Luận cứ khoa học về xây dựng Báo cáo chi phí thuế: Kinh nghiệm các nước và khả năng áp
dụng tại Việt Nam
- Đơn v ch tr: Tổng cục Thuế
- Ch nhim nhim vụ: ThS. Bạch Thu Hiền
- Năm giao nhim vụ: 2023 M' s): BTC/ĐT/2023-10
1. Tính c,p thiết c-a v,n đề nghiên cứu
Chi phí thuế là khoản ưu đ'i thuế ca Chính ph đ)i với một nhóm người nộp thuế và nó nằm ngoài
mức thuế hoặc h th)ng thuế chuẩn hay là khoản thu ngân sách nhà nước (NSNN) mất đi do áp dụng
các chính sách ưu đ'i, miễn, giảm thuế cho một s) ngành/hoạt động/khu vực/đ)i tượng theo quy đnh
ca pháp luật thuế. Chi phí thuế tại các nước phát triển đ' được th)ng kê và công b) công khai đnh
kỳ từ những năm 1970. Bên cạnh tr)n thuế và tránh thuế, chi phí thuế là một trong ba cấu phần ca
hụt thu NSNN mà các nhà làm chính sách, các nhà hoạt động và các nhà phân tích rất quan tâm. Nhờ
các ưu đ'i này, một nhóm người có thể chu mức thuế suất thực nộp thấp hơn mức thuế suất phổ
thông hoặc thu nhập chu thuế thấp hơn mức quy đnh trong h th)ng thuế chuẩn. Có thể hiểu, chi phí
thuế là s) hụt thu thuế do vic áp dụng các điều khoản hoặc cơ chế đặc bit. Trong thời gian gần đây,
các nước có xu thế xem xét và đánh giá hiu quả ca khoản chi này để có thể tiến tới áp dụng các
khoản chi này một cách hợp lý và công bằng hơn. V vậy, vic thực hin đề tài khoa học “Luận cứ
khoa học về xây dựng Báo cáo chi phí thuế: Kinh nghim các nước và khả năng áp dụng tại Vit
Nam” là rất cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu kinh nghim qu)c tế về xây dựng Báo cáo chi phí thuế làm luận cứ khoa học để đề xuất
xây dựng Báo cáo chi phí thuế tại Vit Nam.
3. Đ4i tư5ng và phạm vi nghiên cứu
- Đ)i tượng nghiên cứu: Báo cáo chi phí thuế.
- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu các quy đnh hin hành về xây dựng Báo cáo chi phí thuế tại một
s) qu)c gia trên thế giới trong giai đoạn 2014 - 2022 và khả năng áp dụng tại Vit Nam.
4. Kết quả nghiên cứu
(1) Đề tài đ' phân tích nội dung về chi phí thuế và Báo cáo chi phí thuế; trong đó làm rõ khái nim,
phân loại, phương pháp ước tính và ưu, nhược điểm ca chi phí thuế; sự cần thiết, vai trò và nội hàm
ca Báo cáo chi phí thuế. Theo đó, chi phí thuế được hiểu là s) giảm thu ngân sách do chính sách đ)i
xử khác nhau hoặc ưu đ'i đ)i với ngành, hoạt động, khu vực hay cá nhân. Báo cáo chi phí thuế là
báo cáo tổng hợp các quy đnh về chi phí thuế, tổng hợp tất cả các chi phí thuế theo các sắc thuế
hoặc theo mục tiêu quản lý hay theo đ)i tượng thụ hưởng. Báo cáo chi phí thuế đưa ra bức tranh tổng
quát về các loại chi phí thuế, chi phí thuế được phân loại theo: (i) Cơ sở tính thuế, loại thuế: Chi phí
thuế đ)i với thuế giá tr gia tăng (GTGT); chi phí thuế đ)i với thuế thu nhập doanh nghip (TNDN); chi
phí thuế đ)i với thuế thu nhập cá nhân (TNCN); chi phí thuế đ)i với thuế tiêu thụ đặc bit (TTĐB); (ii)
Theo bin pháp thuế: Miễn trừ/miễn thuế; chiết khấu/khấu trừ; tín dụng thuế; giảm thuế suất; giảm
thuế; ho'n thuế; (iii) Theo mục đích, mục tiêu chính sách, người thụ hưởng: Người có thu nhập thấp,
