÊy

 Ch¨m sãc

 L« h¹t gièng gèc lµ l« h¹t nguyªn chñng

 Khö lÉn

 Gieo trång 2-3 h¹t, c©y/khãm

 Thu ho¹ch

 ChÕ biÕn, ®ãng gãi vµ b¶o qu¶n

 KiÓm nghiÖm vµ chøng chØ.

 Tiªu chuÈn thÊp h¬n.

Yªu cÇu ®èi víi h¹t gièng lóa (KiÓm nghiÖm trong phßng, TCVN-1776-2004) §é thuÇn ®ång ruéng vµ cá d¹i nguy h¹i (KiÓm ®Þnh ®ång ruéng, TCVN1776-2004)

ChØ tiªu

H¹t SNC H¹t NC H¹t XN

ChØ tiªu

H¹t SNC H¹t NC

H¹t XN

§é s¹ch, % khèi lưîng, kh«ng nhá h¬n

99,0

§é thuÇn ®ång ruéng, % sè

0,05

0,3

0

100 99,9

99,5

H¹t kh¸c gièng cã thÓ ph©n biÖt ®ưîc, % sè h¹t, kh«ng lín h¬n

c©y, kh«ng nhá h¬n

0

5

10 H¹t cá d¹i nguy h¹i, sè h¹t/1000 g, kh«ng lín h¬n

Cá d¹i nguy h¹i, sè c©y/100

0

5

10 Tû lÖ n¶y mÇm, % sè h¹t, kh«ng nhá h¬n

80 m2, kh«ng lín h¬n

§é Èm, % khèi lưîng, kh«ng lín h¬n

13,5

3

1.2. Kü thuËt s¶n xuÊt h¹t cµ chua thuÇn

• Cµ chua lµ mét rau rÊt phæ biÕn ë Ch©u ¸ còng như nưíc ta.

• S¶n xuÊt h¹t cµ chua (gièng vµ dßng thuÇn) thùc hiÖn dÔ

Gièng cµ chua C95

dµng v× kh«ng cÇn cã khu vùc c¸ch ly riªng, sè lưîng h¹t t¹o

ra tõ mét c©y lín, mét c©y cã thÓ cho hµng ngh×n h¹t.

• Kü thuËt canh t¸c trong s¶n xuÊt h¹t cµ chua kh«ng kh¸c

nhiÒu so víi s¶n xuÊt b×nh thưêng.

 Yªu cÇu thêi tiÕt khÝ hËu: Cµ chua ë nưíc ta thêng ®ưîc trång

 Ruéng ®Êt tèt, tho¸t nưíc, lµm ®Êt vµ lªn luèng ®Ó trång s¶n xuÊt

 Yªu cÇu ngo¹i c¶nh Chän ruéng:

vµo vô ®«ng lµ vô chÝnh.

h¹t cµ chua.

 Nh÷ng ®Êt vô trưíc kh«ng trång c©y hä cµ ®Ó tr¸nh l©y nhiÔm bÖnh

 NhiÖt ®é thÝch hîp 21-25oC, nhiÖt ®é ban ®ªm 15-20oC, mïa kh« ®é Èm kho¶ng 60% nÕu cao h¬n ë thêi kú ra qu¶ dÔ bÞ bÖnh.

vµo cµ chua gièng cÇn s¶n xuÊt.

 Mét sè gièng cµ chua chÞu nhiÖt

 pH thÝch hîp 6 -7.

 Hoa cµ chua lµ hoa lưìng tÝnh, ®ùc vµ c¸i trªn cïng mét hoa.

C¸ch ly:

 Cµ chua lµ c©y tù thô phÊn vµ cÊu tróc hoa thÝch hîp cho tù thô

 Vưêm ¬m:

phÊn, do vËy c¸ch ly trong s¶n xuÊt h¹t kh«ng quan träng.

 Vưên ¬m trång c©y con cµ chua cho s¶n xuÊt h¹t gièng nªn gieo thưa h¬n víi s¶n xuÊt b×nh thưêng ®¶m b¶o cho c©y con khoÎ.

 Theo tiªu chuẩn ngành c¸ch ly víi sản xuất hạt nguyªn chủng là

 Luîng h¹t gièng gieo trung b×nh 2 - 2,5 g h¹t/m2 vưên ¬m.

50m và hạt x¸c nhận là 25 m

 Lµm ®Êt lªn luèng như trång cµ chua trong s¶n xuÊt, ®Êt cµy

Lµm ®Êt lªn luèng

bõa kü ®Ó t¬i xèp,

 Luèng víi réng mÆt luèng 1,0 ®Õn 1,2 m

 ChiÒu réng r·nh 25 - 30 cm,

 S©u r·nh 20 - 25 cm ®Ó tho¸t nưíc tèt.

 MËt ®é kho¶ng c¸ch trång:

+ Nh÷ng gièng chiÒu cao c©y trung b×nh hµng c¸ch hµng 70 cm,

c©y c¸ch c©y 45 cm.

+ Nh÷ng gièng cao c©y vµ ph©n cµnh m¹nh cã thÓ trång thưa

h¬n, gièng thÊp c©y, ph©n cµnh yÕu cã thÓ trång dµy h¬n ®Ó cã

CÊu t¹o hoa cµ chua

n¨ng suÊt h¹t cao.

4

Sau trång mét th¸ng cã thÓ lµm dµn ®Ó ®ì c©y vµ ®ì qu¶.

 Ph©n bãn cho s¶n xuÊt h¹t cµ chua ph¶i ®¶m b¶o c©n ®èi

TØa bít cµnh nhá, l¸ giµ thưêng xuyªn ®Ó th«ng tho¸ng t¹o

Lµm giàn vµ tØa cµnh * Ph©n bãn

lưîng ®¹m, l©n vµ kali.

®iÒu kiÖn tiÕp nhËn ¸nh s¸ng cña c¸c tÇng l¸ vµ gi¶m kh¶

n¨ng l©y nhiÔm bÖnh.

 Ph©n h÷u c¬ lµ ph©n chuång hoai môc kh«ng sö dông

ph©n tư¬i dÔ truyÒn mÇm bÖnh sang ruéng s¶n xuÊt gièng.

C¸c kü thuËt kh¸c như tíi nưíc, lµm cá, phßng trõ s©u bÖnh

 Lưîng ph©n bãn tuú theo gièng, ®Êt vµ mïa vô trung b×nh

Qu¶n lý nưíc vµ dÞch h¹i

®ưîc ¸p dông như s¶n xuÊt b×nh thưêng.

15-20 tÊn ph©n chuång, 100 kg N, 70kg P2O5 vµ 120 kg

k2O/ha.

CÇn chó ý phßng trõ s©u bÖnh vµ tØa nhæ c©y bÖnh ®¶m b¶o

cho chÊt lưîng l« h¹t gièng.

Khö bá c©y lÉn dùa vµo c¸c ®Æc ®iÓm cña c©y như kiÓu

* Khö bá c©y kh¸c d¹ng vµ c©y bÞ bÖnh Lµm giµn cµ chua

c©y, l¸, qu¶ vµ ®Æc biÖt lµ ®Æc ®iÓm cña qu¶ chÝn lo¹i bá

tÊt c¶ nh÷ng c©y kh¸c d¹ng ra khái quÇn thÓ ruéng gièng

(off-type).

Ngoµi lo¹i bá c©y kh¸c d¹ng, c©y s©u bÖnh, c©y cßi cäc,

dÞ d¹ng còng lo¹i bá triÖt ®Ó.

BÒ mÆt luèng cµ chua

 Sè qu¶ thu ho¹ch tuú thuéc vµo lo¹i qu¶ to hay nhá thưêng thu:

 Cã thÓ t¸ch h¹t b»ng tay hoÆc t¸ch b»ng m¸y.

 30 qu¶ trªn c©y víi lo¹i qu¶ to/c©y,

 Lªn men t¸ch hạt ra khỏi thÞt qu¶: qu¸ tr×nh lªn men phô thuéc vµo

 40 qu¶ víi lo¹i trung b×nh/c©y

* Thu ho¹ch T¸ch h¹t

nhiÖt ®é phßng, nÕu nhiÖt ®é phßng trªn 25oC qu¸ tr×nh lªn men 01

 50 qu¶ trªn c©y víi lo¹i qu¶ nhá/c©y.

ngµy lµ ®ñ. NÕu to thÊp h¬n cÇn 2 ngµy nhưng kh«ng nªn qu¸ 3

ngµy ¶nh hưëng ®Õn chÊt lưîng h¹t.

 Chän qu¶ vµ ®Ó trªn c©y ®Õn khi chÝn hoµn toµn míi thu ho¹ch,

nÕu thu sím th× ®Æt trong n¬i m¸t, kh« che ®Ëy cÈn thËn 3-4 ngµy

 Cã thÓ lªn men b»ng sö dông axÝt HCL 0,7% víi tû lÖ: 7 ml HCL cho

®Õn khi chÝn ®á.

1 kg hçn hîp h¹t vµ thÞt qu¶, khi cho axit ph¶i khÊy ®Òu vµ ®Ó

 §ùng qu¶ thu ho¹ch trong tói lưíi, nÕu dông cô chøa kh¸c khi qu¶

trong 40 phót råi cho nưíc röa vµ g¹n lÊy h¹t như phư¬ng ph¸p

bị dập h¹t n»m trong nưíc cña qu¶.

t¸ch h¹t b»ng tay. Chó ý kh«ng sö dông nồng ®é cao vµ ®Ó l©u

h¬n sÏ ¶nh hưëng ®Õn chÊt lưîng h¹t gièng.

