Hoàn thiện cơ chế bảo quản hàng dự trữ quốc gia tại Việt Nam
- Đơn v ch tr: Tổng cục Dự trữ Nhà nước
- Ch nhim nhim vụ: ThS. Nguyễn Hồng Hạnh
- Năm giao nhim vụ: 2022 M, s.: BTC/ĐT/2022-44
1. Tnh c p thiết c"a v n đ% nghiên c'u
Dự trữ qu.c gia (DTQG) có một vai trò quan trọng trong x, hội, là nguồn lực dự trữ do Nhà nước tạo lập,
quản lý để sử dụng cho những mục tiêu chiến lược và đáp ứng yêu cầu nhim vụ đột xuất, cấp bách xảy
ra. DTQG vừa là công cụ quản lý vĩ mô ca Nhà nước, vừa là nguồn lực tài chính, tài sản công để sẵn
sàng, ch động đáp ứng yêu cầu cấp bách về phòng, ch.ng, khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dch
bnh; đảm bảo qu.c phòng, an ninh và thực hin các nhim vụ đột xuất khác theo sự điều hành ca
Chính ph. Tất cả các nước đều coi DTQG là điều kin đảm bảo cho sự bền vững ca Nhà nước về kinh
tế, chính tr trong những tnh hu.ng thiên tai, thảm họa, dch bnh và chiến tranh, đảm bảo cho sự phát
triển bền vững ca đất nước trước những biến c. bất thường xảy ra. Trong lĩnh vực DTQG, công tác bảo
quản hàng DTQG là yếu t. then ch.t, quyết đnh đến chất lượng hàng DTQG và tính đáp ứng cho mục
tiêu DTQG. Vic bảo quản hàng DTQG trong những năm vừa qua, khi Luật DTQG có hiu lực đ, thu
được những kết quả như ban hành hth.ng các văn bản quy phạm pháp luật tạo hành lang pháp lý cho
bảo quản hàng DTQG, vic vận hành tổ chức bộ máy ngày một tăng. Tuy nhiên, cơ chế quản lý điều
hành quỹ DTQG, bảo quản hàng DTQG còn một s. bất cập trong thực hin nhim vụ, kế hoạch hàng
năm; đồng thời, chưa có chính sách khuyến khích các doanh nghip, tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt
động DTQG như: Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, kho chứa, cung ứng, bảo quản hàng hóa DTQG,
nghiên cứu ứng dụng công ngh bảo quản… Bên cạnh đó, cơ chế bảo quản hàng DTQG cũng bộc lộ
những khó khăn, bất cập từ quy đnh pháp luật đến tổ chức thực hin bảo quản hàng DTQG, như: Sự
thiếu th.ng nhất giữa h th.ng pháp luật DTQG, h th.ng pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn và các quy
đnh pháp luật chung khác có liên quan; cơ chế giám sát s. lượng hàng trong quá trnh bảo quản chưa
chặt chẽ, thiếu chế tài xử lý vi phạm; cơ chế luân chuyển giữa DTQG và dự trữ lưu thông chưa linh hoạt
để giảm thiểu chi phí nhập, xuất luân phiên đổi hàng trong quá trnh bảo quản; chưa thúc đẩy thực hin
chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động bảo quản hàng DTQG; chưa có cơ chế
khuyến khích các tổ chức, các nhân nghiên cứu, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến vào bảo
quản hàng DTQG có hiu quả. Chính v vậy, vic nghiên cứu Đề tài "Hoàn thin cơ chế bảo quản hàng
dự trữ qu.c gia tại Vit Nam" là cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.
2. M*c tiêu nghiên c'u
Đề tài nghiên cứu đề xuất giải pháp hoàn thin cơ chế bảo quản hàng DTQG tại Vit Nam để nâng cao
hiu quả công tác bảo quản hàng DTQG.
3. Đối tư.ng và phạm vi nghiên c'u
- Đ.i tượng nghiên cứu: Cơ chế bảo quản hàng DTQG.
- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu rà soát cơ chế bảo quản hàng DTQG bao gồm cơ chế thuê ngoài bảo
quản hàng DTQG và cơ chế tự thực hin bảo quản hàng DTQG qua vic khảo sát, nghiên cứu tại các bộ,
ngành quản lý hàng DTQG từ khi Luật DTQG có hiu lực là ngày 01/7/2013 đến ngày 31/12/2022.