hộ gia đnh nhà ở…; (iv) Theo lĩnh vực khuyến khích đầu tư nghiên cứu: Nghiên cứu phát triển, ngành
nghề khuyến khích đầu tư...; (v) Theo loại ngân sách: Theo chức năng như giáo dục, y tế, mục tiêu
1
khuyến khích đầu tư, nhiên liu và năng lượng... Bên cạnh đó, đề tài cũng đ' phân tích rõ vai trò ca
Báo cáo chi phí thuế trong vic tăng tính minh bạch quy trnh ngân sách và giúp giám sát kỷ luật ngân
sách, tạo động lực để kiểm soát chi phí thuế. Các ước tính chi phí thuế cần được giải thích cẩn thận
và là bước đầu hữu ích để xem xét chính sách và quyết đnh kinh tế và xem xét những ưu, nhược
điểm trong cải cách h th)ng thuế. Ngoài ra, với vai trò cảnh báo dư thừa mức chi phí thuế, Báo cáo
chi phí thuế tạo sự thuận lợi hơn cho các nhà hoạch đnh chính sách và các chuyên gia kinh tế đnh
hướng chính sách thuế một cách hiu quả hơn. Theo hướng dẫn ca Quỹ Tiền t thế giới (IMF),
nguyên tắc, nội dung xây dựng Báo cáo chi phí thuế được thực hin qua 04 bước: Đnh nghĩa/xác
đnh h th)ng thuế tiêu chuẩn; xác đnh chi phí thuế bằng cách so sánh chính sách hin hành với h
th)ng chuẩn; ước tính chi phí thuế; báo cáo và công b) Báo cáo chi phí thuế. Đề tài cũng đ' đưa ra
các mô hnh về quản lý chi phí thuế ch yếu được sử dụng ở các nước là mô hnh quản lý ngân sách
tổng thể, mô hnh quản lý ngân sách chuẩn và mô hnh kiểm soát và giám sát tạm thời.
(2) Đề tài đ' nghiên cứu, phân tích kinh nghim về vic xây dựng Báo cáo chi phí thuế ca một s)
nước như Hoa Kỳ, Canada, các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU), Trung Qu)c, Nhật Bản…; từ đó
rút ra một s) bài học kinh nghim cho Vit Nam, cụ thể là: (i) Làm rõ bản chất ca chi phí thuế, Báo
cáo chi phí thuế, ưu, nhược điểm ca chi phí thuế; từ đó, có thể áp dụng để phân loại chi phí thuế tại
Vit Nam; (ii) Tổng quát được kinh nghim qu)c tế về cơ quan ban hành và công b) Báo cáo chi phí
thuế. Nghiên cứu kinh nghim qu)c tế đ' đưa ra bức tranh tổng quát về vic xây dựng Báo cáo chi
phí thuế trên thế giới; báo cáo đnh kỳ hằng năm hay báo cáo theo giai đoạn; cơ quan ban hành,
phương pháp tính toán xác đnh. Trên cơ sở đó, có các đề xuất, kiến ngh phù hợp với điều kin thực
tế ca Vit Nam; (iii) Nghiên cứu kiến ngh ca các tổ chức qu)c tế về lựa chọn các phương án quản
lý NSNN, từ đó đề xuất lựa chọn phương án quản lý ngân sách, phương án xây dựng Báo cáo chi phí
thuế phù hợp với điều kin thực tiễn tại Vit Nam; (iv) Xây dựng Báo cáo chi phí thuế cần thực hin
theo quy trnh được hướng dẫn ca OECD, Ngân hàng Thế giới... (v) Xác đnh được các phương
pháp tính toán chi phí thuế phổ biến đang được thực hin ở hầu hết các nước. Cách tiếp cận ca các
phương pháp, dữ liu sử dụng để ước tính tính hiu quả ca mỗi phương pháp. Trên cơ sở đó, tiếp
tục nghiên cứu phương pháp ước tính và mô hnh dự báo phù hợp với thực tiễn cơ sở dữ liu ca
Vit Nam. Xem xét nghiên cứu đánh giá chi phí thuế với các chương trnh chi tiêu trực tiếp trong cùng
lĩnh vực để có hnh dung tương đ)i về các khoản chi phí này và đưa ra một bức tranh toàn din hơn
về hỗ trợ cộng đồng, hỗ trợ phúc lợi trong từng lĩnh vực cụ thể.
