Hoàn thiện chính sách quản lý đối với tài sản là hàng hóa do lực lượng quản lý thị trường tịch thu
- Đơn v ch tr: Cục Quản lý công sản
- Ch nhim nhim vụ: ThS. Tạ Thanh Tú
- Năm giao nhim vụ: 2022 M( s): BTC/ĐT/2022-50
1. Tính c$p thi&t c'a v$n đ( nghiên c*u
Luật Xử lý vi phạm hành chính (VPHC) được Qu)c hội thông qua ngày 20/6/2012, đến ngày
13/11/2020, Qu)c hội ban hành Luật s) 67/2020/QH14 sửa đổi, bổ sung một s) điều ca Luật Xử lý
VPHC. Đây là đạo luật có phạm vi và đ)i tượng rất rộng, có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng
ngừa, đấu tranh đ)i với các VPHC trong tất cả các lĩnh vực ca đời s)ng kinh tế - x( hội; đồng thời,
đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp ca các ch thể trong x( hội. Luật này quy đnh nguyên tắc, hnh
thức, bin pháp, thẩm quyền, th tục, thi hành quyết đnh xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết đnh
xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng các bin pháp xử lý hành chính.
Theo quy đnh ca Luật Xử lý VPHC, khi tổ chức, cá nhân có hành vi VPHC th cấp có thẩm quyền xử
phạt VPHC được áp dụng các hnh thức xử phạt đ)i với các tổ chức, cá nhân vi phạm như: Phạt cảnh
cáo; phạt tiền; tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đnh chỉ hoạt
động có thời hạn; tch thu tang vật VPHC, phương tin được sử dụng để VPHC và trục xuất. Trong đó,
lực lượng quản lý th trường (QLTT) có các thẩm quyền xử phạt theo quy đnh ca Luật Xử lý VPHC,
bao gồm tch thu tang vật (hàng hóa) VPHC. Tang vật VPHC khi đ( có quyết đnh tch thu ca cấp có
thẩm quyền theo quy đnh sẽ được xử lý theo quy đnh ca pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.
Tài sản hàng hóa do lực lượng QLTT quyết đnh tch thu theo quy đnh ca pháp luật về xử lý VPHC là
tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân theo quy đnh ca Luật Quản lý, Sử dụng tài sản công.
Vic tch thu loại hàng hóa này là phương thức thường được áp dụng khi có VPHC xảy ra. Hàng hóa do
lực lượng QLTT quyết đnh tch thu thường được gọi chung là tang vật, phương tin trong các vụ
VPHC. Bên cạnh đó, thời gian qua, nạn buôn bán, sản xuất hàng giả, hàng không có nguồn g)c xuất xứ
vẫn diễn ra phức tạp, hằng năm lực lượng QLTT phải xử lý hàng nghn vụ VPHC; s) lượng tài sản b
tch thu do VPHC lớn. Điều này đòi hỏi cần có cơ chế quản lý, xử lý đ)i với tang vật, phương tin VPHC
b tch thu một cách rõ ràng, dễ thực hin, tạo thuận lợi cho lực lượng QLTT. Đồng thời, thực tế vic
quản lý, xử lý tang vật (hàng hóa) VPHC do lực lượng QLTT tch thu có phát sinh bất cập, vướng mắc.
Từ đó, vic nghiên cứu đề tài “Hoàn thin chính sách quản lý đ)i với tài sản là hàng hóa do lực lượng
quản lý th trường tch thu” có ý nghĩa cả về mặt khoa học và thực tiễn.
2. M-c tiêu nghiên c*u
Đề tài đề xuất kiến ngh giải pháp nhằm hoàn thin chính sách quản lý đ)i với tài sản là hàng hóa do lực
lượng QLTT tch thu.
3. Đối tượng và ph0m vi nghiên c*u
- Đ)i tượng nghiên cứu: Chính sách quản lý đ)i với tài sản là hàng hóa do lực lượng quản lý th
trường tch thu.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung về chính sách quản lý đ)i với tài sản là
hàng hóa sau khi đ( có quyết đnh tch thu (về bảo quản tài sản; vic lập, trnh cấp có thẩm quyền phê
duyt phương án xử lý tài sản; tổ chức thực hin phương án xử lý tài sản; quản lý s) tiền thu được từ xử
lý tài sản) ca lực lượng QLTT theo quy đnh ca pháp luật về xử lý VPHC trong giai đoạn 2019 - 2023.