4. Kết quả nghiên c'u
(1) Đề tài đ, phân tích những vấn đề chung về DTQG và cơ chế bảo quản hàng DTQG. Theo đó, DTQG
là nguồn lực dự trữ do Nhà nước tạo lập, quản lý để phân ph.i sử dụng cho những mục tiêu chiến lược
và đáp ứng yêu cầu nhim vụ đột xuất, cấp bách xảy ra. DTQG bao gồm DTQG được hnh thành từ
NSNN và DTQG được hnh thành từ các nguồn lực ngoài NSNN. Vai trò công tác bảo quản trong hoạt
động DTQG thể hin ở hai khía cạnh chính là công tác bảo quản hàng DTQG và hiu quả công tác bảo
quản DTQG v đây là những khâu quan trọng trong chu trnh ca hoạt động cũng như quyết đnh chi phí
ca Nhà nước phải chi trả cho hoạt động DTQG. Trong đó. cơ chế bảo quản hàng DTQG bao gồm 2 nội
dung quy đnh pháp luật về bảo quản và quản lý chất lượng hàng hóa và cách thức tổ chức thực hin
công tác bảo quản hàng DTQG ca bộ máy quản lý. Cụ thể: (i) H th.ng quy đnh pháp luật về bảo quản,
quản lý chất lượng hàng dự trữ qu.c gia bao gồm các quy đnh về chất lượng hàng hóa, tiêu chuẩn chất
lượng, quy trnh quản lý chất lượng hàng, trách nhim ca các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan
trong vic quản lý chất lượng hàng DTQG; (ii) Cách thức tổ chức thực hin công tác bảo quản hàng dự
trữ qu.c gia ca bộ máy quản lý, gồm: Tổ chức, bộ máy nhà nước trong quản lý và bảo quản hàng
DTQG; Phân công, phân nhim các cơ quan đơn v trong tổ chức bộ máy thực hin các nhim vụ có liên
quan và nhim vụ trực tiếp quản lý, bảo quản từng mặt hàng DTQG trong danh mục; Tổ chức thực hin
và công tác đôn đ.c, giám sát, thanh tra, kiểm tra vic quản lý và bảo quản hàng DTQG; Các chế tài xử
phạt và tính nghiêm minh trong thực hin các chế tài xử phạt các cá nhân, tổ chức khi vi phạm quy đnh
về quản lý chất lượng và bảo quản hàng DTQG.
(2) Đề tài cũng nghiên cứu kinh nghim qu.c tế ca Nhật Bản, Hàn Qu.c, Israel và Thụy Sỹ về bảo quản
hàng DTQG, từ đó rút ra 03 bài học kinh nghim cho Vit Nam: (i) Vic áp dụng yêu cầu kỹ thuật theo
quy đnh quản lý chất lượng hàng hóa chung trên th trường, trong toàn bộ nền kinh tế, tạo điều kin
thuận lợi cho công tác mua, bán, áp dụng công ngh bảo quản hàng DTQG trên th trường chung ca
nền kinh tế mỗi qu.c gia; (ii) Với mỗi trường hợp cụ thể, Chính ph ca các qu.c gia áp dụng cách quản
lý công ngh, quy trnh bảo quản và tạo ra cơ chế khuyến khích áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào
bảo quản hàng DTQG khác nhau; (iii) Cần nâng cao khả năng ph.i kết hợp nguồn lực dự trữ hàng hóa
thuộc sở hữu nhà nước và nguồn lực dự trữ hàng hóa thuộc sở hữu ngoài nhà nước để dễ dàng huy
động khi cần để thực hin mục tiêu DTQG, từ đó giảm gánh nặng chi ngân sách nhà nước cho DTQG.
