Đánh giá thực trạng áp dụng Hệ thống quản lý chất lượng theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO
9001:2015 tại Bộ Tài chính và kiến nghị
- Đơn v ch tr: Văn phòng Bộ
- Ch nhim nhim v: ThS. Nguyễn Thu Hằng
- Năm giao nhim v: 2022 M) s+: BTC/ĐT/2022-64
1. Tính cấp thiết c6a vấn đ8 nghiên c9u
Trong b+i cảnh hội nhập qu+c tế ngày càng sâu rộng và toàn din, một trong những vấn đề đặt ra là
phải nâng cao hiu lực, hiu quả hoạt động ca h th+ng quản lý nhà nước với mc tiêu bộ máy quản lý
nhà nước hoạt động tinh gọn nhưng đảm bảo hiu quả. Xuất phát từ những yêu cầu cấp bách nêu trên,
từ năm 2003, Th tướng Chính ph đ) ban hành Quyết đnh s+ 169/2003/QĐ-TTg ngày 12/8/2003 phê
duyt Đề án “Đổi mới phương thức điều hành và hin đại hóa công sở ca h th+ng hành chính”. Theo
đó, vic xây dựng và áp dng h th+ng quản lý chất lượng (HTQLCL) theo Tiêu chuẩn ISO 9000 đ) và
đang được thực hin ở nhiều cơ quan hành chính nhà nước.
Thời gian gần đây, vic áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 vào quản lý
hành chính tại Bộ Tài chính là công c hữu hiu nhằm thực hin cải cách hành chính (CCHC) một cách
sâu rộng và hiu quả bởi h th+ng này giúp Bộ Tài chính thực hin quy trnh giải quyết nhanh chóng,
đem lại hiu quả trong công vic, đồng thời xác đnh rõ ràng, c thể trách nhim và thời gian giải quyết
công vic ca mỗi công chức, viên chức, người lao động ở mỗi công đoạn. Qua đó, đảm bảo tính công
khai, minh bạch đ+i với các quy trnh nội bộ, th tc hành chính, nâng cao sự hài lòng ca các cá nhân,
tổ chức đ+i với các cơ quan hành chính nhà nước nói chung và đ+i với Bộ Tài chính nói riêng. Mặc dù
HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia ISO đ) được triển khai từ nhiều năm nay, tuy nhiên vic chuyển đổi
áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2008 sang HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c
gia TCVN ISO 9001:2015 để đảm bảo phù hợp, hiu quả ca h th+ng các cơ quan hành chính nhà
nước nói chung và đ+i với Bộ Tài chính nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế. V vậy vic tm ra giải pháp để
khắc phc tồn tại, hạn chế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiu quả áp dng
HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính là thực sự cần thiết, có ý
nghĩa khoa học và tính ứng dng cao. Do đó, vic nghiên cứu Đề tài “Đánh giá thực trạng áp dng h
th+ng quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001-2015 tại Bộ Tài chính và kiến
ngh” là cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.
2. Mục tiêu nghiên c9u
Đề tài nghiên cứu hoàn thin công tác quản lý chất lượng trong hoạt động quản lý tại Bộ Tài chính theo
HTQLCL ca Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên c9u
- Đ+i tượng nghiên cứu: HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015.
- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng thể chế chính sách và tổ chức thực hin HTQLCL theo
Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính trong giai đoạn 2021 - 2023; đề xuất các giải
pháp cho giai đoạn 2023 - 2025, đnh hướng đến năm 2030.
