Sản xuất giống và công nghệ hạt giống: Bài giảng Chương 10

12.1 Mục đích và ý nghĩa kiểm tra chất lượng hạt giống

1. Mục đích và ý nghĩa

1.1. Mục đích: Xác nhận chất lượng của giống cây trồng

Chư¬ng 10 KiÓm ®Þnh, kiÓm nghiÖm

đúng với phẩm cấp của nó theo các cấp giống quy định

h¹t gièng c©y trång

như giống siêu nguyên chủng, nguyên chủng và xác

nhận

1.2. Ý nghĩa

• Tránh thất thu mùa màng do độ thuần thấp và chất lượng

Kiểm nghiệm cấp chứng chỉ hạt giống gồm ba bước sau:

giống xấu

• Xác định tính xác thực của giống trên cơ sở đó áp dụng các

1. Kiểm định đồng ruộng

biện pháp kỹ thuật thích hợp

• Xác định mức độ lẫn tạp để có biện pháp xử lý

2. Kiểm nghiệm trong phòng

• Xây dựng tiêu chuẩn và phương pháp kiểm tra chất lượng

giống

3. Hậu kiểm với lúa lai

• Tăng cường trách nhiệm của các cơ quan và tư nhân trong sản

xuất giống

• Tạo mối quan hệ tốt giữa người sản xuất và tiêu dùng

2. Kiểm định đồng ruộng

c. Cây khác loài: Là cây thuộc loài cây trồng khác không

2.1. Một số thuật ngữ:

cùng loài với giống được kiểm tra.

a. Lô kiểm định: Là một diện tích xác định của một hoặc

nhiều ruộng giống liền khoảnh, có cùng tính chất đất, điều

d. Tính đúng giống: Là sự phù hợp về các tính trạng đặc

kiện thuỷ lợi, nguồn gốc và cấp giống, áp dụng cùng qui

trưng của các cây gieo trồng trong ruộng giống so với

trình kỹ thuật và thời vụ gieo trồng, có biểu hiện về sinh

bản mô tả giống.

trưởng, phát triển gần như nhau.

e. Độ thuần giống: Là tỷ lệ phần trăm các cây đồng nhất

b. Cây khác dạng: Là cây có một hoặc nhiều tính trạng

về các tính trạng đặc trưng của giống so với tổng số cây

khác biệt rõ ràng với các tính trạng đặc trưng có trong bản

kiểm tra.

mô tả của giống được kiểm tra.

1

2.3. Nguyên tắc

2.2. Mục đích

• Người kiểm định phải được đào tạo, có kinh nghiệm, nắm

• Tính đúng giống của ruộng giống đã đăng ký kiểm định

vững những tính trạng đặc trưng của giống.

• Số cây khác dạng, cây khác loài đối với từng cấp giống

• Người kiểm định phải đánh giá lô ruộng giống một cách độc

của từng loài cây trồng

lập, khách quan và chịu trách nhiệm về kết quả kiểm định.

• Các yêu cầu khác đối với ruộng giống như: cách li, tình

• Người sản xuất giống phải có trách nhiệm thông tin đầy đủ

hình sinh trưởng, cỏ dại, sâu bệnh và cây trồng vụ trước

và chính xác về tình hình của lô ruộng giống.

• Tỷ lệ cây mẹ và cây bố khác dạng đã hoặc đang tung

• Kiểm định ruộng giống phải căn cứ vào những tính trạng đặc

phấn, mức độ bất dục đực của các dòng CMS và TGMS

trưng trong bản mô tả giống để kiểm tra và kết luận về tính

đối với giống lai.

đúng giống, độ thuần của lô ruộng giống.

2.5. Tài liệu và dụng cụ

2.4. Thời kỳ kiểm định và số lần kiểm định

• Bản mô tả giống, qui trình kỹ thuật sản xuất giống, kết

quả tiền kiểm (nếu có), các tài liệu về bệnh, cỏ dại và các

 Kiểm định tại những thời kỳ mà các tính trạng đặc

thông tin nông học khác.

trưng của giống biểu hiện rõ nhất như đã qui định trong

• Tiêu chuẩn ruộng giống.

tiêu chuẩn ruộng giống.

• Sơ đồ và bản mô tả vị trí ruộng giống.

 Phải thực hiện đầy đủ số lần kiểm định tối thiểu được

qui định trong tiêu chuẩn ruộng giống.

• Biên bản kiểm định.

• Các tài liệu và dụng cụ cần thiết khác

 Đánh giá sơ bộ toàn bộ lô ruộng giống

2.6. Các bước tiến hành

Về cách li

•

 Thu thập thông tin về ruộng giống:

Tính đúng giống

•

Tình hình sinh trưởng

•

Nguồn gốc giống (có các văn bản chứng minh).

•

Mức độ cỏ dại

•

Cây trồng vụ trước.

•

Sâu bệnh và đổ ngã.

•

Địa điểm, diện tích, tình hình cách li và sơ đồ ruộng giống.

•

 Chia lô kiểm định

Qui trình và các biện pháp kỹ thuật đã áp dụng.

•

Căn cứ vào diện tích để chia lô kiểm định

•

Mỗi lô kiểm định có diện tích không quá 10 ha.