(3) Đề tài đ, phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế bảo quản hàng DTQG, từ đó đ, khái quát những kết
quả đạt được gồm: (i) H th.ng pháp luật về bảo quản và quản lý chất lượng hàng DTQG cơ bản đầy đ,
rõ ràng, minh bạch; (ii) Chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng cơ sở vật chất,
nghiên cứu phát triển khoa học công ngh, ứng dụng công ngh thông tin cho bảo quản hàng DTQG
được quy đnh trong Luật DTQG và Ngh đnh s. 94/2013/NĐ-CP là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ
quan quản lý nhà nước tiếp tục nghiên cứu đưa ra các chính sách huy động các nguồn lực ngoài Nhà
nước cho nghiên cứu, phát triển khoa học công ngh, ứng dụng công ngh thông tin cho công tác bảo
quản hàng DTQG; (iii) Cơ chế bảo quản hàng DTQG có quy đnh phương thức thuê ngoài bảo quản, từ
đó mở ra kênh huy động hiu quả nguồn lực ca các thành phần kinh tế trong nền kinh tế tham gia vào
hoạt động DTQG thông qua vic cung cấp dch vụ bảo quản hàng DTQG; góp phần giảm gánh nặng
NSNN chi trả cho đầu tư, xây dựng kho, mua sắm, lắp đặt, phát triển công ngh bảo quản và tuyển dụng
đào tạo nguồn nhân lực cán bộ trực tiếp thực hin công tác bảo quản…
Bên cạnh đó đề tài cũng nêu ra một s. hạn chế như: (i) Một trong nhưng nguyên tắc bảo quản hàng
DTQG được quy đnh tại Luật DTQG là “hàng DTQG phải được cất giữ riêng”. Trên thực tế, nguyên tắc
này chưa được thực hin đầy đ; (ii) Quy đnh tại các văn bản hướng dẫn thực hin Luật và thực tiễn cho
thấy chưa triển khai có hiu quả đ.i với phương thức tự bảo quản và thuê ngoài bảo quản hàng DTQG;
(iii) Công tác xây dựng quy chuẩn kỹ thuật qu.c gia về hàng DTQG còn chậm. Đến nay s. lượng các mặt
hàng, nhóm hàng trong danh mục hàng DTQG đ, đưa vào dự trữ vẫn chưa có quy chuẩn kỹ thuật qu.c
gia là rất lớn, ước chiếm 62% tổng s. mặt hàng DTQG hin có. Quy chuẩn kỹ thuật qu.c gia ca một s.
mặt hàng đ, ban hành còn chậm sửa đổi, cập nhật để phù hợp với tiến bộ khoa học, kỹ thuật mới; (iv)
Các bộ, ngành quản lý hàng DTQG không có đơn v quản lý hàng DTQG chuyên trách; (v) Vic theo dõi
v.n, các loại phí, hàng DTQG hin nay tại các bộ, ngành (ngoài Bộ Tài chính) chỉ thực hin theo h th.ng
báo cáo th.ng kê, không thực hin hạch toán kế toán theo chế độ kế toán DTQG dẫn đến vic theo dõi,
cập nhật tnh hnh về v.n về hàng DTQG; (vi) Chưa triển khai thực hin trích thưởng vic giảm hao hụt;
(vii) Quy đnh vic lựa chọn doanh nghip thuê bảo quản phải thực hin theo phương thức đấu thầu theo
quy đnh tại Luật Đấu thầu. Tuy nhiên, quy đnh này đến nay chưa được thực hin đầy đ trên thực tế;
(viii) Về hợp đồng thuê bảo quản hàng DTQG hin có một s. điểm chưa phù hợp với quy đnh tại pháp
luật đấu thầu và chưa quy đnh ràng buộc với doanh nghip về nguyên tắc hàng DTQG phải được cất giữ
riêng.