4. Kết quả nghiên c9u
(1) Đề tài đ) khái quát được cơ sở khoa học về chất lượng và quản lý chất lượng trong các cơ quan
hành chính nhà nước, qua đó đ) làm rõ khái nim chất lượng và quản lý chất lượng; vai trò, mc tiêu và
1
các phương pháp quản lý chất lượng trong các cơ quan hành chính nhà nước; nội hàm, các điều khoản,
nguyên tắc quản lý chất lượng, các bước áp dng và đánh giá hiu quả ca HTQLCL theo Tiêu chuẩn
qu+c gia TCVN ISO 9001:2015... Trong đó, quản lý chất lượng là những hoạt động chức năng quản lý
chung nhằm xác đnh chính sách chất lượng, mc đích chất lượng và thực hin chúng bằng những
phương tin như lập kế hoạch tổ chức, đảm bảo chất lượng cải tiến trong khuôn khổ ca h th+ng chất
lượng. Trong quản lý hành chính nhà nước, quản lý chất lượng cho phép các cơ quan quản lý nhà nước
xác đnh đúng hướng chất lượng dch v công cần cải tiến, phù hợp với mong đợi ca người dân,
doanh nghip, từ đó góp phần hin thực hóa đường l+i, ch trương chính tr; đnh hướng, dẫn dắt sự
phát triển ca kinh tế - x) hội thông qua h th+ng chính sách và pháp luật ca Nhà nước; điều chỉnh, hỗ
trợ, duy tr và thúc đẩy sự phát triển các m+i quan h x) hội; đảm bảo quyền làm ch ca nhân dân.
Mc tiêu lớn nhất ca quản lý chất lượng trong các cơ quan quản lý hành chính nhà nước là bảo đảm
hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước tiến hành đ+i với các mặt ca đời
s+ng, x) hội nhằm phc v lợi ích chung ca cộng đồng, duy tr ổn đnh an ninh trật tự, thúc đẩy x) hội
phát triển theo hướng th+ng nhất ca Nhà nước, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp ca công
dân. Có 04 yếu t+ ch yếu tác động đến hiu quả áp dng HTQLCL trong các cơ quan hành chính nhà
nước gồm: Năng lực, chất lượng ca nền hành chính; tổ chức và hoạt động ca h th+ng chính tr; sự
tham gia, ng hộ ca người dân đ+i với Nhà nước nói chung và bộ máy hành chính nhà nước nói riêng;
các nhân t+ kinh tế, văn hóa, tập quán, sự phát triển ca khoa học, công ngh, hội nhập qu+c tế… Các
phương pháp quản lý chất lượng trong các cơ quan hành chính nhà nước gồm: Kiểm tra chất lượng,
kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng... Nguyên tắc quản lý chất lượng ca HTQLCL theo Tiêu
chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tập trung hướng vào khách hàng, sự l)nh đạo, sự tham gia ca
mọi người, cách tiếp cận theo quá trnh, tiếp cận theo h th+ng, quyết đnh dựa trên sự kin, quan h
hợp tác với người cung ứng. Các bước áp dng và đánh giá hiu quả ca HTQLCL theo Tiêu chuẩn
qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 bao gồm 04 giai đoạn (Giai đoạn 1: Lập kế hoạch; Giai đoạn 2: Biên
soạn và phổ biến các tài liu ca HTQLCL; Giai đoạn 3: Thực hin HTQLCL; Giai đoạn 4: Chứng nhận
HTQLCL). Ngoài ra, đề tài cũng đ) chỉ ra được các yếu t+ ảnh hưởng đến áp dng HTQLCL theo Tiêu
chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại cơ quan hành chính nhà nước (gồm quá trnh toàn cầu hóa;
khách hàng; quá trnh chuyển đổi s+, trnh độ phát triển ca công ngh thông tin; yếu t+ con người; mức
độ hin đại ca trang thiết b).