(3) Đề tài đ' đánh giá thực trạng xây dựng Báo cáo chi phí thuế tại Vit Nam thông qua vic đánh giá
thực trạng quy đnh pháp luật về xây dựng Báo cáo chi phí thuế; thực trạng thực hin xây dựng Báo cáo
chi phí thuế theo các chuẩn mực và kinh nghim qu)c tế ở Vit Nam; thực trạng cơ sở dữ liu để xây
dựng Báo cáo chi phí thuế tại Vit Nam. Qua đó có thể thấy, tại Vit Nam hin chưa có quy đnh về lập
Báo cáo chi phí thuế. Quy đnh pháp lý hin hành về ngân sách, quản lý ngân sách, quản lý thu chi ngân
sách được thực hin theo Luật Ngân sách s) 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015 và Ngh đnh s)
163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 quy đnh chi tiết một s) điều ca Luật NSNN. Đồng thời, Vit Nam
cũng chưa có quy đnh pháp lý về vic lập và công khai, công b) Báo cáo chi phí thuế. Mặc dù, Vit
Nam có rất nhiều các khoản ưu đ'i, miễn giảm là các khoản chi phí thuế, nhưng lại chưa có bất kỳ Báo
cáo chi phí thuế đầy đ nào được công b), chỉ có một vài báo cáo đơn lẻ hoặc báo cáo đột xuất khi
được yêu cầu, do chưa có quy đnh pháp lý rõ ràng và hướng dẫn cụ thể về Báo cáo chi phí thuế, lập và
công b) Báo cáo chi phí thuế tại Luật NSNN hay Luật Quản lý thuế; chưa có quy đnh, hướng dẫn xác
2
đnh h th)ng chuẩn, chưa có quy đnh về đnh nghĩa chi phí thuế… Đề tài cũng đ' phân tích, chỉ ra
được một s) khó khăn, vướng mắc trong vic xây dựng Báo cáo chi phí thuế, như chưa có h th)ng
quy đnh pháp lý hoặc quy đnh hướng dẫn, chưa có quy trnh th)ng nhất quản lý về miễn giảm, ưu đ'i
đ)i với tất cả các sắc thuế. Vic khai thác dữ liu để xây dựng Báo cáo chi phí thuế còn gặp nhiều khó
khăn và kết n)i, trao đổi thông tin giữa các bộ, ngành còn hạn chế…
(4) Trên cơ sở b)i cảnh thực tiễn ca Vit Nam, đề tài đ' đề xuất một s) giải pháp nhằm xây dựng
Báo cáo chi phí thuế, cụ thể là: Xây dựng khung pháp lý và ban hành hướng dẫn về Báo cáo chi phí
thuế; đánh giá tác động ca chính sách chi phí thuế; phân chia Báo cáo chi phí thuế theo mục tiêu
quản lý; xây dựng quy trnh, ứng dụng công ngh thông tin (CNTT) để thiết lập Báo cáo chi phí thuế;
nghiên cứu mức trần chi phí thuế; nâng cao năng lực và đào tạo cho cán bộ về xây dựng Báo cáo chi
phí thuế; tăng cường ph)i hợp, trao đổi thông tin giữa các bộ, ngành. Đề tài cũng đ' đưa ra lộ trnh
xây dựng Báo cáo chi phí thuế tại Vit Nam gồm 03 giai đoạn: Giai đoạn 1 (2024 - 2027), Bộ Tài chính
nghiên cứu để đưa ra hướng dẫn hoặc ban hành quy đnh về lập Báo cáo chi phí thuế; nghiên cứu
xây dựng quy trnh, hoàn thin cơ sở dữ liu để tính toán, phân tích và đánh giá các tiêu chí trong
Báo cáo chi phí thuế; tăng cường đào tạo, nâng cao trnh độ chuyên môn, chất lượng nguồn nhân lực
cho cán bộ tại Tổng cục Thuế. Giai đoạn 2 (2027 - 2032), ban hành các quy đnh pháp lý về lập Báo
cáo chi phí thuế; hoàn thin quy trnh xây dựng Báo cáo chi phí thuế; ứng dụng hth)ng CNTT để tự
động xây dựng Báo cáo chi phí thuế. Giai đoạn 3 (2032 - 2035), hoàn thin h th)ng chính sách, quy
đnh xây dựng Báo cáo chi phí thuế; xây dựng toàn bộ các cấu phần ca Báo cáo chi phí thuế. Ngoài
ra, đề tài cũng đề xuất các điều kin thực hin giải pháp; kiến ngh với Chính ph, Bộ Tài chính và
Tổng cục Thuế nhằm xây dựng hiu quả Báo cáo chi phí thuế tại Vit Nam.
5. Thông tin nghiệm thu và lưu trữ
- Nghim thu: Đề tài đ' được Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim thu thông qua (Quyết đnh s)
1225/QĐ-BTC ngày 31/5/2024 ca Bộ Tài chính về vic thành lập Hội đồng Tư vấn đánh giá, nghim
thu nhim vụ KHCN cấp Bộ năm 2023).
- Lưu trữ: Đề tài được đóng quyển, lưu trữ tại thư vin Vin Chiến lược và Chính sách tài chính./.
3