 Nưíc cµ chua cã axit g©y ¶nh hưëng ®Õn søc sèng vµ gi¸ trÞ gieo

trång cña h¹t.

5

 ĐÆt h¹t trong tói lưíi s¹ch ®Ó rãc hÕt nưíc trong m¸t mét ngµy, cã

Lµm kh« h¹t:

thÓ lµm rưãc níc nhanh b»ng c¸ch quay tói ®Ó lo¹i nưíc ra khái

tói ®ùng h¹t. Sau ®ã cho h¹t ra c¸c khay ®Ó ph¬i kh«. Khay ph¶i

cã phñ lưíi ni l«ng.

 Cã thÓ ®ưa h¹t vµo m¸y sÊy ®Ó sấy h¹t ®¶m b¶o chÊt lưîng tèt

trong trưêng hîp trêi mưa. M¸y sÊy ph¶i duy tr× nhiÖt ®é 28-30oC

trong 3-4 ngµy nÕu cao h¬n ¶nh hưëng ®Õn kh¶ n¨ng n¶y mÇm

cña h¹t. Trong qu¸ tr×nh sÊy hoÆc ph¬i ph¶i thưêng xuyªn ®¶o h¹t

®Ó kh« ®ång ®Òu.

§ãng gãi vµ b¶o qu¶n

 Bao b× vµ mÉu m· ®ãng gãi lµ kh¸c nhau gi÷a c¸c c«ng ty,

Qu¸ tr×nh t¸ch h¹t cµ chua

c¬ së s¶n xuÊt.

 Th«ng thưêng ®Ó b¶o qu¶n h¹t cµ chua 3-5 n¨m h¹t ®ưîc

®ùng trong tói giÊy thiÕc, tói ni l«ng, lä thuû tinh.

 §Æt h¹t ®· ®ãng gãi trong kho b¶o qu¶n m¸t, kh«.

 NhiÖt ®é kho b¶o qu¶n kh«ng vưît qu¸ 20oC vµ ®é Èm

kh«ng vưît qu¸ 30%.

Qu¸ tr×nh lµm kh« h¹t

Tiªu chuÈn ®èi víi h¹t gièng cµ chua (KiÓm nghiÖm trong phßng, TCN321-2003) Tiªu chuÈn ruéng gièng cµ chua (KiÓm ®Þnh ®ång ruéng, 10TCN 321-2003)

ChØ tiªu

H¹t SNC H¹t NC H¹t XN

ChØ tiªu

H¹t SNC H¹t NC

H¹t XN

§é s¹ch, % khèi lưîng, kh«ng nhá h¬n

99,0

§é thuÇn ®ång ruéng, % sè

100 99,9

99,5

0

5 c©y, kh«ng nhá h¬n

H¹t cá d¹i nguy h¹i, sè h¹t/kg, kh«ng lín h¬n

Tû lÖ n¶y mÇm, % sè h¹t, kh«ng nhá h¬n

80 Tû lÖ c©y nhiÔm bÖnh, % sè

0 0,1

0,5

c©y, kh«ng lín h¬n

9,0 8,0

§é Èm, % khèi lưîng, kh«ng lín h¬n - Trong bao thưêng - Trong bao kÝn kh«ng thÊm nưíc

6

Yêu cầu ngoại cảnh

 Để tạo hạt giống chất lượng tốt nên chọn thời vụ có điều kiện

1.3. Kü thuËt s¶n xuÊt h¹t gièng ®Ëu tư¬ng thuÇn

 Đậu là cây tự thụ phấn điển hình, không có giao phấn giữa các

ngoại cảnh phù hợp như ấm, nhưng nhiệt độ không quá cao.

 Nhiệt độ cao và ẩm độ cao là nguyên nhân của sâu bệnh như

loài khác nhau, chỉ giao phấn với các thành viên khác cùng loài và thành viên khác của chi phụ Glycine.

nấm rễ, nở cổ rễ, lụi vi khuẩn.

 Đậu tương thích hợp nhiệt độ từ 20-30ºC, ánh sáng 14 giờ

 Như vậy trồng các loài khác nhau trong cùng một khu vực việc cách ly là không cần thiết.

hoặc ngắn hơn, đậu hạt kém khi nhiệt độ trên 35oC.

 Đậu tương thích hợp với nhiều loại đất, tốt nhất là thịt pha cát,

 Nhưng trồng cùng loài khác giống cách ly là cần thiết để bảo đảm độ thuần di truyền.

tơi xốp và phải thoát nước, đất không có tuyến trùng và mầm

bệnh, pH của đất từ 5,8 đến 6,5.

Cách ly

Chuẩn bị đất trồng

 Mặc dù đậu là cây tự thụ phấn hoàn toàn nhưng giao phấn vẫn

có thể xảy ra mức độ tùy thuộc vào những yếu tố sau:

 Làm đất sản xuất giống nên được thực hiện sớm trước khi gieo trồng ít nhất 15 ngày, cày ải hoặc dầm diệt cỏ dại, sâu bệnh.

 Đặc điểm giống và cấu trúc hoa,

 Cày bừa kỹ, lên luống, cày bừa kỹ để đảm đảm độ ẩm đồng

 Yếu tố môi trường, gió và nhiệt độ,

đều, hạt nảy mầm và rễ phát triển tốt.

 Tác nhân thụ phấn và tập tính nở hoa,

 Đất trũng cần lên luống cao, làm rãnh thoát nước tốt

 Rộng mặt luống trồng 2 hàng 60 đến 80cm tùy giống thấp

 Khoảng cách cách ly

cây hay cao cây, cao 25 – 30 cm

 Số giống, số cây của mỗi giống

 Rộng rãnh 30 – 35cm, sâu 30 - 40 cm

 Theo tiªu chuÈn ngµnh kho¶ng c¸ch c¸ch ly lµ 3m

 Áp dụng công nghệ phủ ni lông để giảm sâu bệnh, cỏ dại.

7

Thời vụ gieo

 Thời vụ xác định dựa trên yêu cầu ngoại cảnh nêu ở phần 2.

 Nước ta các vùng khác nhau có thời vụ khá khác nhau

 Miền Bắc thích hợp trong vụ xuân và vụ đông

 Miền Nam có thể trồng 3 vụ/năm

 Nhưng sản xuất hạt giống nên chọn vụ khô và nhiệt độ cao.

Làm đất, lên luống và gieo hạt đậu tương

 Giống và xử lý hạt giống

 Mật độ gieo thay đổi theo giống và đất canh tác. Đối với đậu

 Hạt giống gốc phải theo quy định, có chứng chỉ

 Mật độ và khoảng cách gieo

tương mật độ gieo 500.000 cây trên hectare, tương ứng với

 Trước khi gieo, hạt giống cần được phơi lại dưới nắng nhẹ

60 – 80 kg hạt/ha.

và sau đó thử độ nẩy mầm để có biện pháp xử lý.

 Khoảng cách hàng tùy thuộc vào giống. Trung bình hàng x

 Tốt nhất chỉ nên sử dụng những giống có tỷ lệ nảy mầm trên

hàng từ 20 – 40 cm , cây x cây từ 10 – 20 cm , số hạt gieo 01

85 %.

hạt với sản xuất hạt tác giả và SNC, 2 - 3 hạt với sản xuất

xác nhận.

 Ngoài ra, có thể xử lý hạt giống với chế phẩm vi sinh vật để

thúc đẩy sự hình thành nốt sần sớm và nhanh.

 Độ sâu gieo khoảng 2- 3cm.

Mức độ phân bón cũng như thời gian bón tùy thuộc vào

Phân bón  Tỉa, dặm

giống, mùa vụ và đất.

 Nên dặm ngay khi thấy mất khoảng.

Nhìn chung, mức độ phân bón được khuyến cáo cho đậu đỗ

 Dặm càng sớm càng tốt

là 50 - 80 kg N, 40 - 60 kg P2O5 và 30-40 kg K2O trên ha.

Phân hữu cơ rất quan trọng với đậu tương không những bổ

 Ủ hạt nứt nanh để dặm

sung dinh dưỡng mà còn là điều kiện cho nốt sần phát triển.

 Tỉa những khóm quá nhiều cây chỉ nên để 01 cây/khóm

Trong trường hợp có phân vi sinh, có thể sử dụng lượng

phân đạm ít hơn.

8

 Theo nhu cầu của cây nhưng không qua sũng nước, quá ẩm

* Kiểm soát sâu, bệnh hại trên ruộng Tưới nước Sâu hại đậu – Dòi đục thân

dễ gây bệnh thán thư và bệnh vi khuẩn

 Khi cây con mọc mầm nên tưới ít hơn đến giai đoạn ra hoa.

 Nhu cầu nước cao nhất từ lúc trổ hoa cho đến khi đậu quả.

 Tưới nước trên cây đủ cung cấp lượng nước trong giai đoạn

– Sâu ăn tạp – Sâu xanh – Sâu đục quả Bệnh hại đậu tương – Bệnh héo cây con

đầu.

 Nên tưới dưới gốc hoặc tưới rãnh ở giai đoạn sau để tránh

– Bệnh đốm lá – Bênh rỉ

bệnh xuất hiện.

– Bệnh khảm

 Khử lẫn loại bỏ toàn bộ cây khác dạng, cây bị bệnh, cây còi

* Chọn lọc và khử lẫn * Phòng trừ sâu bệnh

cọc

 Dòi đục nõn cần phòng trừ sớm và triệt để

 Cây khác dạng và cây xấu do môi trường, do đột biến, do phân

 Diệt côn trùng truyền bệnh (rầy mềm),

ly hoặc do giao phấn

 Vệ sinh đồng ruộng (nhất các loại cỏ lây bệnh),

 Các giai đoạn khử lẫn quan trọng là giai đoạn nảy mầm, cây

con ra hoa và trước thu hoạch vì:

 Luân canh cây trồng nước như lúa

 Giai đoạn nảy mầm và giai đoạn ra hoa căn cứ vào màu sắc mầm và

 Nhổ bỏ cây bệnh và thiêu hủy.

hoa dễ nhận biết cây khác dạng.