2

 Số lượng, vị trí điểm kiểm định

Phương pháp lấy mẫu kiểm định đồng ruộng`

• Dựa hình dạng, diện tích, địa hình, phương thức gieo trồng

• Đảm bảo các điểm được chọn phân bố đều và đại diện cho cả

lô ruộng giống

Số điểm kiểm định tối thiểu trong lô ruộng giống:

Diện tích ruộng giống (ha)

Số điểm kiểm định

Nhỏ hơn hoặc bằng 2 ha

5 Trên 2 đến 4 ha

6 Trên 4 đến 6 ha

7 Trên 6 đến 8 ha

8 Trên 8 đến 10 ha

9 Số cây kiểm tra tối thiểu tại mỗi điểm kiểm định

Loài cây trồng* Cấp giống T T Số cây kiểm tra tối thiểu trong 1 điểm kiểm định** 1 Lúa thuần Siêu nguyên chủng 1000 Nguyên chủng 400 Xác nhận 200 2 Lúa lai 3 dòng - Dòng A, B Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô Nguyên chủng 1000 Xác nhận 400 - Dòng R Siêu nguyên chủng 1000 Nguyên chủng 400 Xác nhận 300 - Sản xuất hạt giống F1 300

TT Loài cây trồng* Cấp giống TT Loài cây trồng* Cấp giống Số cây kiểm tra tối thiểu trong 1 điểm kiểm định** Số cây kiểm tra tối thiểu trong 1 điểm kiểm định** 3 Lúa lai 2 dòng 4 Ngô thụ phấn tự do Nguyên chủng 160 - Dòng mẹ TGMS Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô Xác nhận 80 5 Ngô lai Nguyên chủng 1000 - Dòng bố, mẹ 400 Xác nhận 400 - Sản xuất hạt giống F1 - Lai qui ước 160 - Dòng bố Siêu nguyên chủng 1000 - Lai không qui ước 160 Nguyên chủng 400 6 Đậu tương, đậu xanh Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô Xác nhận 300 Nguyên chủng 160 - Sản xuất hạt giống F1 300 Xác nhận 80 18

3

TT Loài cây trồng* Cấp giống TT Loài cây trồng* Cấp giống Số cây kiểm tra tối thiểu trong 1 điểm kiểm định** Số cây kiểm tra tối thiểu trong 1 điểm kiểm định** 7 Lạc Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô 11 Dưa hấu thụ phấn tự do Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô Nguyên chủng 300 Xác nhận 160 Nguyên chủng 200 Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô Xác nhận 100 8 Cải bắp, xu hào, dưa chuột thụ phấn tự do Nguyên chủng 160 12 Dưa hấu lai Hạt giống F1 200 Xác nhận 40 13 Khoai tây nhân vô tính Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô 9 Cải củ Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô Nguyên chủng 80 Nguyên chủng 400 Xác nhận 40 Xác nhận 160 10 Cà chua tự thụ phấn Siêu nguyên chủng Toàn bộ lô 14 Khoai tây lai Hạt giống F1 Toàn bộ lô Nguyên chủng 400 Củ giống C1 160 Xác nhận 160

Tiêu chuẩn độ thuần ruộng giống (%)

Số cây khác dạng để loại bỏ ruộng giống theo tiêu chuẩn độ thuần ruộng giống và tổng số cây kiểm tra (P = 0.05)

99,9

99,7

99,5

99,0

98,0

97,0

96,0

95,0

Tổng số cây kiểm tra

Số cây khác dạng để loại bỏ ruộng giống

Tiêu chuẩn độ thuần ruộng giống (%)

99,9

99,7

99,5

99,0

98,0

97,0

96,0

95,0

Tổng số cây kiểm tra

Số cây khác dạng để loại bỏ ruộng giống

42 45 47 49 52

60 64 67 70 74

10 16 22 28 34 40 46 51 57 62

9 14 19 24 29 33 38 42 47 51

100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 1100 1200 1300 1400 1500

- - - - - - - - - 4 4 4 4 5 5

- - - 4 5 5 6 6 6 7 8 8 8 9 9

- 4 5 6 6 7 8 9 9 10 11 11 12 13 13

4 6 7 9 10 11 13 14 15 16 18 19 20 21 23

6 8 11 14 16 19 21 24 26 29 31 33 36 38 40

7 11 15 19 23 26 30 33 37 40 44 47 50 54 57

1600 1700 1800 1900 2000 2100 2200 2300 2400 2500 2600 2700 2800 2900 3000 4000

5 5 5 5 6 6 6 6 6 6 6 7 7 7 7 9

10 10 10 10 11 12 12 12 13 13 13 14 14 15 15 19

14 15 15 16 16 17 18 18 19 20 20 21 21 22 23 27

24 25 26 27 29 30 31 32 33 34 36 37 38 39 40 52

Mẫu biên bản kiểm định ruộng giống

B. Kết quả kiểm định

12. Cách ly:

TÊN CƠ QUAN KIỂM ĐỊNH - Địa chỉ: - Số điện thoại: - Số FAX:

- Phương pháp cách ly:

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập-Tự do-Hạnh phúc , ngày tháng năm

Không gian

Thời gian

Không gian + thời gian

BIÊN BẢN KIỂM ĐỊNH RUỘNG GIỐNG Số:

- Kết quả thực hiện:

Đạt

Đạt có điều kiện Không đạt

13. Thực hiện qui trình sản xuất:

Đạt

Không đạt

14. Tình trạng sinh trưởng, phát triển chung của ruộng giống:

Tốt

Trung bình

Kém

15. Tổng số điểm kiểm định:

16. Tổng số cây được kiểm tra:

17. Tổng số cây khác dạng:

. Tổng số cây khác loài:

A. Phần chung 1.Tên cơ sở sản xuất: 2.Địa chỉ: 3.Loài cây trồng: 4.Tên giống: 5.Cấp giống: 6.Địa điểm kiểm định: 7.Diện tích lô kiểm định: 8.Mã hiệu lô kiểm định: 9.Nguồn gốc giống: - Nơi sản xuất & cung ứng: - Mã số phiếu kiểm nghiệm chất lượng: 10.Cây trồng vụ trước: 11.Thời kỳ kiểm định:

Lần kiểm định:

4

18. Trường hợp giống lai:

3. KiÓm nghiÖm trong phßng

- Tổng số cây mẹ đã và đang tung phấn:

- Tổng số cây bố khác dạng đã và đang tung phấn:

 Néi dung kiÓm nghiÖm

- Tổng số cây mẹ khác dạng:

1. KiÓm tra ®é thuÇn di truyÒn

19. Cỏ dại nguy hại (cây/100 m 2):

20. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính:

2. KiÓm tra ®é s¹ch

Nặng

Trung bình

Nhẹ

Không

21. Mức độ đổ ngã:

3. KiÓm tra n¶y mÇm

Nặng

Trung bình

Nhẹ

Không

22. Năng suất dự tính: tạ/ha. Sản lượng lô giống dự tính:

tấn

4. Søc sèng h¹t gièng

C. Nhận xét và kết luận

5. KiÓm tra bÖnh h¹t gièng

CÁN BỘ KIỂM ĐỊNH

6. KiÓm tra ®é Èm h¹t

7. Khèi lưîng h¹t

CƠ QUAN KIỂM ĐỊNH (Ký tên, đóng dấu)

TỔ CHỨC, CÁ NHÂN SẢN XUẤT GIỐNG (Ký tên, đóng dấu)

3.1. Phư¬ng ph¸p lÊy mÉu vµ chia mÉu

a. Mét sè kh¸i niÖm

• L« h¹t gièng (seed lot): L« h¹t gièng lµ mét lưîng h¹t gièng cô thÓ, cã cïng nguån gèc và møc chÊt lưîng, ®ưîc s¶n xuÊt, chÕ biÕn, b¶o qu¶n cïng mét qui tr×nh, cã thÓ nhËn biÕt ®ưîc mét c¸ch dÔ dµng vµ kh«ng vưît qu¸ khèi lưîng qui ®Þnh.

• MÉu ®iÓm (primary sample): MÉu ®iÓm lµ mét lưîng nhá h¹t gièng

®ưîc lÊy ra tõ mét ®iÓm trong l« h¹t gièng.

• MÉu hçn hîp (composite sample): MÉu hçn hîp ®ưîc t¹o thµnh b»ng

c¸ch trén tÊt c¶ c¸c mÉu ®iÓm ®ưîc lÊy tõ l« h¹t gièng.

• MÉu göi (submitted sample): MÉu göi lµ mÉu ®ưîc göi ®Õn phßng kiÓm nghiÖm. MÉu göi ph¶i cã khèi lưîng tèi thiÓu theo qui ®Þnh vµ cã thÓ bao gåm toµn bé hoÆc mét phÇn cña mÉu hçn hîp.

b. C¸ch tiÕn hµnh lÊy mÉu l« h¹t gièng

•MÉu ph©n tÝch (working sample): MÉu ph©n tÝch là mét mÉu gi¶m ®ưîc lÊy ra tõ mÉu göi ë phßng kiÓm nghiÖm.

•Ngưêi lÊy mÉu ®ưîc ®µo t¹o, cã kinh nghiÖm vµ ®ưîc

cÊp giÊy c«ng nhËn chÝnh thøc vÒ lÊy mÉu.

•L« h¹t gièng ph¶i ®ưîc s¾p xÕp thuËn lîi cho viÖc ®i vµo

•MÉu gi¶m (sub-sample): MÉu gi¶m lµ mét phÇn cña mÉu, ®ưîc lµm gi¶m khèi lưîng b»ng c¸ch dïng mét trong c¸c phư¬ng ph¸p chia mÉu.

lÊy mÉu ë tõng vËt chøa.

•Chñ së h÷u cña l« h¹t gièng ph¶i cung cÊp ®Çy ®ñ mäi

th«ng tin liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh h×nh thµnh l« h¹t gièng ®ã.

•MÉu lưu (stored sample): MÉu lưu lµ mét phÇn cña mÉu göi hoÆc mÉu sau ph©n tÝch ®ưîc lưu gi÷, b¶o qu¶n trong nh÷ng ®iÒu kiÖn thÝch hîp ë phßng kiÓm nghiÖm dïng ®Ó kiÓm tra mét sè chØ tiªu chÊt lưîng cña l« h¹t gièng khi cÇn thiÕt.

•§èi víi c¸c l« h¹t gièng chøa trong nhiÒu d¹ng vËt chøa,

nÕu nghi ngê vÒ tÝnh kh«ng ®ång nhÊt th× thö nghiÖm tÝnh

kh«ng ®ång nhÊt ë c¸c l« h¹t gièng.

•Niªm phong (sealed): Niªm phong cã nghÜa lµ vËt chøa hoÆc bao chøa h¹t gièng ®ưîc ®ãng vµ g¾n kÝn sao cho nÕu chóng bÞ më ra th× sÏ lµm háng dÊu niªm phong hoÆc ®Ó l¹i chøng cí can thiÖp.

