ViÖn khoa häc x∙ héi viÖt nam
B¸o c¸o tæng kÕt
®Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc
Côc diÖn ch©u ¸-th¸i b×nh d−¬ng
(träng t©m lµ ®«ng b¾c ¸ vµ ®«ng nam ¸)
trong hai thËp niªn ®Çu thÕ kû XXI
M· sè: §T§L – 2004/20
Chñ nhiÖm ®Ò tµi: ts . vò v¨n hµ
6450
07/8/2007
Hµ Néi- 2006
i
MỤC LỤC
Lời nói đầu ..................... 1
Phần I: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUAN HỆ TRUNG QUỐC-
ASEAN- NHẬT BẢN
3
Chương 1. Bối cảnh quốc tế mới và tác động của nó đến quan hệ Trung Quố
c
ASEAN-Nhật Bản
3
I. Những biểu hiện của bối cảnh quốc tế mới 3
II.Tác động của bối cảnh quốc tế mới đến quan hệ Trung Quốc-ASEAN-Nhật Bả
n
45
Chương 2. Chủ nghĩa khu vực Đông Á và ảnh hưởng của nó đến quan hệ
Trung Quốc-ASEAN-Nhật Bản
55
I. Cơ sở của chủ nghĩa khu vực Đông Á 56
II. Ảnh hưởng của chủ nghĩa khu vực Đông Á 75
Phần II:QUAN HỆ SONG PHƯƠNG GIỮA TRUNG QUỐC-ASEAN-NHẬ
T
BẢN
78
Chương 3. Quan hệ ASEAN-Trung Quốc 78
I. Các cơ chế quan hệ hợp tác ASEAN-Trung Quốc 78
II. Quan hệ ASEAN-Trung Quốc trên lĩnh vực chính trị, an ninh 80
III. Quan hệ ASEAN-Trung Quốc trên lĩnh vực kinh tế 86
IV. Quan hệ trên lĩnh vực văn hóa-xã hội, khoa học-kỹ thuật 96
V. Người Hoa trong quan hệ ASEAN-Trung Quốc 98
VI. Triển vọng quan hệ ASEAN-Trung Quốc 106
Chương 4. Quan hệ ASEAN-Nhật Bản 110
I. Quan điểm, sự tiến triển và cơ chế quan hệ ASEAN-Nhật Bản 110
II. Thực trạng quan hệ ASEAN-Nhật Bản 121
III. Triển vọng quan hệ ASEAN-Nhật Bản 137
ii
Chương 5. Quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản 142
I. Quan hệ chính trị ngoại giao 142
II. Quan hệ kinh tế 149
III. Hợp tác giao lưu văn hóa Trung –Nhật 158
IV. Triển vọng quan hệ Trung – Nhật 167
Phần III. QUAN HỆ ĐA PHƯƠNG TRUNG QUỐC-ASEAN-NHẬT BẢN
176
Chương 6. Các quan niệm hợp tác khu vực 176
I. Một số khía cạnh lịch sử của quan hệ hợp tác đa phương khu vực 176
II. Quan niệm về quan hệ hợp tác ba bên Trung Quốc-ASEAN-Nhật Bản 182
Chương 7. Quan hệ hợp tác đa phương Trung Quốc-ASEAN-Nhật Bản trên
các lĩnh vực
194
I. Hợp tác trong lĩnh vực kinh tế 194
II. Quan hệ chính trị-an ninh 208
Chương 8. Thể chế quan hệ hợp tác đa phương Trung Quốc -ASEAN-Nhật
Bản
228
I. Quá trình thể chế hóa khu vực trước ASEAN + 3 và nguyên nhân 229
II. Thể chế hóa ở Đông Á sau chiến tranh lạnh 233
Phần IV: TÁC ĐỘNG CỦA QUAN HỆ TRUNG QUỐC –ASEAN -NHẬT
BẢN ĐẾN VIỆT NAM
244
Chương 9. Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam 244
I. Các cơ hội và thách thực từ xu thế hòa dịu và gia tăng quan hệ quốc tế khu vực 245
II. Ảnh hưởng từ sự gia tăng FTA giữa các quốc gia khu vực 255
III. Những cơ hội và thách thức từ tiến trình hợp tác đa phương 266
Chương 10: Định hướng chính sách của Việt Nam trong hợp tác với Trung
Quốc-ASEAN-Nhật Bản
271
I. Việt Nam trong quan hệ hợp tác với Trung Quốc-ASEAN-Nhật Bản 271
iii
II. Những định hướng chính sách của Việt Nam trong quan hệ hợp tác với Trung
Quốc-ASEAN-Nhật Bản
281
Kết luận 309
Tài liệu tham khảo chính 315
1
Lời nói đầu
Sau chiến tranh lạnh kết thúc quan hệ quốc tế khu vực có điều kiện mở
rộng, các quốc gia và vùng lãnh thổ khu vực Đông Á đã tăng cường quan hệ
hợp tác. Các quan hệ này diễn ra trên nhiều cấp độ và với các hình thức đa
dạng khác nhau. Chính điều này ngày càng tạo ra sự gắn kết, tùy thuộc lẫn nhau
giữa các các quốc gia khu vực.
Là một nước nằm trong khu vực Đông Á, Việt Nam chịu tác động mạnh
mẽ từ chính quá trình vận động của các mối quan hệ nhiều chiều trong khu vực.
Để có thể " Mở rộng quan hệ với các nước và vùng lãnh thổ" theo tình thần
Báo cáo Chính trị Đại hội lần thứ IX của Đảng, thì việc nghiên cứu khu vực,
trong đó có việc phân tích quan hệ quốc tế khu vực là hướng nghiên cứu thực
sự cần thiết. Đặc biệt Văn kiện Đại hội X đã nhấn mạnh cần tiếp tục nghiên cứu
"dự báo tình hình và xu thế phát triển của thế giới, khu vực và trong nước; cung
cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách
của Đảng và nhà nước"1.
Để góp phần vào định hướng chung trên, mục tiêu nghiên cứu của Đề tài
là: làm rõ bản chất, đặc điểm và xu hướng phát triển quan hệ của ba thực thể
(Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản) trong bối cảnh mới; đánh giá tác động của
mối quan hệ đó đến Việt Nam và trên cơ sở đó sẽ đề xuất các giải pháp chính
sách trong quan hệ song phương và đa phương của Việt Nam với các thực thể
nêu trên. Từ mục tiêu này, đề tài nhận được các nhiệm vụ cụ thể theo hợp đồng
với Bộ Khoa học và Công nghệ là:
- Làm rõ sự tác động của bối cảnh mới (trong khoảng 10 năm trở lại đây)
đối với quan hệ giữa ba thực thể Trung Quốc-ASEAN-Nhật Bản
- Làm rõ bản chất, đặc điểm và xu hướng phát triển quan hệ Trung Quốc-
Nhật Bản, quan hệ ASEAN-Trung Quốc, quan hệ ASEAN-Nhật Bản và đánh
giá thực trạng, triển vọng của hợp tác đa phương giữa ba thực thể đó
- Làm rõ tác động của sự điều chỉnh chính sách trong quan hệ của ba
thực thể nêu trên đến khu vực, nhất là đến Việt Nam, đề xuất các giải pháp
chính sách nhằm tranh thủ thời cơ phát triển qua hệ của Việt Nam với các thực
thể đó
1 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB Chính trị Quốc gia, H.2006, tr.99