1
4. K&t quả nghiên c*u
(1) Đề tài đ( làm rõ một s) vấn đề lý luận về quản lý tài sản là hàng hóa sau khi đ( có quyết đnh tch
thu ca lực lượng QLTT theo quy đnh ca pháp luật về xử lý VPHC. Trong đó, đề tài đ( làm rõ khái
nim, đặc điểm, mục tiêu và yêu cầu ca quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu. Xử
lý VPHC là loại vi phạm pháp luật xảy ra khá phổ biến trong x( hội, gây thit hại hoặc đe dọa gây thit
hại cho lợi ích ca Nhà nước, tập thể, lợi ích ca cá nhân cũng như lợi ích chung ca toàn cộng đồng,
là nguyên nhân dẫn đến tnh trạng phạm tội nảy sinh trên các lĩnh vực ca đời s)ng x( hội nếu như
không được ngăn chặn và xử lý kp thời. Chính v vậy, công tác đấu tranh phòng và ch)ng VPHC luôn
là vấn đề được x( hội quan tâm. Bên cạnh đó, đề tài phân tích các nhân t) ảnh hưởng đến quản lý tài
sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu gồm: (i) Nhân t) khách quan: Thể chế quản lý kinh tế,
quản lý tài chính và cơ chế quản lý tài sản công ca Nhà nước, trong đó tài sản là hàng hóa do lực
lượng QLTT tch thu là một loại tài sản công; quan điểm khác nhau trong vai trò ca Nhà nước và th
trường trong phát triển kinh tế, đ( hnh thành nên các thể chế kinh tế khác nhau giữa các qu)c gia, do
đó cũng hnh thành nên phương thức quản lý tài sản công đặc thù. Trong đó, có nội dung các quy tắc,
quy đnh trong cơ chế, chính sách quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu chu ảnh
hưởng lớn và trực tiếp ca nhân t) này; (ii) Nhân t) khách quan: Cơ cấu tổ chức và cấp quản lý ca
lực lượng QLTT có sự thay đổi đ( ảnh hưởng đến quản lý đ)i với tang vật (hàng hóa) VPHC do lực
lượng QLTT tch thu, đặc bit là vấn đề về trnh tự, th tục, thẩm quyền phê duyt phương án xử lý tổ
chức và xử lý tài sản; trnh độ, ý thức ca đội ngũ cán bộ, công chức trong lực lượng QLTT và ca
các cơ quan, đơn v có liên quan, có trách nhim ph)i hợp trong quản lý, xử lý đ)i với tài sản là hàng
hóa do lực lượng QLTT tch thu. Hiu quả, chất lượng xây dựng và thực thi cơ chế quản lý tài sản là
hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu chu ảnh hưởng lớn từ nhân t) này; kho dữ liu về tài sản không
được cập nhật đầy đ, thường xuyên sẽ hỗ trợ không t)t cho công tác quản lý tài sản là hàng hóa do
lực lượng QLTT tch thu.
(2) Đề tài đ( phân tích kinh nghim trong quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng hải quan thuộc Bộ
Tài chính quyết đnh tch thu, như: Công tác chỉ đạo, triển khai thực hin quy đnh ca pháp luật về
quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu; công tác tuyên truyền, phổ biến, bồi dưỡng,
tập huấn, hướng dẫn kỹ năng, nghip vụ trong vic triển khai thi hành và áp dụng pháp luật; quản lý,
xử lý tài sản là hàng hóa do lực lượng hải quan tch thu được thực hin theo Ngh đnh s)
138/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021; ứng dụng công ngh thông tin trong quản lý tài sản. Trên cơ sở
đó, đề tài rút ra 06 bài học kinh nghim trong công tác quản lý, xử lý đ)i với tài sản tch thu như sau:
(i) Các cơ quan, lực lượng được giao thẩm quyền xử phạt VPHC và quyết đnh tch thu tang vật,
phương tin VPHC cần kp thời ban hành các văn bản hướng dẫn, tổ chức triển khai các quy đnh ca
pháp luật khi được cơ quan có thẩm quyền ban hành, nhất là các quy đnh về phân cấp thẩm quyền
phê duyt phương án xử lý tài sản và trách nhim ca các cơ quan, đơn v lập, trnh cơ quan, người
có thẩm quyền phê duyt phương án xử lý tài sản; (ii) Đầu tư, trang b h th)ng kho b(i có đ điều
kin thực hin bảo quản tài sản cần được quan tâm, chú trọng, nhất là các kho chuyên dụng để bảo
quản các loại tài sản có tính đặc thù, có yêu cầu cao về điều kin bảo quản để hạn chế t)i đa vic ảnh
hưởng đến chất lượng ca tài sản; (iii) Đẩy mạnh vic phân cấp thẩm quyền phê duyt phương án xử
lý tài sản, theo đó đ)i với tài sản có giá trkhông lớn, dễ hư hỏng, cần phải xử lý ngay th có thể giao
luôn thẩm quyền phê duyt phương án xử lý cho đơn v ch tr quản lý tài sản; (iv) Đẩy mạnh cải cách
th tục hành chính, tăng cường tính tự ch, tự chu trách nhim ca đơn v ch tr quản lý tài sản
2
trong vic bảo quản tài sản, lập hoặc đề xuất phương án xử lý tài sản và tổ chức thực hin phương
án xử lý tài sản sau khi được cơ quan, người có thẩm quyền phê duyt; (v) Tổ chức thực hin
phương án xử lý tài sản được cơ quan, người có thẩm quyền phê duyt thực hin đúng các quy đnh
ca pháp luật khi tổ chức xử lý tài sản, đặc bit là các tài sản được xử lý theo hnh thức bán, tiêu hy;
(vi) Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn, cập nhật kiến thức về chính sách, pháp luật
về quản lý, xử lý tài sản công, pháp luật về xử lý VPHC và pháp luật chuyên ngành có liên quan. Chú
trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng về tin học cho đội ngũ cán bộ liên quan đến xử lý tài sản để sử
dụng, ứng dụng có hiu quả công ngh thông tin trong quản lý, xử lý tài sản.