5

 Sè lưîng mÉu ®iÓm

Khèi lîng l«

Sè lîng mÉu ®iÓm cÇn lÊy

1-4 bao

LÊy mÉu ë tÊt cả c¸c bao, mçi bao lÊy 3

≤500kg

LÊy Ýt nhÊt 5 mÉu ®iÓm

mÉu ®iÓm

501-3.000kg

Cø 300 kg lÊy mét mÉu ®iÓm, nhưng

5-8 bao

LÊy mÉu ë tÊt cả c¸c bao, mçi bao lÊy 2

kh«ng dưíi 5 mÉu ®iÓm

mÉu ®iÓm

9-15 bao

LÊy mÉu ë tÊt cả c¸c bao, mçi bao lÊy 1

3.001-20.000kg Cø 500 kg lÊy mét mÉu ®iÓm, nhưng

mÉu ®iÓm

kh«ng dưíi 10 mÉu ®iÓm

16-30 bao

LÊy tæng sè 15 mÉu ®iÓm

≥20.001kg

Cø 700 kg lÊy mét mÉu ®iÓm, nhưng

31-59 bao

LÊy tæng sè 20 mÉu ®iÓm

kh«ng dưíi 40 mÉu ®iÓm

60 bao hoÆc h¬n LÊy tæng sè 30 mÉu ®iÓm

C¸ch lÊy c¸c mÉu ®iÓm

Khèi lưîng l« gièng vµ khèi lưîng mÉu qui ®Þnh ®èi víi mét sè loµi c©y trång

Khèi lưîng mÉu tèi thiÓu (g)

MÉu lưu

TT

MÉu PT ®é Èm

• C¸c mÉu ®iÓm cã kÝch thưíc gÇn b»ng nhau lÊy tõ mçi vÞ trÝ ®ưîc chän ®Ó lÊy mÉu ë trong bao chøa hoÆc vËt chøa

Tªn c©y trång

MÉu göi ®Ó PT c¸c chØ tiªu chÊt lưîng l« gièng

Khèi lưîng l« gièng tèi ®a (kg)

MÉu PT ®é s¹ch

MÉu PT h¹t kh¸c loµi / h¹t kh¸c gièng

10.000

30

7 -

15

50 1 Cµ chua

10.000

150

10

100

50 2 Cải b¾p

• C¸c mÉu ®iÓm sÏ ®ưîc lÊy ë ®Ønh, ë gi÷a vµ ë ®¸y bao, nhưng kh«ng nhÊt thiÕt lÊy nhiÒu h¬n mét vÞ trÝ ë trong mét bao.

10.000

300

30

300

50 3 Cải cñ

10.000

150

70 -

50 4 Dưa chuét

10.000

250 -

200

100 5 Dưa hÊu

• Khi h¹t gièng ®ùng trong thïng hoÆc vËt chøa lín, c¸c mÉu ®iÓm sÏ ®ưîc lÊy ë c¸c vÞ trÝ vµ ®é s©u ngÉu nhiªn.

25.000 1000

500 1000

200

100 6 ĐËu tư¬ng

20.000 1000

500 1000

200

100 7 ĐËu xanh

100

25

10 -

10

50 8 Khoai t©y

20.000 2000

1500

500

200 9 L¹c

25.000 1000

500

250

100 10 Lóa

• Khi h¹t gièng ®ãng gãi ë trong c¸c vËt chøa nhá hoÆc vËt chøa chèng Èm (hép s¾t t©y hoÆc bao, tói nilon), th× nªn lÊy mÉu trưíc khi h¹t ®ưîc ®ưa vµo vËt chøa.

40.000 1000

900 1000

200

100 11 Ng«

• MÉu h¹t gièng còng cã thÓ ®ưîc lÊy trªn b¨ng chuyÒn

20.000

500

100 -

200

100 12 Rau muèng

10.000

150

10

100

50 13 Su hµo

50 ®ãng gãi.

c. C¸c phư¬ng ph¸p chia mÉu

 Chia mÉu b»ng thiÕt bÞ

•

ThiÕt bÞ chia mÉu d¹ng nãn (Boerner divider).

•

ThiÕt bÞ chia mÉu d¹ng hép (Soil divider)

•

ThiÕt bÞ chia mÉu ly t©m (Centrifugal divider)

 Chia mÉu b»ng dông cô c¶i tiÕn

 Chia mÉu b»ng th×a

 Chia mÉu b»ng tay

6

Tr×nh tù ph©n tÝch mÉu trong phßng kiÓm nghiÖm

d. B¶o qu¶n mÉu

 Trưíc khi kiÓm nghiÖm

 Sau khi kiÓm nghiÖm (b¶o qu¶n tèi thiÓu 3 th¸ng kÓ tõ

MÉu göi MÉu lưu X¸c ®Þnh §é Èm MÉu PT ®é Èm MÉu PT c¸c chØ tiªu kh¸c

ngµy cÊp chøng chØ)

 MÉu lưu

•MÉu lưu tõ mÉu göi: ®ưîc b¶o qu¶n tèi thiÓu sau mét vô

Ph©n tÝch §é s¹ch/H¹t kh¸c loµi (h¹t cá d¹i)

•MÉu lưu sau ph©n tÝch: toµn bé mÉu sau ph©n tÝch sÏ ®ưîc

KiÓm tra h¹t kh¸c gièng Khèi lưîng 1000 h¹t Thö nghiÖm n¶y mÇm

b¶o qu¶n tèi thiÓu 3 th¸ng ®Ó gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp liªn

quan ®Õn kÕt qu¶ kiÓm nghiÖm.

B¶o qu¶n mÉu sau ph©n tÝch

3.2. Ph©n tÝch ®é s¹ch l« h¹t gièng

• H¹t s¹ch (pure seed): H¹t s¹ch lµ h¹t c¸c loµi c©y trång mµ

ngưêi göi mÉu yªu cÇu kiÓm tra. H¹t s¹ch gåm c¸c thµnh

phÇn sau ®©y:

+ C¸c h¹t gièng nguyªn vÑn (kÓ c¶ c¸c h¹t xanh non)

+ C¸c mÈu vỡ cña h¹t gièng cã kÝch thưíc lín h¬n mét nöa

kÝch thưíc ban ®Çu cña chóng.

+ C¸c h¹t cã phÇn phô ®Ýnh cïng (r©u, cuèng…)

* H¹t kh¸c loµi (other seeds): H¹t kh¸c loµi lµ h¹t cña c¸c loµi

c©y trång kh¸c víi loµi cña h¹t s¹ch.