(2) Đề tài đ) phân tích kinh nghim trong nước về vic áp dng HTQLCL theo tiêu chuẩn TCVN ISO
9001:2015 tại một s+ bộ và đa phương như Bộ Công Thương; Bảo hiểm X) hội Vit Nam; tỉnh Quảng
Ninh; tỉnh Lâm Đồng. Từ đó, đề tài rút ra 05 bài học kinh nghim cho Bộ Tài chính: (i) L)nh đạo đóng vai
trò quan trọng và không thể thiếu trong vic thành công ca một tổ chức áp dng ISO; (ii) Cán bộ, công
chức trong quá trnh thực hin cần có nhận thức sâu sắc về vic áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c
gia TCVN ISO 9001:2015, từ đó tổ chức duy tr, cải tiến và nâng cao hiu quả áp dng; (iii) Thực hin
đúng các quy trnh tác nghip, th tc CCHC theo hướng công khai, đơn giản, minh bạch, nâng cao chất
lượng phc v, đáp ứng sự thỏa m)n ca nhân dân và tổ chức; (iv) Thực hin đúng chế độ tổ chức đánh
giá nội bộ và xem xét ca l)nh đạo theo đnh kỳ; (v) Mức độ hin đại ca trang thiết b ảnh hưởng khá lớn
đến kết quả áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 ca cơ quan.
(3) Đề tài đ) phân tích, đánh giá thực trạng áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO
9001:2015 tại Bộ Tài chính, cho thấy hằng năm, Bộ Tài chính đ) ban hành các chương trnh, kế
hoạch để triển khai nhim v CCHC, trong đó bao gồm nội dung về công tác triển khai áp dng
2
HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại các đơn v trong Bộ. Đồng thời, thực hin
theo hướng dẫn ca Bộ Khoa học và Công ngh, Bộ Tài chính đ) ch động rà soát các nhim v
được giao và ban hành các văn bản chỉ đạo, điều hành để áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c
gia TCVN ISO 9001:2015 tại các đơn v thuộc Bộ. Đến nay, Bộ Tài chính đ) triển khai đồng bộ danh
mc hơn 700 th tc hành chính và quy trnh nội bộ áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia
TCVN ISO 9001:2015, đồng thời thường xuyên rà soát hth+ng tài liu, bộ quy trnh giải quyết công
vic để cập nhật thay đổi theo h th+ng các văn bản quy phạm pháp luật hin hành đảm bảo theo
đúng quy đnh. Các đơn v thuộc Bộ Tài chính đ) lập kế hoạch và triển khai áp dng HTQLCL đ+i với
lĩnh vực thuộc chức năng quản lý ca đơn v cơ bản đảm bảo đúng tiến độ và yêu cầu.
Tuy nhên, bên cạnh một s+ kết quả đạt được, vic áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN
ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính vẫn còn một s+ tồn tại, hạn chế: (i) Về thể chế, chính sách: Hin nay,
tại Bộ Tài chính, vic ứng dng công ngh thông tin đ+i với quy trnh xử lý công vic nội bộ còn thực
hin rải rác trong một s+ lĩnh vực, chưa được đồng bộ và thông su+t; vic áp dng tại Bộ Tài chính
hin nay mới ch yếu là đ+i với các cơ quan, đơn v, tổ chức hành chính thuộc Bộ mà chưa được áp
dng tại các đơn v sự nghip công lập thuộc thẩm quyền quản lý ca Bộ; vẫn có tnh trạng một s+ th
tc hành chính thuộc phạm vi quản lý ca Bộ Tài chính đ) hết hiu lực nhưng vẫn chưa được ban
hành để đồng bộ trong quá trnh thực hin giải quyết. Vic b+ trí kinh phí hằng năm đ+i với vic xây
dựng và áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính còn hạn
chế, nguồn kinh phí và các đnh mức cho các nội dung chi liên quan đến công tác này còn bất cập
trong thực tiễn; (ii) Về tổ chức thực hin: Một s+ đơn v thuộc Bộ chưa thực hin vic xây dựng và áp
dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 cho tất cả các th tc hành chính
thuộc thẩm quyền giải quyết tại đơn v mnh. Hoạt động kiểm tra vic xây dựng, áp dng HTQLCL ca
các đơn v chưa được tiến hành thường xuyên. Trong thời gian qua, công tác sắp xếp, kin toàn tổ
chức bộ máy tại các đơn vthuộc Bộ Tài chính, cũng như có sự luân phiên, luân chuyển, điều động,
đnh kỳ chuyển đổi v trí công tác đội ngũ l)nh đạo và cán bộ, công chức; vic đào tạo kỹ năng áp
dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại các đơn v thuộc Bộ chưa được
tiến hành thường xuyên, liên tc. Hin nay chưa có hnh thức khen thưởng để khuyến khích, động
viên các tập thể và cá nhân có thành tích trong quá trnh triển khai áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn
qu+c gia TCVN ISO 9001:2015... Nguyên nhân ca một s+ tồn tại, hạn chế trên là căn cứ pháp lý để
xây dựng dự toán và b+ trí kinh phí cho vic chuyển đổi áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia
TCVN ISO 9001:2015 chưa được ban hành phù hợp với thực tiễn. Bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực,
thường xuyên có sự điều chỉnh ca các văn bản quy phạm pháp luật, hằng năm nhiều th tc hành
chính trong lĩnh vực tài chính được sửa đổi, bổ sung, thay thế, quy trnh nội bộ tại các đơn v theo yêu
cầu ca Chính ph cũng thường xuyên được rà soát và điều chỉnh; nhiều đơn v thuộc Bộ chưa cập
nhật kp thời để sửa đổi, cải tiến HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015...