 Bón phân cân đối và bón phân vi lượng để tăng tính chống chịu.

 Giai đoạn trước thu hoạch là quan trọng nhất căn cứ vào đặc điểm

hình thái, màu sắc thân, lá, quả. Đây là gia đoạn quyết định độ thuần

của lô hạt giống.

Thu hoạch

 Tách hạt

 Đậu tương khi chín lá chuyển vàng và bắt đầu rụng.

 Quả đậu nên đập ngay sau khi thu để hạt không bị nấm mốc

 Thu hoạch khi quả chuyển từ xanh sang vàng hoặc vàng nâu, giai

và côn trùng tấn công.

đoạn này quả hơi mềm và 10 – 15% quả còn xanh.

 Tuy nhiên tách hạt phụ thuộc vào độ ẩm hạt

 Thu hoạch khi hạt trong quả phát triển đầy đặn, mẩy chắc và hạt bắt

đấu tách rời khỏi trái.

 Phương pháp tách hạt bằng tay hoặc bằng máy.

 Để hạt tiếp tục chín cần để nơi thoáng, không xếp cây quá dày dễ

 Tuy nhiên, đập bằng máy thì nhanh và kinh tế khi sản xuất

tạo ẩm hỏng hạt giống.

lớn.

 Nên thu vào buổi sáng lúc còn sương để quả còn dai sẽ tránh hạt bị

tách ngoài đồng.

 Không làm tổn thương hạt khi tách hạt

 Thu hoạch bằng cách chặt sát gốc, có thể thu quả tùy giống.

 Chỉ thu những cây đúng giống và không bị sâu bệnh.

9

 Hạt đậu phơi nắng hoặc sấy khô đến độ ẩm ảo quản 10-12%.

 Hạt quá khô hoặc có ẩm độ dưới 7% dễ trở thành ―hạt đá‖ và

 Làm sạch hạt Phơi/Sấy Hạt nên được làm sạch các tạp chất, vật rắn và hạt bị nhăn, teo đảm bảo chất lượng hạt giống.

Phương pháp phổ biến nhất là sàng, sẩy hạt.

sẽ không nẩy mầm tốt.

 Nhiệt độ sấy (30-350C) trong 48 giờ.

 Lưu ý: Không nên phơi hạt trực tiếp trên nền xi măng, nhất là

Nếu sản xuất trên diện rộng, sử dụng máy làm sạch sẽ hiệu quả và kinh tế hơn.

vào lúc giữa trưa vì nhiệt độ rất cao sẽ giết phôi.

Sau khi làm sạch, hạt được chứa trong bao có gắn nhãn để dễ nhận diện giống..

Bảo quản

 Thời gian bảo quản từ 6 đến 20 tháng hoặc lâu hơn nếu như phải tồn

Phân loại, xử lý nấm bệnh và đóng bao

trữ cho một vài vụ.

Hạt được phân loại bằng tay hay máy đảm bảo hạt giống

 Tuổi thọ của hạt trong quá trình tồn trữ chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi chất lượng ban đầu của hạt, ẩm độ và nhiệt độ. Ẩm độ hạt đậu an toàn để tồn trữ lâu dài là 8 – 10%.

 Bảo quản dài cần bảo quản trong dụng cụ kín, đặt trong kho lạnh

đồng đều

Sau khi phân loại xử lý nấm bệnh và mọt hạt

hoặc mát, độ ẩm kho thấp.

 Dụng cụ bảo quản như thùng, lọ phải được làm khô trước khi chứa

Đóng bao như các hạt giống khác.

hạt giống.

 Bảo quản ngắn hạn phải sử dụng bình kín, túi giấy, túi vải những loại

không kín và không thấm khí.

 Bao ni lông chỉ áp dụng cho bảo quản ngắn hạn.

2. S¶n xuÊt h¹t gièng ưu thÕ lai F1 ë c©y tù thô phÊn Tiªu chuÈn ®èi víi h¹t gièng ®Ëu tư¬ng (KiÓm nghiÖm trong phßng, TCN314-2003) 2.1. Nh©n h¹t dßng bè mÑ

ChØ tiªu

H¹t SNC H¹t NC H¹t XN

 Nh©n dßng bè mÑ lµ gièng thuÇn víi gièng ưu thÕ lai

§é s¹ch, % khèi lưîng, kh«ng nhá h¬n

99,0

kh«ng sö dông bÊt dôc.

0

5

0 H¹t cá d¹i nguy h¹i, sè h¹t/kg, kh«ng lín h¬n

 Nh©n dßng bè mÑ sö dông bÊt dôc CMS.

10

20

1 H¹t kh¸c gièng cã thÓ ph©n biÖt ®ưîc, sè h¹t/kg, kh«ng lín h¬n

 Nh©n dßng bÊt dôc sö dông TGMS.

Tû lÖ n¶y mÇm, % sè h¹t, kh«ng nhá h¬n

70

 Nh©n dßng bÊt dôc sö dông PGMS

§é Èm, % khèi lưîng, kh«ng lín h¬n - Trong bao thưêng - Trong bao kÝn kh«ng thÊm nưíc

12,0 10,0

12,0 10,0 59

10

 Nguyªn lý như s¶n xuÊt h¹t gièng cµ chua thuÇn, nhưng víi

2.1.1. Nh©n dßng bè mÑ lµ gièng thuÇn Chän ®Êt nh©n dßng bè mÑ (S¶n xuÊt cµ chua, ít ưu thÕ lai) ¸p dông s¬ ®å duy tr× hoÆc phôc tr¸ng

nh©n dßng bè mÑ c¸ch ly tuyÖt ®èi h¬n.

 §Êt kh«ng ®ưîc c©y trång trưíc lµ c©y hä cµ.

 C¸ch ly c¶ ruéng nh©n dßng bè vµ ruéng nh©n dßng mÑ.

 Kho¶ng c¸ch c¸ch ly =100 m

C¸ch ly

 ¸p dông như s¶n xuÊt h¹t cµ chua thuÇn

Kü thuËt gieo trång, thu ho¹ch chÕ biÕn

L« h¹t bè mÑ SNC

Vô 1: Chän c¸ thÓ bè mÑ ®iÓn h×nh, lai theo cÆp A/B vµ A/R

2.1.2. Kü thuËt nh©n dßng bè mÑ sö dông CMS

 TiÕn hµnh gieo trång dßng A, B vµ R thµnh c¸c thêi vô kh¸c

F1.1 R1 A'1 F1.1 R1 A1 B1 A'1

nhau.

 Khi dßng A trç, tiÕn hµnh kiÓm tra h¹t phÊn, ®¸nh gi¸ kiÓu

R2 R2 F1.2 R2 A'2 F1.2 A2

h×nh ®· chän ®ưîc c¸ thÓ bÊt dôc 100% vµ cã kiÓu h×nh

®óng nguyªn b¶n.

 TiÕn hµnh cÆp c¸ thÓ trªn ®ång thêi víi c¸c c¸ thÓ cña

A'2 A'2x B2

R3 F1.3 R3 A'3 F1.3 A3

dßng B vµ R.

 Thu ®ưîc cÆp lai gi÷a dßng A/B, A/R vµ c¸ thÓ cña dßng B

B3 A'3 Vô 2 Vô 1

vµ R.

Vô 3 63

 TiÕn hµnh gieo vµ cÊy c¸c cÆp A/B, A/R vµ c¸c dßng R ®Ó ®¸nh

Vô 2: Đ¸nh gi¸ cÆp lai vµ dßng bè mÑ, chän bè mÑ cã con lai tèt

gi¸.

Vô 3: Nh©n nguyªn chñng c¸c dßng A, B vµ R

 Ruéng cÊy c¸c cÆp dßng A/B ®ưîc bè trÝ theo kiÓu cÊy dßng A ë

giữa vµ c¸c dßng B xung quanh.

Nh©n h¹t c¸c cÆp dßng ®ưîc chän trong vô 2 nh»m ®¸nh

 Ruéng ®¸nh gi¸ c¸c cÆp lai A/R ®ưîc cÊy theo kiÓu 10 cÆp lai

gi¸ ®é thuÇn, ®Æc ®iÓm bÊt dôc cña dßng A vµ thu h¹t ®Ó

®ưîc xen vµo 1 gièng ®èi chøng.

phôc vô cho nh©n dßng vµ s¶n xuÊt thö h¹t lai F1.

 Khi c¸c dßng A/B trç, tiÕn hµnh kiÓm tra h¹t phÊn, chän cÆp dßng

bÊt dôc 100%.

C¨n cø kÕt qu¶ ®¸nh gi¸ chän nh÷ng cÆp ®¹t ®é thuÇn.

 Đ¸nh gi¸ c¸c cÆp lai giữa A vµ R dùa trªn kÕt quả kiÓm tra h¹t

phÊn ë thÝ nghiÖm cÆp dßng A/B ®ång thêi ®¸nh gi¸ năng suÊt c¸

thÓ cña c¸c cÆp lai tư¬ng øng.

11

2.1.3. Nh©n dßng bè mÑ sö dông TGMS vµ PGMS

Tiªu chuÈn ®èi víi h¹t gièng ®èi víi c¸c dßng bè mÑ vµ h¹t lai F1 (10TCN331-2003)

Chỉ tiêu

Dòng A, B

Dòng R

Vô 1: Gieo dßng S vµ R, lai 50 cÆp gi÷a c¸c c¸ thÓ cã kiÓu

SNC NC

XN

SNC

NC XN

h×nh mong muèn, cã thêi gian sinh trưëng phï hîp.

