Bài giảng Tổng quan về phương pháp nghiên cứu trong kinh tế: Bài 3 - Phát triển câu hỏi nghiên cứu

Trong bối cảnh nghiên cứu khoa học ngày càng phức tạp, việc đặt ra các câu hỏi nghiên cứu rõ ràng và có ý nghĩa là bước nền tảng quyết định sự thành công của bất kỳ công trình nào. Một câu hỏi nghiên cứu được xây dựng tốt không chỉ định hình phạm vi mà còn định hướng toàn bộ quá trình tìm kiếm tri thức. Bài viết này sẽ tập trung vào việc làm rõ bản chất của câu hỏi nghiên cứu, lý do cần thiết phải phát triển chúng một cách cẩn trọng, cũng như các tiêu chuẩn cốt yếu để hình thành những câu hỏi có giá trị khoa học và thực tiễn.

Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và các nhà nghiên cứu muốn tìm hiểu về quy trình và nguyên tắc xây dựng câu hỏi nghiên cứu hiệu quả.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về quá trình phát triển câu hỏi nghiên cứu, một yếu tố trung tâm trong mọi công trình khoa học. Theo đó, câu hỏi nghiên cứu được định nghĩa là những câu hỏi cụ thể, hướng tới tri thức chưa biết mà công trình cần giải đáp, đồng thời có thể linh hoạt điều chỉnh trong suốt quá trình nghiên cứu. Sự cần thiết của việc đặt câu hỏi nghiên cứu được nhấn mạnh qua ba vai trò chính: cụ thể hóa mục tiêu nghiên cứu, định hướng nghiên cứu một cách rõ ràng giúp người làm nghiên cứu không bị lạc đề, và xác lập ý nghĩa khoa học của đề tài bằng cách chỉ ra giá trị của tri thức mới được tạo ra. Tài liệu cũng đặc biệt làm rõ các tiêu chuẩn nghiên cứu cần tuân thủ để đảm bảo chất lượng của câu hỏi. Các tiêu chuẩn này bao gồm: câu hỏi phải hướng tới vấn đề mang tính quy luật (tập trung vào mối quan hệ bền vững giữa các nhân tố, chứ không chỉ mô tả hay đưa ra giải pháp nhất thời); có cơ sở thực tiễn và/hoặc lý thuyết vững chắc (gắn với vấn đề đang được quan tâm và lấp đầy khoảng trống tri thức); và các nhân tố trong câu hỏi phải có phạm vi, ý nghĩa rõ ràng, dễ định nghĩa và đo lường. Việc tuân thủ những nguyên tắc này giúp nhà nghiên cứu xây dựng các câu hỏi không chỉ khả thi mà còn có khả năng tạo ra đóng góp đáng kể cho lĩnh vực học thuật và ứng dụng.