7

• C¸ch tiÕn hµnh

•T¹p chÊt (inert matter) : T¹p chÊt bao gåm c¸c d¹ng h¹t vµ

 LÊy mÉu ph©n tÝch tõ mÉu göi

c¸c d¹ng vËt chÊt kh¸c kh«ng ®ưîc coi lµ h¹t s¹ch hoÆc

 T¸ch c¸c thµnh phÇn trong mÉu

h¹t kh¸c loµi.

 C©n khèi lưîng (gram) ®Ó tÝnh tû lÖ phÇn tr¨m. Tuú theo khèi

D¹ng qu¶ bÕ mµ bªn trong râ rµng lµ kh«ng cã h¹t gièng.

lưîng cña mÉu ph©n tÝch, sè lÎ khi c©n ®ưîc qui ®Þnh như

MÈu vì cña h¹t nhưng cã kÝch thíc b»ng hoÆc nhá h¬n mét

nöa kÝch thưíc ban ®Çu.

Khèi lưîng cña mÉu ph©n tÝch (g) Sè lÎ cÇn lÊy

1,000

4

Bé phËn kh¸c ë h¹t gièng kh«ng ®ưa vµo phÇn h¹t s¹ch.

1,000 - 9,999

3

H¹t gièng bÞ t¸ch ®«i hoÆc kh«ng cã ph«i.

10,00 - 99,99

2 100,0 - 999,9

1

Vá trÊu, l«ng, cäng, l¸, vÈy, c¸nh, vá c©y, hoa, ®¸, sái…

1000

0 3.3. Thö nghiÖm n¶y mÇm

 Sù n¶y mÇm (germination) lµ sù xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn cña c©y mÇm ë giai ®o¹n mµ c¸c bé phËn chÝnh cña c©y cã thÓ hoÆc kh«ng ph¸t triÓn b×nh thưêng trong ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña ®ång ruéng.  Tû lÖ n¶y mÇm (percentage germination) lµ tû lÖ phÇn tr¨m sè h¹t mäc thµnh c©y mÇm b×nh thưêng.  C¸c bé phËn chÝnh cña c©y mÇm (essential seedling structures): rÔ mÇm, th©n mÇm, l¸ mÇm, chåi mÇm hoÆc bao l¸ mÇm (ë hä Hoµ th¶o-Gramineae).  C©y mÇm b×nh thưêng (normal seedlings) lµ nh÷ng c©y cã kh¶ n¨ng tiÕp tôc ph¸t triÓn thµnh c©y b×nh thưêng khi ®ưîc trång trong ®iÒu kiÖn thÝch hîp vÒ ®Êt, ®é Èm, nhiÖt ®é vµ ¸nh s¸ng. 46

 C¸c lo¹i c©y mÇm sau ®©y ®ưîc coi lµ c©y mÇm b×nh

 C©y mÇm kh«ng b×nh thưêng (abnormal seedlings): lµ nh÷ng c©y mÇm kh«ng cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn thµnh c©y b×nh thưêng dï trong

thưêng:

®iÒu kiÖn thuËn lîi vÒ ®Êt, ®é Èm, nhiÖt ®é vµ ¸nh s¸ng. C¸c c©y (1) C©y mÇm nguyªn vÑn (intact seedlings): c¸c bé phËn chÝnh cña mÇm sau ®©y sÏ ®ưîc coi lµ c©y mÇm kh«ng b×nh thưêng: c©y mÇm ph¸t triÓn tèt, ®Çy ®ñ, c©n ®èi vµ kháe m¹nh. (1) C©y mÇm bÞ háng (damaged seedlings): C©y mÇm cã bÊt kú mét bé phËn chÝnh nµo ®ã bÞ mÊt, bÞ háng kh«ng thÓ phôc håi ®Ó (2) C©y mÇm cã khuyÕt tËt nhá (seedling with slight defects): C©y tiÕp tôc ph¸t triÓn c©n ®èi. mÇm cã nh÷ng khuyÕt tËt nhá ë c¸c bé phËn chÝnh nhưng vÉn (2) C©y mÇm bÞ biÕn d¹ng hoÆc mÊt c©n ®èi (deformed or cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn b×nh thưêng, c©n ®èi so víi c¸c c©y mÇm unbalanced seedlings): C©y mÇm ph¸t triÓn yÕu ít, bÞ rèi lo¹n v× kháe m¹nh trong cïng mét mÉu thö nghiÖm. sinh lý hoÆc c¸c bé phËn chÝnh bÞ biÕn d¹ng, mÊt c©n ®èi vÒ kÝch (3) C©y mÇm bÞ nhiÔm bÖnh thø cÊp (seedlings with secondary thưíc. infection): C¸c c©y mÇm nguyªn vÑn, kháe m¹nh hoÆc cã (3) C©y mÇm bÞ thèi (decayed seedlings): C©y mÇm cã mét bé khuyÕt tËt nhá nhưng bÞ l©y bÖnh do nÊm hoÆc vi khuÈn tõ c¸c phËn chÝnh nµo ®ã bÞ bÖnh hoÆc bÞ thèi do nguån bÖnh s¬ cÊp nguån kh¸c ë bªn ngoµi h¹t gièng x©m nhËp vµo. (nguån bÖnh cã tõ h¹t gièng) g©y c¶n trë ®Õn sù ph¸t triÓn b×nh thưêng cña c©y mÇm.