Hạt lai F1

99,5

99,0

99,5

99,0

98,0

Vô 2: Gieo 50 cÆp ®Ó ®¸nh gi¸ ưu thÕ lai, chän cÆp cã ưu thÕ

1. Độ sạch, % khối lượng, không nhỏ hơn

lai cao nhÊt, cã ®é thuÇn F1 tèt nhÊt ®Ó lÊy bè mÑ lµm tiÕp vô

0

5

0

5

0 2. Hạt cỏ dại, số hạt/kg, không lớn hơn

sau.

0 0,05

0,25

0,30

Vô 3: Gieo dßng mÑ S (mÑ cña cÆp tèt nhÊt) thµnh 10 thêi vô,

3. Hạt khác giống có thể phân biệt được, % số hạt, không lớn hơn

mçi thêi vô c¸ch nhau 5 ngµy ®Ó xö lý ngưìng. Chän c¸ thÓ

80 ®óng nguyªn b¶n, bÊt dôc t¹i ngưìng, c¾t chÐt vµ xö lý chÐt

4. Tỷ lệ nẩy mầm, % số hạt, không nhỏ hơn

ë møc dưíi ngưìng trong phytotron ®Ó thu h¹t tù thô.

13,0

5. Độ ẩm, % khối lượng, không lớn hơn

cá

thể đúng

x x x Dòng R x x x x x x x x x x x x x x x

Chọn nguyên bản.

x x x x x x x x Dòng S x x x x x x x x x

Vụ 1

Vô 4: Nh©n c¸c dßng míi thu, kiÓm chøng l¹i ngưìng chuyÓn

S1/R1

S2/R2

S3/R3

Sn/Rn

Lai theo cặp, thu hạt các cặp S1/R1…và các R tương ứng

T9 - T12

®æi tÝnh dôc trong phytotron, lo¹i bá c¸c c¸ thÓ kh«ng ®¹t tiªu

…S1

…S2

…S3

Thu hạt tự thụ trên lúa chét cây S1, S2...

…Sn ….

Vụ 2

chuÈn, thu c©y bÊt dôc ®óng, c¾t chÐt vµ xö lý tiÕp ë møc

x Sn/Rn x

x S1/R2 x

x S1/R3 x

x S1/R1 x

dưíi ngưìng trong phytotron, thu h¹t tù thô.

x x S1 x

x x S3 x

x x Sn x

x x S2 x

Đánh giá các cặp lai F1 và bố mẹ. Loại bỏ cặp xấu, bố mẹ xấu tương ứng. Thu bố mẹ có con lai F1 tốt

x R1 x

x R2 x

x R3 x

x Rn x

Vụ 3

Vô 5: Nh©n h¹t tù thô trong vô xu©n hoÆc vô thu ®«ng ®Ó thu

dßng siªu nguyªn chñng.

Gieo các dòng S: S1, S5, S8… được chọn theo 4 thời vụ để đánh giá ngưỡng.

x x S5 x

x x S8 x

x x S9 x

x x S1 x

Vụ 4

Vô 6: Nh©n h¹t siªu nguyªn chñng ra nguyªn chñng.

Nhân các dòng mẹ đúng ngưỡng và các dòng bố tương ứng 70

x x S1 xx

x x S5 x

x x S9 x

12

Thêi vô thÝch hîp cho nh©n dßng TGMS ë miÒn B¾c ViÖt Nam

2.1.4. Phương pháp chọn lọc duy trì, nhân nguyên chủng dòng

Th¸ng 12

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

TGMS a. Giám định điểm nhiệt độ tới hạn của dòng TGMS.

§ång b»ng s«ng Hång Nh©n TGMS ®¹t n¨ng suÊt cao

Dòng TGMS mới nhập nội hay mới chọn tạo cần được đánh giá lại

trong điều kiện tự nhiên và trong điều kiện nhân tạo.

S¶n xuÊt F1 cã TGMS lµ mÑ ë ng- ìng nhiÖt ®é  26oC

Trên cơ sở của kết quả đánh giá này mới có thể lập kế hoạch sử

dụng dòng một cách có hiệu quả. Trình tự đánh giá như sau:

• Trồng 150 cá thể TGMS cần đánh giá trong 30 chậu, mỗi chậu 5 cây,

S¶n xuÊt h¹t TGMS ë vïng nói

chăm sóc cẩn thận cho cây sinh trưởng, phát triển đồng đều.

• Đưa các chậu vào buồng khí hậu nhân tạo thành 2 đợt để đánh giá:

- Đợt 1:

 Khi dòng phân hóa ở bước 4 đưa 10 chậu vào Phytotron đặt nhiệt độ

Các dòng TGMS cảm ứng với nhiệt độ, thời kỳ cảm ứng từ bước 4-6

b. Phục tráng và nhân dòng TGMS.

là 24oC, xử lý 6 ngày đêm.

phân hoá đòng.

 Sau 4 chu kỳ xử lý, đưa chậu ra để ở điều kiện tự nhiên.

 Hoạt động của gen gây bất dục thường chịu ảnh hưởng đồng thời của

 Khi lúa trỗ kiểm tra hạt phấn trên kính hiển vi để đánh giá tính dục.

2 yếu tố là nhiệt độ và quang chu kỳ.

 Bao cách ly các bông bất dục, quan sát tỷ lệ đậu hạt tự thụ

 Trong quá trình sinh trưởng cây chịu tác động trực tiếp của điều kiện

+ Đợt 2:

ngoại cảnh nên thường phát sinh các biến dị thích ứng.

 Kết quả theo dõi các dòng bất dục nhiệt độ cho thấy: Ngưỡng nhiệt độ

 Khi dòng phân hoá ở bước 5 đưa 10 chậu vào xử lý tương tự như làm đối với bước 4 trong 4 chu kỳ (kiểm tra hạt phấn, bao cách ly,quan sát tỷ lệ tự thụ).

chuyển đổi tính dục của hạt phấn có xu hướng tăng lên sau mỗi vụ sản

 Các chậu còn lại để trong điều kiện tự nhiên làm đối chứng.

xuất, hiện tượng này được gọi là sự “trôi dạt di truyền” (genetic drift).

- Nếu cả 2 lần xử lý 100 cây TGMS được xử lý đều bất dục thì điểm

Do vậy trong quá trình nhân dòng TGMS cần phải chọn lọc nghiêm

nhiệt độ tới hạn gây bất dục là 24oC.

ngặt để duy trì độ thuần kiểu hình và độ ổn định tính dục của dòng. 76

 Phương pháp của Zhou C.S. (2000)  Phương pháp do Deng Qiyun, Fu Xiqin, Yuan LongPing, 1997 Chọn dòng TGMS theo trình tự: - Vụ thứ 1: Chọn cá thể điển hình trên đồng ruộng (điều kiện 240C ở thời kỳ cảm ứng) chọn cá thể bất dục phấn trên 99,5%.  Chọn cá thể điển hình (đúng nguyên bản về hình thái)

- Vụ thứ 2: Xử lý các cá thể được chọn trong điều kiện nhân tạo 230C để chọn cá thể bất dục phấn cao trên 99,5%.

 Xử lý nhiệt độ thấp bằng ngưỡng nhiêt độ gây bất dục để chọn

- Vụ thứ 3:

cá thể bất dục hoàn toàn  Nhân gốc cá thể bất dục đã chọn theo hệ vô tính và thu hạt

+ Tiếp tục xử lý các cá thể được chọn trong điều kiện nhân tạo ở 220C, chọn các cá thể bất dục phấn trên 99,5%.

+ Nhân gốc các cá thể được chọn theo hệ vô tính.

 Sản xuất hạt giống tác giả  Sản xuất hạt nguyên chủng đồng thời kiểm tra lại ngưỡng

+ Thời kỳ cảm ứng điều khiển cho nhiệt độ thấp hơn 220C để thu hạt tác giả.

nhiệt độ

- Nhân tiếp ra hạt nguyên chủng

 Chuyển sang sản xuất hạt lai F1.

- Chuyển sang sản xuất hạt lai F1.

13

2.1.5. Kỹ thuật nhân hạt nguyên chủng dòng bố mẹ

 Phương pháp của Yin hua Qi, 1997.

TGMS và PGMS

Chọn cá thể điển hình, xử lý các cá thể được chọn trong điều

a. Chọn thời vụ nhân dòng

kiện nhân tạo, nhiệt độ 240C ở 2 giai đoạn: + Cần tìm hiểu kỹ điều kiện khí hậu thời tiết của vùng trong (1) Bước 3 phân hoá đòng, xử lý 4 ngày, vòng 30 năm trở lại đây. (2) Bước 5 phân hoá đòng, xử lý 4 ngày. + Số liệu cơ bản như: nhiệt độ trung bình, nhiệt độ tối cao, tối Chọn cá thể bất dục hoàn toàn. thấp hàng ngày; Độ dài chiếu sáng trong ngày; Độ ẩm ... Nhân vô tính gốc các cá thể bất dục được chọn, thu hạt giống + Trên cơ sở các số liệu thu thập được, tính toán để tìm ra thời gốc kỳ an toàn cho thời kỳ mẫm cảm và thời kỳ trỗ bông của ruộng  Từ hạt tác giả nhân hạt nguyên chủng và chuyển sang sản xuất nhân dòng. Dựa vào số liệu này để định thời vụ nhân. hạt lai F1.