(4) Từ kết quả nghiên cứu, tổng hợp kinh nghim qu.c tế về cơ chế và quá trnh phân tích tnh trạng bảo
quản hàng DTQG, đề tài đ, đưa ra 02 nhóm giải pháp để hoàn thin cơ chế quản lý hàng DTQG:
Một là, nhóm giải pháp hoàn thin h th.ng pháp luật: (i) Điều chỉnh cách thức quản lý hàng dự trữ qu.c
gia theo hướng áp dụng linh hoạt nguyên tắc hàng dự trữ qu.c gia cất giữ chung hoặc riêng trong từng
trường hợp cụ thể, tương ứng với cơ chế giám sát phù hợp. Trường hợp doanh nghip lựa chọn cất giữ,
bảo quản riêng, cơ chế quản lý, giám sát áp dụng như quy đnh hin hành; trường hợp doanh nghip lựa
chọn cất giữ chung, bộ, ngành quản lý hàng DTQG thực hin kiểm tra, giám sát; (ii) Bổ sung quy đnh
hướng dẫn mô hnh tổ chức bộ máy tại các bộ, ngành quản lý hàng DTQG nhằm đảm bảo tính th.ng
nhất giữa các bộ, ngành; bổ sung thêm cán bộ chuyên trách công tác quản lý hàng DTQG tại các đơn v,
bộ, ngành để đảm bảo đ điều kin tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các tổ chức, doanh nghip
quản lý, bảo quản hàng DTQG. Bên cạnh đó, cần rà soát, điều chỉnh quy đnh về trách nhim ca các tổ
chức, doanh nghip quản lý hàng DTQG, nhim vụ cho tổ chức, doanh nghip thuê bảo quản hàng
DTQG, đặc bit là nhim vụ mua, bán hàng DTQG như hin nay; (iii) Cần nghiên cứu tích hợp chế độ kế
toán DTQG vào cùng chế độ kế toán hành chính sự nghip để các bộ, ngành thuận tin đưa vào triển
khai, thực hin để đảm bảo quản lý chặt chẽ v.n, phí, hàng DTQG; (iv) Sửa đổi quy đnh hin hành theo
hướng mở rộng đ.i tượng áp dụng thưởng, giảm hao hụt so với đnh mức tới cả đơn v DTQG và tổ
chức, doanh nghip ký hợp đồng thuê bảo quản hàng DTQG. Tổng cục DTNN trnh Bộ Tài chính ban
hành hướng dẫn cụ thể về đ.i tượng và tỷ l % thưởng cá nhân được hưởng để các đơn vDTQG và tổ
chức, doanh nghip ký hợp đồng thuê bảo quản ch động áp dụng; (v) Tăng cường nghiên cứu tiến bộ
khoa học kỹ thuật, áp dụng công ngh bảo quản tiên tiến qua vic sửa đổi quy đnh hin hành theo
hướng quy chuẩn có thể quy đnh công ngh, quy trnh bảo quản t.i thiểu, làm cơ sở tính đnh mức chi
phí bảo quản, là giá dự toán lựa chọn nhà thầu cung cấp dch vụ bảo quản; (vi) Đề xuất rà soát, sửa đổi,
bổ sung Mẫu Hợp đồng thuê bảo quản hàng DTQG ban hành kèm theo Thông tư s. 172/2014/TT-BTC,
trong đó đề ngh bỏ các quy đnh về nội dung hợp đồng thuê bảo quản và hợp đồng mẫu về thuê bảo
quản; chuyển các nội dung về hợp đồng thuê bảo quàn thành các các yêu cầu ca vic bảo quản hàng
DTQG; bổ sung quy đnh về chế tài xử phạt doanh nghip trong trường hợp doanh nghip bảo quản
không đảm bảo chất lượng hàng DTQG trước, trong và sau quá trnh bảo quản; bổ sung điều khoản quy
đnh doanh nghip được thuê bảo quản hàng DTQG phải cất giữ hàng DTQG riêng…
Hai là, nhóm giải pháp về chỉ đạo, điều hành: (i) Rà soát, đôn đ.c các cán bộ, ngành xây dựng quy chuẩn
kỹ thuật qu.c gia đnh mức kinh tế - kỹ thuật hàng DTQG đ, đưa vào dự trữ. Tổng cục DTNN ch tr rà
soát, đôn đ.c, ph.i hợp với các bộ, ngành lập kế hoạch, triển khai xây dựng quy chuẩn kỹ thuật qu.c gia,
đnh mức kinh tế - kỹ thuật hàng DTQG đ, đưa vào dự trữ gửi Bộ Tài chính thẩm tra, ban hành để quản
lý các mặt hàng này theo đúng quy đnh ca pháp luật; (ii) Lựa chọn tổ chức doanh nghip thuê bảo quản
theo quy đnh ca pháp luật đấu thầu, đảm bảo lựa chọn được nhà thầu là các tổ chức, doanh nghip
đáp ứng điều kin theo quy đnh ca pháp luật DTQG cung cấp dch vụ bảo quản hàng DTQG với mức
giá cạnh tranh nhất để tiết kim NSNN; (iii) Tăng cường hơn nữa công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra
ca các bộ, ngành quản lý hàng DTQG và ca cơ quan DTQG chuyên trách là Tổng cục DTNN. Công tác
thanh tra, kiểm tra cần tăng cường cả về s. lượng, tần xuất thanh kiểm tra và các độ chuyên sâu, hiu
quả chất lượng công tác thanh kiểm tra.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ, được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s. 2990/QĐ-
BTC ngày 29/12/2023 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu nhim
vụ KHCN cấp Bộ năm 2022).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.