(3) Đề tài đ( phân tích, đánh giá thực trạng quản lý đ)i với tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch
thu. Đề tài đ( chỉ ra các kết quả đạt được, như: (i) Quy đnh ca pháp luật về quản lý đ)i với hàng hóa
là tang vật, phương tin vi phạm hành chính do lực lượng QLTT quyết đnh tch thu theo quy đnh ca
pháp luật về xử lý vi phạm hành chính được ban hành tương đ)i đầy đ, đ( tạo cơ sở pháp lý cho
vic quản lý, xử lý tài sản theo quy đnh ca pháp luật; (ii) Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thtrường
và đấu tranh phòng ngừatvề hàng giả, hàng không rõ nguồn g)c xuất xứ và hàng vi phạm quyền
SHTT,tch)ng buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả đạt hiu quả nên s) vụ vi phạm đ( xử lý và
s) tiền xử phạt phân theo lĩnh vực cũng như s) thu từ xử lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT
quyết đnh tch thu có xu hướng giảm qua các năm; (iii) Vic quản lý, xử lý đ)i với hàng hóa là tang
vật, phương tin vi phạm hành chính do lực lượng QLTT quyết đnh tch thu đ( được quản lý, xử lý
theo quy đnh ca pháp luật, tăng thu ngân sách nhà nước; (iv) Các quy đnh về quản lý, xử lý hàng
hóa là tang vật, phương tin vi phạm hành chính do lực lượng QLTT quyết đnh tch thu cũng đ( góp
phần tích cực trong đấu tranh ch)ng buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất - kinh doanh hàng giả,
hàng kém chất lượng; (v) Từng bước ứng dụng công ngh thông tin, xây dựng lực lượng QLTT
chuyên nghip, hin đại, hoạt động hiu lực, hiu quả trong b)i cảnh mới; trong đó có phục vụ công
tác quản lý tài sản do lực lượng quản lý thtrường quyết đnh tch thu. Bên cạnh đó, đề tài cũng chỉ ra
một s) tồn tại, hạn chế trong vic quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu gồm: Quy
đnh về quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu thực hin theo Ngh đnh s)
138/2021/NĐ-CP ca Chính ph, tuy nhiên, Ngh đnh này không có hướng dẫn về vic y quyền để
bảo quản kho b(i. Cơ sở vật chất bảo quản tài sản, h th)ng trang thiết b, nhà kho bảo quản hàng
hóa là tang vật, phương tin vi phạm hành chính do lực lượng QLTT tch thu còn thiếu, không đảm
bảm yêu cầu về điều kin bảo quản theo quy đnh ca pháp luật. Đội ngũ cán bộ, công chức làm công
tác quản lý tài sản, cán bộ làm công tác quản lý, xử lý tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT quyết
đnh tch thu phần lớn là kiêm nhim. Quản lý tài sản vẫn chưa sử dụng thêm phần mềm ứng dụng
nào khác trong hoạt động công vụ ngoài các phần mềm có sẵn. Nguyên nhân ca những tồn tại, hạn
chế nêu trên là do sự chưa đồng bộ trong h th)ng pháp luật có liên quan trong vic xử lý hàng hóa là
tang vật, phương tin vi phạm hành chính do cơ quan QLTT quyết đnh tch thu; một s) pháp luật
chuyên ngành liên quan đến xử lý hàng hóa là tang vật, phương tin vi phạm hành chính do cơ quan
QLTT quyết đnh tch thu chưa có quy đnh làm căn cứ để cơ quan QLTT có thể lập phương án xử lý
tài sản; vic đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết b để phục vụ cho vic bảo quản tài sản khi tch thu
chưa được chú trọng; cơ quan QLTT chưa có sự quan tâm nhiều đ)i với công tác đào tạo, bồi dưỡng,
tập huấn, cập nhật kiến thức về chính sách, pháp luật về quản lý, xử lý tài sản công…
(4) Trên cơ sở phân tích kinh nghim trong quản lý tài sản là hàng hóa do lực lượng hải quan thuộc Bộ
Tài chính quyết đnh tch thu; thực trạng quản lý đ)i với tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu;
3
quan điểm, ch trương ca Đảng, Nhà nước trong công tác đấu tranh ch)ng buôn lậu, gian lận
thương mại, sản xuất - kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, đề tài đề xuất hai nhóm giải pháp
hoàn thin chính sách quản lý đ)i với tài sản là hàng hóa do lực lượng QLTT tch thu.
Về hoàn thin cơ chế chính sách: (i) Các quy đnh ca pháp luật về xử lý VPHC cần được rà soát,
nghiên cứu hoàn thin theo hướng đ)i với tang vật, phương tin VPHC do cơ quan, tổ chức, đơn v
thuộc Trung ương bắt giữ sẽ trnh cơ quan, người có thẩm quyền quyết đnh tch thu, không trnh
sang “ngang” để Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết đnh tch thu; (ii) Cần quy đnh cụ thể các hnh thức
xử lý tài sản; trnh tự, th tục lập, phê duyt phương án xử lý tài sản; trách nhim lập phương án xử lý
tài sản; cấp có thẩm quyền phê duyt phương án xử lý tài sản; tổ chức phương án xử lý tài sản; quản
lý, sử dụng s) tiền thu được từ xử lý tài sản; (iii) Các quy đnh ca pháp luật về giám đnh, kiểm đnh
hàng hóa cần được rà soát, hoàn thin để làm cơ sở lập phương án xử lý tài sản, nhất là để xử lý
theo hnh thức bán. Trong đó, cần quy đnh cụ thể đơn vch tr quản lý tài sản (trong đó có cơ quan
QLTT) được yêu cầu giám đnh, kiểm đnh hàng hóa.
Về giải pháp tổ chức thực hin: (i) Tiếp tục hoàn thin cơ cấu tổ chức, bộ máy, chức năng, nhim vụ
ca cơ quan QLTT trực thuộc Bộ Công Thương; (ii) Tăng cường vic đầu tư, b) trí h th)ng kho
chuyên dùng cho lực lượng QLTT. Trong đó, căn cứ vào đa bàn và thực tiễn hoạt động ca lực
lượng QLTT, Bộ Công Thương cần phải quy hoạch h th)ng kho chuyên dùng để bảo quản hàng hóa
do lực lượng QLTT quyết đnh tch thu; trên cơ sở đó, từng bước cải tạo, nâng cấp và đầu tư xây
dựng mới hth)ng kho với các trang thiết b về phòng cháy, chữa cháy, hth)ng làm mát... để đảm
bảo chất lượng ca hàng hóa trong quá trnh bảo quản; (ii) Tăng cường công tác ph)i hợp giữa cơ
quan QLTT và các cơ quan chức năng ca đa phương từ khâu lập phương án xử lý cho đến tổ chức
thực hin phương án xử lý, nhất là cơ quan tài chính, tư pháp, tài nguyên và môi trường; (iii) Tăng
cường công tác kiểm tra, giám sát trong quản lý, xử lý tài sản; trong đó tập trung bảo quản tài sản;
trnh tự, th tục lập, trnh cơ quan có thẩm quyền phê duyt phương án xử lý tài sản; tổ chức thực
hin phương án xử lý tài sản; quản lý, sử dụng s) tiền thu được từ xử lý tài sản; (iii) Tăng cường công
tác đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức về chính sách, pháp luật về quản lý, xử lý tài sản công (trong
đó có tài sản là tang vật, phương tin vi phạm hành chính b tch thu), pháp luật về xử lý vi phạm hành
chính và pháp luật chuyên ngành có liên quan; (iv) Tăng cường ứng dụng công ngh thông tin, trong đó
các cơ quan QLTT cần thực hin vic kê khai, báo cáo đầy đ, kp thời tnh hnh quản lý, xử lý tài sản
theo quy đnh tại Thông tư s) 48/2023/TT-BTC. Đồng thời, Bộ Công Thương cần phải quan tâm, chỉ
đạo nhập, duyt, chuẩn hóa dữ liu tài sản công thuộc phạm vi quản lý; đảm bảo và chu trách nhim
về tính logic, th)ng nhất, đầy đ, kp thời, bảo mật ca dữ liu tài sản theo quy đnh.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ( được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s)
2031/QĐ-BTC ngày 22/9/2023 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim
thu nhim vụ KHCN cấp Bộ năm 2022).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
4