- Dòng TGMS có: - Dòng PGMS có: • Thời gian mẫm cảm từ 18-10 ngày trước khi trỗ, điểm nhiệt độ • Thời gian mẫm cảm từ 15-12 ngày trước khi trỗ, độ dài chiếu tới hạn gây hữu dục < 240C. sáng tới hạn gây hữu dục thấp hơn 12 giờ 16 phút. • Khi nhân dòng ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam nên chọn vụ Đông • Ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam, trong vụ đông xuân khi nhân Xuân. dòng điều khiển cho lúa phân hoá đòng cuối bước 3 đến đầu • Gieo mạ từ 1-20/12, điều khiển cho lúa phân hoá đòng cuối bước bước 6 vào khoảng từ 20-25/3. 3 đến đầu bước 6 vào khoảng từ 15/3-10/4. • Trong vụ mùa muộn nên cho lúa phân hóa đòng bước 3 đến đầu • Thời gian trỗ bông 5-15/4, thời tiết còn khá lạnh, nhưng vì dòng bước 6 vào khoảng 25-30/9. chịu lạnh tốt nên đậu hạt bình thường

b. Chọn ruộng nhân dòng

* Các điều kiện khác * Điều kiện cách ly

- Đất trong khu các ly là đất trồng lúa, có độ phì nhiêu cao. + Cách ly không gian: Các ruộng lúa khác giống phải cách mép ngoài của ruộng nhân ít nhất 100 m cả bốn phía. - Cơ sở hạ tầng trong khu cách ly:

+ Mương máng tưới tiêu thuận tiện + Cách ly thời gian: Ruộng nhân dòng phải trỗ trước lúa xung quanh ít nhất 20 ngày. + Có tường rào bảo vệ khỏi sự gây hại của gia súc, chuột

+ Cách ly bằng địa hình, vật cản: khu các ly ở trong thung lũng, + Có một số công cụ tối thiểu để theo dõi diễn biến nhiệt độ ao hồ sông lớn đường giao thông, làng mạc, trường học, sân không khí, nhiệt độ nước, đánh giá hạt phấn bất duc, hữu dục. rộng...

14

c. Các biện pháp kỹ thuật

* Lượng phân bón cho mạ: * Kỹ thuật làm mạ + Phân chuồng: 10 tấn/ha (1kg/m2) hoặc 1 tấn phân vi sinh/ha. + Ngâm ủ: Thóc được ngâm 48 - 60 giờ. Hạt giống ủ có mầm dài + Lân supe: 550 kg/ha(20 kg/sào bắc bộ) khoảng 1-3 mm, có rễ dài 5-10 mm thì gieo.

+ Đạm urê: 150 kg/ha(5 kg/sào bắc bộ) + Thời vụ gieo: 15-20/12.

+ Kali: 150kg/ha(5 kg/sào bắc bộ) + Lượng giống gieo: 1kg thóc khô/50m2. Gieo đều, chăm sóc tốt để cho mạ đẻ nhánh ngay trên ruộng. - Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + Lân + 50% đạm +50% Kali. + Đất mạ: Chọn đất thịt nhẹ, có nhiều mùn, có độ phì cao, chủ - Bón thúc lần 1:mạ được 2,5 - 3,0 lá, bón: 40% đạm + 50% kali động tưới tiêu nước. Cày bừa kỹ, bón phân chuồng đầy đủ, làm - Bón tiễn chân: Trước khi cấy 5-7 ngày, số đạm còn lại. sạch cỏ, gốc rạ và thóc rơi của vụ trước.

* Kỹ thuật cấy và chăm sóc

* Lên luống: Mặt luống mạ rộng 1,2 m, rãnh rộng 0,3 m. Mặt luống

phẳng khi gieo không có vũng nước trên mặt. Sau khi gieo mạ từ 3

• Chuẩn bị ruộng cấy: bừa nhuyễn, san phẳng, bón lót ngay sau

ngày có thể phun thuốc trừ cỏ dại. Khi nhiệt độ xuống dưới 15oC, cần

khi đổ ải, nếu ruộng chua cần bón vôi hợp lý.

phải làm vòm che nilon chống rét cho mạ.

• Tuổi mạ: Khi mạ có 5,5 - 6,5 lá, nếu nhiệt độ tăng lên trên 140C

* Chăm sóc mạ: Khi mạ cao 1-1,5 cm tưới nước tràn mặt ruộng, sau

thì cấy.

đó rút nước giữ ẩm mặt luống, phun chất kích thích đẻ nhánh (axit

• Mật độ cấy: 70 khóm/m2 (13 cm x 10 cm)

humic hoặc MET). Theo dõi sự xuất hiện sâu bệnh (chủ yếu là bọ trĩ,

rầy cám) để có biện pháp phòng trừ kịp thời. Khi nhiệt độ tăng lên,

• Số dảnh cấy: 1dảnh/ khóm

ban ngày trời hửng nắng, mở nilon ở hai đầu luống để huấn luyện

• Kỹ thuật cấy: Cấy nông 2-3 cm, mạ nhổ đến đâu cấy đến đó,

mạ, buổi tối tiếp tục đậy lại. Khi nhiệt độ tăng cao >140C, mở bỏ

nhổ mạ nhẹ nhàng, không đập làn gẫy gan mạ.

nilon, tưới nước, bón phân tiễn chân để chuẩn bị cấy.

* Chăm sóc: * Phân bón: Cụ thể như sau: - Ruộng cấy giữ lớp nước 5-10 cm nước trên mặt. Vụ xuân do + Phân chuồng: 10 tấn/ha (hoặc 1 tấn phân vi sinh/ha). trời âm u, thiếu ánh sáng nên rêu và bèo phát triển mạnh, cần + Lân supe: 550 - 600 kg/ha (khoảng 20 kg/sào) rút nước, bón vôi, làm cỏ sục bùn. - Thường xuyên theo dõi sâu bệnh để phòng trừ kịp thời. + Đạm urê: 260 - 280 kg/ha (9 - 10 kg/sào) * Khử lẫn: + Kali: 260 kg/ha (9 kg/sào) + Thời kỳ mạ: Trước khi nhổ cấy cần khử các cây khác dạng, cỏ - Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + Lân 50% đạm +50% Kali. lồng vực. - Bón thúc lần 1: Sau cấy 10-15 ngày, lượng bón: 30% đạm. + Thời kỳ lúa: Cần quan sát thường xuyên để khử bổ những cây khác dạng như: cây cao hơn, thân, tai lá có màu tím, lá có - Bón thúc lần 2: Sau lần 1: 10-12 ngày, lượng bón: 10% đạm màu sắc khác. Khi lúa trỗ cần loại bổ các cây có mỏ hạt tím, hạt - Bón nuôi đòng: trước trỗ 15 ngày, bón hết đạm và kali còn lại. ngắn, cây trỗ trước hoặc sau./.

15

3. Kỹ thuật sản xuất hạt lai F1 hệ ba dòng

Tiªu chuÈn ®èi víi h¹t gièng ®èi víi c¸c dßng bè mÑ vµ h¹t lai F1 (10TCN551-2003)

3.1. X¸c ®Þnh tæ hîp s¶n xuÊt vµ thêi vô gieo

Dòng TGMS

Dòng bố

Chỉ tiêu

SNC NC XN

Hạt lai F1

a. C¨n cø ®Ó x¸c ®Þnh tæ hîp lai:

99,5

99,0 99,0

99,5 99,0 99,0 98,0

1. Độ sạch, % khối lượng, không nhỏ hơn

 C¨n cø vµo nhu cÇu më réng diÖn tÝch tæ hîp lai t¹i

0

5

0

5

®Þa phư¬ng.

2. Hạt cỏ dại, số hạt/kg, không lớn hơn

0 0,05 0,25 0,30

 C¨n cø vµo kÕt qu¶ theo dâi sinh trưëng ph¸t triÓn vµ

3. Hạt khác giống có thể phân biệt được, % số hạt, không lớn hơn

thÝch øng cña c¸c dßng bè mÑ trång thö ®Ó quyÕt

80

®Þnh tæ hîp s¶n xuÊt.

4. Tỷ lệ nẩy mầm, % số hạt, không nhỏ hơn

13,0

13,0 13,0

13,0 13,0 13,0 13,0

 C¸c ®iÒu kiÖn kh¸ch quan vµ chñ quan cã liªn quan.

5. Độ ẩm, % khối lượng, không lớn hơn

* Thêi vô thÝch hîp b. X¸c ®Þnh thêi vô gieo + Vô lóa §«ng xu©n C¨n cø vµo sè liÖu khÝ tưîng ®Ó chän thêi vô nh»m ®¸p - Vïng ®ång b»ng, trung du B¾c bé cho trç b«ng tõ 25/4- øng nhu cÇu thêi tiÕt tèi ưu cho lóa trç b«ng vµ në hoa, 10/5. ®iÒu kiÖn tèi ưu lµ: - C¸c tØnh Nam Trung bé cho lóa trç 20-30/3. - NhiÖt ®é trung b×nh ngµy 25-30oC. - C¸c tØnh §BSCL cho lóa trç 25/1-15/2 dư¬ng lÞch. - Chªnh lÖch nhiÖt ®é ngµy ®ªm 8-10oC. + Vô lóa mïa - §é Èm tư¬ng ®èi cña kh«ng khÝ 75-85%. - Vïng ®ång b»ng, trung du B¾c bé trç b«ng tõ 5-20/9 - Trêi n¾ng, giã nhÑ, kh«ng mưa tõ 7-10 ngµy liÒn. - Vïng ven biÓn trç vµo thêi gian ®· hÕt b·o 20-25/9.