8

 C¸ch tiÕn hµnh

 H¹t kh«ng nÈy mÇm (ungerminated seeds)

(1) H¹t cøng (hard seeds): lµ do h¹t kh«ng hót ®ưîc níc ë giai ®o¹n kÕt

 ChuÈn bÞ gi¸ thÓ: lµm gi¸ thÓ nÈy mÇm cã thÓ lµ: giÊy, c¸t, ®Êt,

thóc xÐt nghiÖm nÈy mÇm.

nưíc.

(2) H¹t ngñ nghØ (fresh seeds): lµ h¹t kh«ng nÈy mÇm do ngñ nghØ sinh

 LÊy mÉu ph©n tÝch: dïng phư¬ng ph¸p lÊy mÉu b»ng th×a, lÊy

lý.

ngÉu nhiªn mét lưîng h¹t ®ñ ®Ó lËp mÉu ph©n tÝch cho 4 lÇn nh¾c.

(3) H¹t chÕt (dead seeds): lµ c¸c h¹t kh«ng ph¶i lµ h¹t cøng còng kh«ng

 §Õm 400 h¹t cho 4 lÇn nh¾c, mçi lÇn 100 h¹t. C¸c lÇn nh¾c cã thÓ

ph¶I lµ h¹t ngñ nghØ vµ kh«ng cã bÊt kú bé phËn nµo cña c©y mÇm.

chia nhá thµnh 50 hoÆc 25 h¹t tïy theo kÝch thưíc cña h¹t, gi¸ thÓ

(4) C¸c lo¹i h¹t kh¸c (other categories): H¹t rçng, h¹t kh«ng cã ph«i, h¹t

vµ kho¶ng c¸ch cÇn thiÕt gi÷a c¸c h¹t víi nhau.

bÞ c«n trïng ph¸ háng.

§Æt n¶y mÇm

 Xø lý h¹t

-M«i trưêng ®Æt n¶y mÇm ph¶i phï hîp víi ®Æc ®iÓm sinh lý cña loµi c©y trång. -C¸c phư¬ng ph¸p ®Æt nÈy mÇm: 1. Phư¬ng ph¸p dïng giÊy - Phư¬ng ph¸p ®Æt trªn bÒ mÆt giÊy (top of paper) - Phư¬ng ph¸p ®Æt gi÷a giÊy (between paper) - Phư¬ng ph¸p ®Æt trong giÊy gÊp (pleated paper) 2. Phư¬ng ph¸p dïng c¸t - Phư¬ng ph¸p ®Æt trªn c¸t (top of sand) - Phư¬ng ph¸p ®Æt trong c¸t (in sand) 3. Phư¬ng ph¸p dïng ®Êt

 Xö lý h¹t cøng

 Xö lý ph¸ ngñ -B¶o qu¶n kh«: ®èi víi nh÷ng loµi cã tr¹ng th¸i ngñ nghØ ng¾n th× cÇn b¶o - Ng©m nưíc: Ng©m h¹t trong nưíc 24- 48 giê, sau ®ã ®Æt nÈy mÇm qu¶n mÉu ë n¬I kh« r¸o trong mét thêi gian ng¾n. như qui ®Þnh. -Lµm l¹nh: c¸c mÉu nh¾c l¹i ®ưîc ®Æt tiÕp xóc víi gi¸ thÓ Èm vµ gi÷ ë nhiÖt ®é thÊp (5-100C trong 7 ngµy) tríc khi ®Æt ë ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é b×nh thưêng. - Xö lý b»ng c¬ häc: Dïng c¸c dông cô thÝch hîp ®Ó chäc thñng vá h¹t hoÆc c¾t, mµi vá h¹t ë phÇn kh«ng cã ph«i ®Ó kÝch thÝch cho -SÊy kh«: c¸c mÉu nh¾c l¹i ®ưîc sÊy kh« ë nhiÖt ®é 30-350C trong thêi gian h¹t nÈy mÇm. tèi ®a lµ 7 ngµy -ChiÕu s¸ng: mÉu ®ưîc chiÕu s¸ng 8/24 giê tư¬ng øng víi thêi gian cña nhiÖt - Xö lý b»ng axit: Ng©m h¹t trong dung dÞch axit H2SO4 hoÆc HNO3 ®Ëm ®Æc trong mét thêi gian thÝch hîp, sau ®ã röa s¹ch h¹t trưíc ®é cao khi h¹t ®ưîc ®Æt nÈy mÇm theo chÕ ®é nhiÖt ®é thay ®æi. khi ®Æt nÈy mÇm. -Hãa chÊt: + Dïng KNO3 0,2% ®Ó lµm Èm gi¸ thÓ thay cho nưíc. - §èi víi lóa, sau khi sÊy kh« ë nhiÖt ®é 45-500C cã thÓ ng©m h¹t + Dïng GA30,05% ®Ó lµm Èm gi¸ thÓ thay cho nưíc. b»ng dung dÞch HNO3 b×nh thưêng trong 24 giê.

9

3.4. X¸c ®Þnh khèi lưîng 1000 h¹t

TT

C¸c ®iÒu kiÖn nÈy mÇm

Thêi gian thö nghiÖm (ngµy)

Xö lý

 C¸ch tiÕn hµnh

Tªn c©y trång

NhiÖt ®é

Phư¬ng ph¸p

LÇn ®Õm ®Çu

LÇn ®Õm cuèi

1 L¹c

BP ; S

20 -30 ; 25

Bãc vá, sÊy 400C

5

10

TP

20 - 30 ; 20

Lµm l¹nh

5

7 2 Cải b¾p

3 Dưa hÊu

BP ; S

20- 30 ; 25

Dïng giÊy gÊp

5

14

4 Dưa chuét

TP ; BP ; S

20 - 30 ; 25

4

8 5 ĐËu tư¬ng

BP ; S

20 - 30 ; 25

5

8

-§Õm c¸c lÇn nh¾c:

6 Rau muèng BP ; S

30

4

10 7 Cµ chua

TP ; BP ; S

20 - 30

5

14

8 Lóa

TP ; BP ; S

20 - 30; 25

5

14

ph¸p dïng th×a.