(4) Trên cơ sở phân tích kinh nghim ca một s+ đơn v và đa phương trong nước, đánh giá thực
trạng áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính, đề tài đề
xuất các giải pháp áp dng hiu quả HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ
Tài chính. Đ+i với nhóm giải pháp hoàn thin thể chế, chính sách liên quan đến áp dng HTQLCL
trong cơ quan hành chính nhà nước: Đề xuất sửa đổi quy đnh tại Điều 4, Quyết đnh s+ 19/2014/QĐ-
TTg; đồng thời đẩy mạnh và nhân rộng vic xây dựng, áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn TCVN ISO
9001 tại các đơn v sự nghip công lập, đặc bit là các đơn v có cung cấp dch v công, trong hoạt
3
động nội bộ, hoạt động khác ca cơ quan, tổ chức để tiếp tc nâng cao hiu quả ca vic xây dựng,
áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015; cập nhật kp thời, chuẩn hóa danh
mc th tc hành chính và h th+ng hồ sơ văn bản quy phạm pháp luật, tài liu hướng dẫn, biểu mẫu
ca HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính; sửa đổi, bổ sung cơ
sở pháp lý cho vic xây dựng dự toán và b+ trí kinh phí cho vic chuyển đổi áp dng HTQLCL theo
Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015. Đ+i với nhóm giải pháp gắn với vic tổ chức thực hin:
Rà soát, xây dựng và chuẩn hoá áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015
cho các th tc hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết tại Bộ Tài chính; đổi mới và tăng cường hoạt
động kiểm tra vic xây dựng, áp dng HTQLCL ca các đơn v thuộc Bộ. Trong quá trnh thực hin
sắp xếp, kin toàn tổ chức bộ máy, các đơn v thuộc Bộ Tài chính cần cân nhắc kỹ về vic luân phiên,
luân chuyển, điều động, đnh kỳ chuyển đổi v trí công tác đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức,
người lao động am hiểu về công tác ISO tại đơn v, đặc bit cần lưu ý đào tạo đội ngũ cán bộ để đáp
ứng ngay công vic sau khi có sự thay đổi; nâng cao công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về áp
dng, vận hành HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại Bộ Tài chính; xây dựng
các chế tài thưởng - phạt trong áp dng HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 tại
Bộ Tài chính; các đơn v cần quan tâm, cân đ+i b+ trí dành một phần kinh phí thoả đáng cho vic xây
dựng, chuyển đổi và áp dng, duy tr, cải tiến HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO
9001:2015 tại đơn v; tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến về vic áp dng, duy tr, cải tiến
HTQLCL theo Tiêu chuẩn qu+c gia TCVN ISO 9001:2015 cũng như hiu quả ca vic áp dng tại Bộ
Tài chính và các đơn v thuộc Bộ.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ) được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s+
638/QĐ-BTC ngày 29/3/2024 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim
thu nhim v KHCN cấp Bộ năm 2022).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
4