3.2. Yªu cÇu ®Þa ®iÓm s¶n xuÊt h¹t lai

* Gièng s¶n xuÊt chñ yÕu

a.§Þa ®iÓm s¶n xuÊt ph¶i ®ưîc c¸ch ly

- C¸c tæ hîp hÖ B¸c ưu: B¸c ưu 64, B¸c ưu 903, B¸c ưu

+ C¸ch ly kh«ng gian

253

+ C¸ch ly thêi gian

- C¸c tæ hîp hÖ nhÞ ưu: NhÞ ưu 63, NhÞ ưu 838.

+ C¸ch ly b»ng vËt c¶n

- C¸c tæ hîp kh¸c: S¸n ưu 63, D.u 527, Trang n«ng 15, c¸c

b. Yªu cÇu ®Êt ë khu s¶n xuÊt

tæ hîp cã mÑ lµ IR58025A: HYT57, HYT83, HYT100…

+ Ruéng cã ®é ph× nhiªu cao, b»ng ph¼ng, chñ ®éng tưíi tiªu.

+ Ruéng cã ®ñ ¸nh s¸ng, vÖ sinh s¹ch sÏ, kh«ng cßn tµn dư

Trªn c¬ së x¸c ®Þnh ®ưîc thêi kú trç b«ng an toµn, cã

g©y bÖnh hoÆc m«i giíi truyÒn bÖnh.

thÓ bè trÝ lÞch gieo cÊy hîp lý cho tõng tæ hîp, tuú thuéc

+ Ruéng kh«ng ®ưîc bè trÝ trong vïng thưêng cã dÞch bÖnh

vµo thêi gian sinh trưëng, tæng tÝch «n h÷u hiÖu vµ

nguy hiÓm ®èi víi c©y lóa như vïng bÞ ®¹o «n, b¹c l¸.

kho¶ng c¸ch sè l¸ cña c¸c dßng bè mÑ.

16

3.3. §iÒu khiÓn bè mÑ trç trïng khíp b. §Æc ®iÓm në hoa cña c¸c dßng bè mÑ. a. Kh¸i niÖm vÒ sù trïng khíp

+ Dßng mÑ trç b«ng, në hoa 11-13 ngµy, hoa në tõ s¸ng ®Õn

chiÒu.

+ Dßng bè trç nhanh 5-7 ngµy, në hoa tËp trung 9-12 giê s¸ng.

+ Trç b«ng trïng khíp cña bè mÑ chiÕm vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi n¨ng suÊt ruéng s¶n xuÊt h¹t lai bëi v× dßng mÑ chØ cã h¹t khi nhËn ®ưîc phÊn cña dßng bè.

+ §Ó cã ®ñ phÊn cÇn gieo bè 2-3 lÇn, mçi lÇn c¸ch nhau 3-5

ngµy ®Ó kÐo dµi thêi gian në hoa tung phÊn.

+ NÕu gieo bè 3 lÇn th× ph¶i tÝnh to¸n cho bè gieo lÇn 2 trç

+ MÆc dï bÊt dôc phÊn nhưng hoa dßng mÑ vÉn në, gãc më vá trÊu réng, cuèng nhuþ dµi, ®Çu nhuþ to, høng phÊn ngoµi dÔ dµng.

trïng hoµn toµn víi dßng mÑ.

+ NÕu vµo ngµy dßng mÑ në hoa mµ phÊn dßng bè tung

+ Gieo bè 2 lÇn, lÇn 1 gieo ®Ó cho lóa trç trïng víi dßng mÑ,

nghÜa lµ ®¹t ®ưîc sù trïng khíp tèt nhÊt.

c. §iÒu khiÓn bè mÑ trïng khíp

 X¸c ®Þnh ®óng ®é lÖch thêi vô gieo dßng bè mÑ

 Phư¬ng ph¸p dùa vµo sù chªnh lÖch sè l¸

Ngµy trç Në hoa Në hoa ré KÕt thóc

Dßng A |||||||||||||||||

 Phư¬ng ph¸p dùa vµo ―tÝch «n h÷u hiÖu’’

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Ngµy trç Në hoa Në hoa ré KÕt thóc

EAT = (T-H-L)oC.

Bè 1 |||||||||||

Trong ®ã:

1 2 3 4 5 6 7

Ngµy trç Në hoa Në hoa ré KÕt thóc

- EAT: lµ tÝch «n h÷u hiÖu

Bè 2 |||||||||||

1 2 3 4 5 6 7

- H: lµ nhiÖt ®é cao h¬n chØ sè nhiÖt ®é giíi h¹n trªn lµ 27oC, H chØ ®îc tÝnh khi nhiÖt ®é trung b×nh ngµy >27oC, (vÝ dô ngµy 20/5 cã nhiÖt ®é trung b×nh lµ 30oC th× H = 30-27 =3oC).

Bè mÑ në hoa trïng khíp lý tưëng

- L: lµ chØ sè giíi h¹n nhiÖt ®é thÊp =12oC, nh÷ng ngµy cã nhiÖt ®é thÊp h¬n 12oC th× gi¸ trÞ sè liÖu = 0.

100

3.4. Kü thuËt gieo cÊy bè mÑ

a. Kü thuËt gieo m¹:

 Xö lý h¹t gièng

Ngµy/ th¸ng : 5/1 6/1 7/1 8/1 9/1 10/1 11/1 12/1 13/1 14/1 15/1 16/1 17/1

- Ph¬i trưíc khi ng©m ®Ó h¹t hót nưíc nhanh.

ToC (TB ngµy): 11 12 14 15 18 20 26 27 28 29 30 32 35

- Dïng nưíc v«i trong

ToC(h÷u hiÖu): 0 0 2 3 6 8 14 15 15 15 15 15 15

EAToC= 0 2 5 11 19 33 48 63 78 93 108 123

- Dïng Foocmalin

101

102

- Dïng thuèc BVTV trõ bä trÜ, rÇy xö lý mÇm míi nøt nanh.

17

- Môc tiªu cña lµm m¹ ®Î nh¸nh trªn dưîc

- Kü thuËt gieo m¹ thưa: Dßng R gieo 1kg gièng/50-60m2,

dßng A 1kg/40-50m2.

- H¹t gièng khi hót ®ñ nưíc (b»ng 25-30% khèi lưîng h¹t).

- Khi m¹ cao 1,5-2 cm cho nưíc, phun MET (Multy effects

- Thóc mÇm: ®ñ Êm, ®ñ «xy

triazole) gióp cho m¹ ®Î nh¸nh nhiÒu, ®Î sím, l¸ dÇy cøng,

- Trong thêi gian ñ m¹ cÇn kiÓm tra nÕu kh« th× tưíi thªm nưíc.

phun 1ha.

- Bãn thóc ®¹m khi cã 2,1 l¸ vµ 4,1 l¸.

103

104

 Gieo m¹ dÇy

3.5. Kü thuËt cÊy

- Tæ hîp ®· quen s¶n xuÊt cã thÓ gieo m¹ dÇy.

a.) ChuÈn bÞ ruéng cÊy

- Môc ®Ých tiÕt kiÖm ruéng m¹, chèng rÐt thuËn tiÖn cho m¹.

- Ruéng san ph¼ng mÆt ruéng ®Ó tíi tiªu thuËn tiÖn.

- Ruéng s¶n xuÊt h¹t lai lu«n cÊy nhiÒu d¶nh nªn lµm m¹ dÇy

kh«ng ¶nh hưëng ®Õn kü thuËt cÊy.

- C¸c TØnh phÝa Nam, cã thÓ lµm m¹ dßng bè, gieo th¼ng mÑ.

+ Bãn v«i ®Ó c¶i t¹o ®é chua

- NÕu thùc hiÖn biÖn ph¸p nµy cÇn ®iÒu chØnh l¹i ®é lÖch thêi gian gieo bè mÑ, dßng mÑ gieo th¼ng, kh«ng nhæ nªn sinh trưëng liªn tôc, thêi gian tõ gieo ®Õn trç rót ng¾n 3-4 ngµy.

- Dßng bè gieo, cÊy vµo r·nh luèng mÑ, thêi gian dµi ra.

105

106

- Sau khi bõa nhuyÔn, san ph¼ng th× cÊy lóa.

b.) Kü thuËt cÊy: • Sè hµng cña dßng A t¨ng khi: - Nhæ m¹ cÊy: kh«ng lµm giËp l¸, th©n, kh«ng ®øt rÔ. - ChiÒu cao cña dßng R t¨ng. - Trªn ruéng cÊy cÇn gi÷ mét líp nưíc n«ng ®Ó cÊy ®Òu - Søc sinh trưëng, ®Î nh¸nh cña R m¹nh. ®Æn, cÊy n«ng 2-3 cm.

107

108

- §é lín cña b«ng vµ lưîng phÊn cña dßng R nhiÒu. - Tû lÖ hµng bè phô thuéc vµo ®Æc ®iÓm cña dßng R vµ dßng A. - Thêi gian në hoa l©u vµ gãc më cña hoa A lín, tû lÖ thß - Muèn ®¹t ®ưîc n¨ng suÊt F1 cao cÇn cã nhiÒu phÊn vßi nhuþ cao, kÝch thưíc vßi nhuþ to vµ thêi gian sèng cña R cung cÊp cho tÊt c¶ c¸c hoa cña dßng A ®· cña vßi nhuþ kÐo dµi. ®ưîc h×nh thµnh.

18

• Kho¶ng c¸ch cÊy: • Tû lÖ hµng R:A ®ưîc ¸p dông trong s¶n xuÊt h¹t lai ë ViÖt Nam hiÖn nay thêng thay ®æi gi÷a c¸c tæ hîp như Kho¶ng c¸ch cÊy phô thuéc vµo kiÓu h×nh vµ kh¶ n¨ng sau: ®Î nh¸nh:

109

110

+ Tæ hîp hÖ S¸n ưu tû lÖ lµ 2R:14A + R ®Î khoÎ, c©y cao th× cÊy thưa , R ®Î kÐm, c©y thÊp th× cÊy dÇy. + Tæ hîp hÖ B¸c ưu tû lÖ 2R:16A + Kho¶ng c¸ch cÊy dßng A thưêng lµ 13 x 13 cm; 13 x + Tæ hîp HYT56 vµ HYT57, tû lÖ 2R:10 hoÆc 12A. 10 cm cho dßng mÑ lµ BoA vµ Zhenshan97A; * NÕu tr×nh ®é vµ kinh nghiÖm cña ngưêi s¶n xuÊt h¹t lai + Kho¶ng c¸ch 15 x 13 cm cho dßng mÑ lµ IR58025A. cao cã thÓ ¸p dông gieo m¹ bè mét lÇn vµ cÊy víi tû lÖ 1R : 8A hay 1R : 10A

• Bè trÝ hµng bè mÑ: + Hµng bè vµ hµng mÑ trong ruéng s¶n xuÊt h¹t lai ph¶i bè trÝ • Sè d¶nh cÊy

vu«ng gãc víi hưíng giã thÞnh hµnh khi lóa trç.

+ Dßng A cã TGST ng¾n (BoA, Kim 23A, Zhenshan 97A) th× sè

b«ng thu ®ưîc dùa vµo sè d¶nh c¬ b¶n lóc cÊy.

+ NÕu s¶n xuÊt trong vô §«ng-xu©n ë c¸c tØnh phÝa B¾c lóa sÏ trç tõ 25/4-10/5 hưíng giã thêi gian nµy lµ §«ng-Nam, hµng bè mÑ ph¶i vu«ng gãc víi hưíng §«ng-Nam.

+ CÊy 2 hµng R trưíc, kho¶ng c¸ch gi÷a 2 hµng R lµ 15-20 cm.

+ Dßng A cã TGST dµi th× sè b«ng thu ®ưîc võa dùa vµo sè

+ §ưêng c«ng t¸c réng 30 cm ®Ó ®i l¹i khö lÉn, phun thuèc

d¶nh lóc cÊy võa dùa vµo sè d¶nh ®Î sau cÊy.

BVTV, ®iÒu hoµ sinh trưëng…

+ Cã 2 c¸ch bè trÝ ®ưêng c«ng t¸c:

- G¹t phÊn sang 1 phÝa

- G¹t phÊn 2 phÝa

111

112

3.6. Ch¨m sãc lóa sau cÊy

R2 ---30cm- R1-20cm-A-----------------------------------------A-20cm--R2

a.) Bãn ph©n:

v ®êng v x x x x x x x x x x x x x x v

v c«ng v x x x x x x x x x x x x x x v

v t¸c v x x x x x x x x x x x x x x v

280 –335kg urª + 200-220kg Kaliclorua/1 ha. Cã thÓ quy ®æi ®Ó

v v x x x x x x x x x x x x x x v

S¬ ®å 1: Bè trÝ cÊy bè mÑ ®Ó g¹t phÊn 2 phÝa

- Kü thuËt bãn:

A--30cm---R2-20cm-R1--20cm—A------------------------------- A-30cm- R2

x ®êng v v x x x x x x x x x x x x x x v

+ Bãn thóc 1 (sau cÊy 4-5 ngµy): 30% tæng lîng urª. NÕu cÊy bè

x c«ng v v x x x x x x x x x x x x x x v

trưíc mÑ ph¶i bãn thóc bè trưíc, lưîng urª, kali mçi lo¹i

x t¸c v v x x x x x x x x x x x x x x v

37,5kg/ha (riªng bè). LÇn thóc 1 cho mÑ sÏ lµ thóc 2 cho bè vµ

x v v x x x x x x x x x x x x x x v

bãn ®Òu cïng mÑ.

S¬ ®å 2: Bè trÝ cÊy bè mÑ ®Ó g¹t phÊn 1 phÝa

113

114

19

bãn lóc nµy l¸ ®ßng kh«ng vư¬n dµi thªm mµ chØ cã t¸c dông

phßng trõ kÞp thêi.

nu«i hoa vµ duy tr× ®é bÒn cña bé l¸, lưîng bãn 60kg

kaliclorua +70-90kg urª/ha.

+ Bãn nu«i h¹t: §Ó gi¶m tû lÖ lÐp löng do thiÕu dinh dưìng,

giai ®o¹n sím sÏ dÉn ®Õn bÖnh virus lóa lïn.

®èm säc vi khuÈn...

kú nµy cã t¸c dông lµm t¨ng ®é mÈy cña h¹t.

toµn gièng nhau v× kh¶ n¨ng kh¸ng nhiÔm cña chóng kh¸c

nhau.

115

116

c.) ChÕ ®é nưíc

3.7. §iÒu khiÓn bè mÑ trç b«ng trïng khíp

• Dù ®o¸n ngµy trç cña bè mÑ ®Ó ®iÒu chØnh kÞp thêi cho bè

mÑ trç b«ng trïng khíp.

- Khi cÊy, gi÷ nưíc n«ng ®Ó thao t¸c cÊy thuËn lîi. CÊy xong cho 5-6 cm nưíc trªn mÆt ruéng ®Ó c©y lóa míi cÊy kh«ng bÞ hÐo.

• N¨ng suÊt h¹t lai cao khi dßng mÑ trç trưíc bè 1- 2 ngµy,

- Khi lóa ®Î ®ñ sè d¶nh c¬ b¶n th× rót nưíc, ph¬i ruéng.

như vËy hai dßng bè mÑ sÏ në hoa cïng ngµy.

- Sau khi rót nưíc cÇn tíi n«ng, tíi nhiÒu lÇn.

• Theo dâi qu¸ tr×nh ra l¸ cña bè mÑ ®Ó xem tiÕn ®é ra l¸ cã

tiÕn tíi trïng nhau khi xuÊt hiÖn l¸ ®ßng hay kh«ng.

- Khi lóa b¾t ®Çu trç gi÷ nưíc võa ph¶I

• Dùa vµo tiÕn ®é ra l¸ vµ c¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i ®Ó dù ®o¸n

sím cã biÖn ph¸p ®iÒu chØnh kÞp thêi.

- Khi lóa chÝn s¸p rót kiÖt ®Ó chuÈn bÞ thu ho¹ch.

117

118

3.8. Phun GA3

Thêi gian qua bíc

Ngµy tríc trç

a. T¸c dông cña GA3

(ngµy)

Bíc

Hình th¸i ®ßng non

MÑ A

Bè R

MÑ A

Bè R

+ GA3 lµ chÊt ®iÒu hoµ sinh trưëng, cã t¸c dông lµm t¨ng chiÒu dµi

25-27

30-32

2

1 tÕ bµo.

nhá

2 2-3

3-4

22-24

27-30

+ GA3 kÐo dµi lãng gi¸p cæ b«ng hç trî dßng A trç tho¸t, nhê vËy

chiÒu dµi <1mm

mµ tÊt c¶ c¸c hoa ®Òu cã c¬ héi tiÕp xóc víi phÊn dßng bè.

3 3-4

4-5

18-21

22-26

râ c¸c l«ng tr¾ng

+ GA3 lµm cho l¸ ®ßng ng¶ ra, h¹n chÕ bít diÖn tÝch ch¾n phÊn

4 15-18

19-22

5 6-7

non dµi 0,5-1cm

dßng bè bay sang dßng mÑ.

Hình thµnh TB mÑ h¹t phÊn, hoa lóa dµi 1-

5 12-15

16-19

3 3mm, b«ng non dµi 1,5-5cm

+ Lµm t¨ng gãc më cña hai m¶nh vá trÊu

6 9-11

12-15

2 + KÐo dµi cuèng nhuþ t¨ng tû lÖ thß vßi nhuþ,

TiÒn kú 1 cña gi¶m nhiÔm ®Õn hình thµnh h¹t phÊn, hoa lóa dµi 3-5mm, b«ng non dµi 5-10cm

+ KÐo dµi thêi gian sèng cña nhuþ

7 8-9

9-11

6-7

7-9

TÝch luü vËt chÊt vµo h¹t phÊn, hoa lóa vµ b«ng lóa non dµi hÕt kÝch thíc vµ chuyÓn dÇn tõ tr¾ng sang xanh nh¹t

H¹t phÊn chÝn, lãng gi¸p b«ng ®Èy b«ng nhó

8

2 ra khái cæ l¸ ®ßng

119

120

20

b. §é nhËy c¶m GA3 cña c¸c dßng

c. Kü thuËt phun

Lîng GA3 sö dông nhiÒu hay Ýt phô thuéc vµo ®é nh¹y c¶m GA3

- Trưíc khi phun 1-2 ngµy hoµ tan GA3 trong cån (1gGA3/10ml cån).

cña dßng mÑ bÊt dôc. Cã thÓ chia c¸c dßng theo ®é nhËy c¶m

§èi víi dßng nhËy trung b×nh phun 2-3 ngµy liªn tiÕp

GA3 nh sau:

- Ngµy thø nhÊt: 40g pha 350-600 lÝt nưíc, phun 1 ha 7-10 giê s¸ng.

+ RÊt nhËy c¶m chØ phun 1 lÇn, liÒu lưîng Ýt <100 gam/ha, hoÆc

- Ngµy thø 2: 60-70g pha 350- 600 lÝt nưíc, phun như ngµy ®Çu.

nång ®é thÊp 60-80ppm c¸c dßng T1S-96, 103S.

- Ngµy thø 3: Phun 80-90g/ha.

+ NhËy c¶m trung b×nh: phun 2 lÇn, liÒu lưîng trung b×nh 150-200

gam/ha, vÝ dô c¸c tæ hîp hÖ B¸c ưu, 200-250g/ha c¸c tæ hîp hÖ

- Phun GA3 vµo buæi s¸ng, kÕt thóc trưíc khi b¾t ®Çu tung phÊn.

NhÞ ưu.

- Kü thuËt sö dông GA3 phô thuéc nhiÒu vµo sù ®ång ®Òu cña ruéng

+ Kh«ng nhËy hoÆc tr¬ GA3 ph¶i sö dông 500-700g/ha ®èi víi hÖ

lóa bè mÑ.

hai dßng cã mÑ lµ Pei ¶i64S.

121

122

3.10. Khö lÉn

3.9. Thô phÊn bæ sung

§Ó ®¶m b¶o ®é thuÇn, tr¸nh lÉn t¹p ph¶i khö lÉn 4 lÇn

- Thô phÊn bæ sung ®ưîc tiÕn hµnh sau khi phun GA3 hai hoÆc 3

lÇn/ngµy.

- Vµo 10 giê s¸ng hµng ngµy, quan s¸t hµng lóa bè nÕu thÊy hoa në,

phÊn b¾t ®Çu tung th× thô phÊn bæ sung.

lµm cho phÊn tung lªn bay mï mÞt trªn hµng lóa, hoa dßng mÑ sÏ

muén h¬n bè mÑ, cã kÝch thưíc, h×nh d¹ng l¸, gãc l¸, h×nh d¹ng

tiÕp nhËn h¹t phÊn ®Ó thô tinh.

®i tíi hµng lóa bè giËt m¹nh lµm rung hµng bè, phÊn tung lªn.

- LÇn 4: Khö lÉn trưíc khi thu ho¹ch: khö bá b«ng bè cßn sãt trªn

- Thêi gian thô phÊn bæ sung tõ 7-10 ngµy, khi kh«ng cßn phÊn bè th×

luèng mÑ, chän nh÷ng b«ng kh¸c d¹ng trªn luèng mÑ, b«ng cã

ngõng.

123

124

3.11. Thu ho¹ch, chÕ biÕn, b¶o qu¶n

4. S¶n xuÊt h¹t cµ chua lai F1

- Sau khi phun GA3 kho¶ng 20-23 ngµy th× gÆt hµng bè.

• Gièng cµ chua ưu thÕ lai cã nhiÒu ưu ®iÓm h¬n gièng thuÇn,

- Sau ®ã khö lÉn trong dßng mÑ lÇn cuèi cïng, kiÓm ®Þnh ®ång

gièng lai thưêng cho n¨ng suÊt cao, thêi gian sinh trưởng

thưêng ng¾n vµ chÝn ®ång ®Òu h¬n.

- Tuèt lóa gièng b»ng m¸y phï hîp tr¸nh dËp n¸t vá h¹t.

• NhiÒu gièng lai cã chÊt lưîng vµ kh¶ n¨ng chèng chÞu tèt.

xi m¨ng.

gièng cµ chua lai h¬n gièng thuÇn.

- Khi ®é Èm trong h¹t gi¶m ®Õn 13%, tiÕn hµnh qu¹t, lÊy mÉu kiÓm

• Tuy nhiªn s¶n xuÊt h¹t ưu thÕ lai cña cµ chua kh«ng dÔ

nghiÖm vµ hËu kiÓm.

dµng v× yªu cÇu lao ®éng cao ®Æc biÖt vµo thêi gian lai.

- H¹t gièng ®ãng trong bao 2 líp: líp trong b»ng polyetylen dÇy, líp

ngoµi bao PE.

125

126

21

127

128

a. Yªu cÇu khÝ hËu vµ ®Êt s¶n xuÊt h¹t cµ chua lai: - KhÝ hËu s¶n xuÊt h¹t cµ chua ưu thÕ lai phï hîp cho • §Êt trång tèt, tho¸t nưíc chÊt lưîng h¹t gièng tèt • H¹t lai s¶n xuÊt trong mïa mưa nh×n chung n¨ng suÊt - CÇn s¶n xuÊt vµo mïa kh«, ®é Èm kh«ng khÝ thÊp vµ chÊt lưîng rÊt kÐm. kh«ng vưît qu¸ 60% • Kh«ng trång cµ chua trªn nh÷ng ruéng trång c¸c c©y - §é Èm vưît qu¸ 60% t¨ng kh¶ n¨ng bÞ bÖnh vµ gi¶m hä cµ vô trưíc ®Ó tr¸nh tÝch luü bÖnh. n¨ng suÊt. - NhiÖt ®é ban ngµy 21-25 oC • Trång cµ chua sau lóa sÏ gi¶m bÖnh giun trßn, - NhiÖt ®é ban ®ªm 15-20 oC • §Êt cã pH tõ 6,0 ®Õn 7,0 lµ tèi ưu. - NhiÖt ®é trong thêi gian ®Ëu qu¶ kh«ng vưît qu¸ 30oC.

b. Nh÷ng kü thuËt ®Æc thï: - C©y sinh trưëng ph¸t triÓn tèt cho n¨ng suÊt qu¶ vµ h¹t tèt, do vËy c¸c biÖn ph¸p kü thuËt cÇn ¸p dông tèi ưu.

- N¬i trång dßng bè thưêng trång kh¸c khu vùc trång dßng mÑ, mËt ®é thưa ®Ó c©y sinh trưëng, ph¸t triÓn tèt nhiÒu hoa, hoa to, nhiÒu phÊn.

129

130

- C¶ dßng bè vµ mÑ ®Òu trång hµng ®«i trªn luèng, cao luèng 20 cm (v× trong mïa kh«), ruéng luèng 150cm. Dßng mÑ Dßng mÑ Dßng mÑ Dßng bè Dßng bè Dßng bè - C©y mÑ c¸ch c©y mÑ 50 cm, c©y bè c¸ch c©y bè 40cm lµ phï hîp.

131

132

d. Khö lÉn c. Lµm giµn vµ tØa cµnh • Dßng bè vµ mÑ ph¶i cã 100% sè c©y thuÇn, ®ång ®Òu, kh«ng s©u bÖnh, sinh trưëng ph¸t triÓn tèt. • C¸c c©y mÑ ®ưîc lµm giµn ®ì ®Ó thuËn lîi trong qu¸ • §é thuÇn x¸c ®Þnh qua kiÓu c©y, l¸ vµ qu¶, ®Æc biÖt tr×nh khö ®ùc, thô phÊn vµ mang qu¶, qu¶ kh«ng bÞ c¨n cø vµo d¹ng qu¶, kÝch thưíc qu¶, mµu s¾c qu¶, ch¹m ®Êt dÔ g©y thèi. ®é ®ång ®Òu. • Gi÷a c¸c c©y bè chØ nh÷ng dßng sinh trưëng v« h¹n • C©y bè mÑ ph¶i ®iÓn h×nh cña dßng vÒ mäi ®Æc míi cÇn lµm giµn cßn sinh trưëng h÷u h¹n, c©y thÊp ®iÓm. kh«ng cÇn lµm giµn ®Ó gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt. • Khö bá toµn bé c©y kh¸c d¹ng, c©y s©u bÖnh trưíc khi thùc hiÖn lai.

22

133

134

e. Khö ®ùc • Dông cô khö ®ùc như panh, kÐo, tay, gang tay ®Òu - Sù tù thô phÊn lµ rÊt nguy hiÓm trong s¶n xuÊt h¹t ưu ®ưîc khö trïng trưíc khi khö ®ùc b»ng cån 95% ®Ó thÕ lai tr¸nh nhiÔm phÊn. - §Ó ng¨n ngõa sù tù thô phấn ph¶i khö ®ùc trªn toµn bé c©y mÑ trưíc khi tung phÊn. • Sö dông ®iÓm nhän, s¾c cña panh ®Ó më nô chän khö - Thêi ®iÓm khö ®ùc thưêng 55-65 ngµy sau gieo ®ùc, sau ®ã t¸ch më nãn bao phÊn. - C¸c nô hoa tõ chïm hoa thø 2 ®ưîc chän ®Ó khö ®ùc • ThËn träng lÊy nãn phÊn ra ngoµi nô ®Ó l¹i nguyªn ®µi, - Nh÷ng hoa cã c¸nh hoa hÐ ra khái nô nhưng chưa më, trµng vµ c¸nh hoa. ĐÓ nhËn biÕt qu¶ lai víi qu¶ tù thô mµu cña trµng hoa h¬i vµng ngay c¶ mµu nhît. phÊn t¹i thêi ®iÓm thu ho¹ch sö dông kÐo c¾t mét sè l¸ - C¸c hoa cña chïm hoa thø nhÊt ®Òu c¾t bá ®µi.

f. Thô phÊn

• Thu thËp hoa tõ c©y bè ®Ó lÊy phÊn, thêi gian lÊy phÊn tèt nhÊt vµo buæi s¸ng trưíc khi tung phấn, tr¸nh lÊy phÊn vµo ngµy mưa.

• LÊy bao phÊn tõ c¸c hoa bè vµo tói bãng kÝnh.

• Hong kh« phÊn b»ng c¸ch ®Æt tói bãng kÝnh ®ùng phÊn dưíi ¸nh s¸ng ®Ìn 100W kho¶ng c¸ch 30cm trong thêi gian 24 giê (nhiÖt ®é hong kh« kho¶ng 30oC).

135

136

• Còng cã thÓ hong phÊn dưíi n¾ng.

g. Thô phÊn