4

10 9 Cải cñ

TP ; BP ; S

20 - 30 ; 20

Lµm l¹nh

+ Tõ mÉu gi¶m nµy lÊy ngÉu nhiªn 8 mÉu, mçi mÉu 100 h¹t.

3

TP

20-30

GA3 (1500ppm/24 giê)

- TP (top of paper): §Æt trªn bÒ mÆt giÊy; BP (between paper): §Æt gi÷a giÊy; S (sand): §Æt trong c¸t; PP (pleated paper): §Æt trong giÊy gÊp

KiÓm tra sè liÖu: TÝnh ®é lÖch chuÈn cña 8 lÇn nh¾c theo c«ng thøc:

N ( X2) - ( X)2 S = -------------------- N (N - 1) Trong ®ã : X - lµ khèi lưîng (g) cña tõng lÇn nh¾c. N - lµ tæng sè lÇn nh¾c. TÝnh hÖ sè biÕn ®éng:

s V = ------- x 100

X

Trong ®ã : X - lµ khèi lưîng trung b×nh (g) cña 100 h¹t tõ 8 lÇn nh¾c.

S- lµ ®é lÖch chuÈn cña c¸c lÇn nh¾c.

3.5. X¸c ®Þnh ®é Èm h¹t

 Xay mÉu:

a. X¸c ®Þnh ®é Èm b»ng phư¬ng ph¸p sÊy ë nhiÖt ®é æn ®Þnh

-C¸c lo¹i h¹t lín ph¶I xay nhá trưíc khi sÊy, trõ nh÷ng lo¹i

 C¸ch tiÕn hµnh -MÉu göi ®Ó x¸c ®Þnh ®é Èm ph¶i cßn nguyªn vÑn vµ ®ưîc ®ùng

h¹t cã hµm lưîng dÇu qu¸ cao khi xay dÔ bÞ oxy hãa vµ cã

trong tói hoÆc bao chèng Èm.

thÓ lµm mÊt träng lưîng khi xay.

-ViÖc xay mÉu ®ưîc lµm trªn mÉu gi¶m trưíc khi lÊy mÉu

-C©n mÉu ®ưîc thùc hiÖn trªn c©n ph©n tÝch, tÝnh b»ng gam (g), lÊy ®Õn 3 sè lÎ. -PhÐp thö ®ưîc tiÕn hµnh víi 2 mÉu ph©n tÝch lÊy riªng, mçi mÉu cã

ph©n tÝch.

lưîng theo qui ®Þnh.

< 8cm 4-5g 8cm 10g

10

-Møc xay nhá cña c¸c lo¹i h¹t ®ưîc qui ®Þnh như sau:

- C¸c lo¹i b¾t buéc ph¶i xay mÉu:

+ §èi víi c¸c loµi ngò cèc như lóa, m×, m¹ch, cao lư¬ng; ng« vµ

C¾t mÉu

C¸c loµi yÕn m¹ch (Avena spp.), b«ng th× ph¶i xay nhá, Ýt nhÊt ph¶i cã 50% nguyªn liÖu xay lät qua L¹c (Arachis hypogaea), kª (Eleusine coracana), ®Ëu t¬ng r©y cã lç 0,5mm vµ dưíi 10% cßn l¹i ë r©y cã lç 1,0mm. (Glycine max), b«ng (Gossypium spp.), + §èi víi c¸c loµi ®Ëu ®ç như ®Ëu tư¬ng, ®Ëu ngù, ®Ëu Hµ-lan, Lóa (Oryza sativa), c¸c loµi ®Ëu ngù (Phaseolus spp.), ®Ëu Hµ- lan (Pisum sativum), ®Ëu r¨ng ngùa... th× ph¶i xay th«, Ýt nhÊt ph¶i cã 50% nguyªn liÖu xay lät qua r©y cã lç 4,0mm. ThÇu dÇu (Ricinus communis), lóa m× ®en (Secale cereale), C¸c loµi cao lư¬ng (Sorghum spp.), lóa m× (Triticum aestivum), + §èi víi c¸c lo¹i h¹t cã dÇu, khã xay th× cã thÓ nghiÒn hoÆc th¸i ng« (Zea mays)... nhá nhưng kh«ng ®îc ®Ó hë mÉu ra ngoµi kh«ng khÝ qu¸ 2 phót.

-C¸c h¹t lín (díi 5000 h¹t/kg) vµ c¸c h¹t cã vá rÊt cøng (®Ëu ®ç), cã thÓ c¾t h¹t thµnh nh÷ng mÈu nhá thay cho xay.

-LÊy mét mÉu gi¶m vµ c¾t nhanh c¸c h¹t thµnh c¸c mÈu nhá vµ ®ưa vµo hép chøa.

-Trén b»ng th×a vµ lÊy ra 2 mÉu ph©n tÝch cã khèi lưîng gÇn b»ng khèi lưîng cña 5 h¹t nguyªn. -§Æt c¸c mÉu vµo trong hép c©n.

-Nh÷ng h¹t cã ®ưêng kÝnh 15 mm hoÆc lín h¬n th× ph¶i c¾t Ýt nhÊt thµnh 4 hoÆc 5 mÈu. -Kh«ng nªn ®Ó hë ra ngoµi kh«ng khÝ qu¸ 60 gi©y

 SÊy mÉu oC¸c phư¬ng ph¸p sÊy chÝnh thøc o SÊy s¬ bé  Phư¬ng ph¸p sÊy ë nhiÖt ®é thÊp æn ®Þnh -NÕu lµ loµi cÇn ph¶i xay mÉu vµ cã ®é Èm ban ®Çu cao h¬n 17% (hoÆc 10% ®èi víi ®Ëu tư¬ng vµ 13% ®èi víi lóa), th× b¾t buéc ph¶i -MÉu ph©n tÝch ph¶i ®ưîc ph©n bè ®Òu trong hép chøa mÉu. sÊy s¬ bé. -C©n hép vµ n¾p trưíc vµ sau khi cho mÉu vµo. -C¸ch lµm nh sau: -Sau khi c©n, ®Æt nhanh hép ®· cã mÉu lªn n¾p cña nã, ®ưa vµo + Hai mÉu gi¶m, mçi mÉu cã khèi lîng 25 ± 1g, ®ưîc ®Æt ë trong tñ sÊy ®· ®ưîc duy tr× ë nhiÖt ®é 103 2oC vµ sÊy trong 17 1 giê. hép sÊy ®· ®ưîc c©n khèi lưîng. -Thêi gian sÊy b¾t ®Çu tÝnh tõ khi tñ sÊy ®¹t tíi nhiÖt ®é yªu cÇu. + Hai mÉu gi¶m nµy sÏ ®ưîc sÊy ®Ó gi¶m bít lưîng Èm xuèng d- Khi kÕt thóc thêi gian sÊy qui ®Þnh th× ®Ëy n¾p hép l¹i vµ ®Æt vµo ưíi 17% (hoÆc dưíi 10% ®èi víi ®Ëu tư¬ng vµ dưíi 13% ®èi víi lóa). b×nh hót Èm ®Ó lµm nguéi trong 30-45 phót. + Sau khi sÊy s¬ bé, c¸c mÉu gi¶m sÏ ®ưîc c©n l¹i cïng víi c¶ -Sau khi lµm nguéi, c©n hép cïng víi c¶ n¾p vµ mÉu. Yªu cÇu ®é hép sÊy ®Ó x¸c ®Þnh khèi lưîng mÉu ®· gi¶m ®i. Èm kh«ng khÝ ë trong phßng thÝ nghiÖm ph¶i thÊp h¬n 70% khi tiÕn + Ngay sau ®ã, hai mÉu gi¶m nµy sÏ ®îc xay riªng vµ nguyªn liÖu hµnh phÐp thö. xay sÏ ®ưîc tiÕp tôc tiÕn hµnh sÊy chÝnh thøc.

11



TÝnh to¸n kÕt qu¶

Phư¬ng ph¸p sÊy ë nhiÖt ®é cao æn ®Þnh

§é Èm lµ tû lÖ phÇn tr¨m khèi lưîng ®îc tÝnh to¸n

®Õn mét sè lÎ theo c«ng thøc sau:

- C¸ch tiÕn hµnh còng gièng như sÊy ë nhiÖt ®é thÊp nhưng

100 kh¸c lµ tñ sÊy ®ưîc duy tr× ë nhiÖt ®é 130-133oC.

S = (M2 - M3) x ------------

(M2 - M1)

-MÉu ®ưîc sÊy trong thêi gian 4 giê ®èi víi ng« (Zea mays),

Trong ®ã:

2 giê ®èi víi c¸c loµi ngò cèc kh¸c vµ 1 giê ®èi víi c¸c loµi

kh¸c

-Kh«ng cã yªu cÇu ®Æc biÖt ®èi víi ®é Èm kh«ng khÝ trong

M1 - lµ khèi lưîng (g) cña hép sÊy vµ n¾p M2 - lµ khèi lưîng (g) cña hép sÊy, n¾p vµ mÉu tríc khi sÊy

phßng thÝ nghiÖm trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn phÐp thö.

M3 - lµ khèi lưîng (g) cña hép sÊy, n¾p vµ mÉu sau khi sÊy

b. X¸c ®Þnh ®é Èm b»ng m¸y ®o ®é Èm

* HiÖu chuÈn m¸y ®o ®é Èm

NÕu mÉu ®ưîc sÊy s¬ bé th× ®é Èm cña mÉu lµ:

- MÉu hiÖu chuÈn ph¶I cã Ýt nhÊt 2 gièng trong 1 loµi, mçi

S1 x S2

gièng gåm 5 mÉu.

S = (S1 + S2) - -----------

100

- Khi ®o ®é Èm ë c¸c gièng cña cïng mét loµi cã kÕt qu¶

Trong ®ã:

kh¸c nhau th× ph¶I hiÖu chuÈn tõng gièng.

S1: lµ lưîng Èm mÊt ®i ë lÇn sÊy ®Çu

- C¸c mÉu ®Ó hiÖu chuÈn ph¶I lo¹i bá h¹t bÞ mèc, h¹t bÞ lªn

S2: lµ lưîng Èm mÊt ®i ë lÇn sÊy thø hai

men hoÆc ®· n¶y mÇm.

- M¸y ®ưîc hiÖu chuÈn sau 100 lÇn ®o hoÆc 1 n¨m 1 lÇn

 C¸ch tiÕn hµnh

- LÊy mÉu ph©n tÝch: tiÕn hµnh víi hai mÉu ph©n tÝch ®éc lËp, mçi mÉu cã khèi lưîng hoÆc dung tÝch ®ưîc yªu cÇu cô thÓ ®èi víi tõng lo¹i m¸y ®o. - C©n mÉu: viÖc c©n mÉu, nÕu yªu cÇu, ph¶i phï hîp víi c¸c qui ®Þnh vÒ c©n mÉu ë phÇn ph©n tÝch ®é s¹ch. - TÝnh to¸n kÕt qu¶: