Bí ẩn trà đạo Nhật Bản
Trà đ
ạo d
ư
ới con mắt của nhiều ng
ư
ời th
ư
ờng xuy
ên b
ị bao phủ trong một tấm
màn huyền bí. Thật ra, nguyên lý của nó rất đơn giản và phép tắc chỉ gói gọn trong
4 từ “hòa, kính, tinh, mịch”
Trà là thức uống ngàn xưa c
Hoa, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên... Cùng
với cà phê, trà cũng có gốc gác ngoại lai, là vật
thông dụng của người Âu, Mỹ... Tuy nhi
ên, cùng
một loại sản phẩm mà quan niệm về trà, cách
thưởng thức trà rất khác nhau. Có mấy ai ngoài
người Nhật biết đến lễ thức dùng trà được nâng lên ngang một “đạo” - trà đạo?
Không ngoài khuôn khổ cuộc sống
TS Sen Soshitsu XV, hậu duệ đời 15 của đại trà sư Sen Rikyiu (1522-1591, người
đặt nền móng cho trà đạo ở Nhật Bản vào thế kỷ XVI), nhận xét: “Trà đạo, dưới
con mắt của nhiều người nước ngoài thường xuyên bị bao phủ trong một tấm màn
huyền bí.
Thật ra, nguyên lý của nó rất đơn giản: Một nhóm nhỏ bạn bè gặp nhau trong vài
giờ, cùng nhau dùng thức ăn nhẹ, thưởng thức vài chén trà (dĩ nhi
ên tuân theo cung
cách nhất định) và buông mình vào khoảnh khắc hoàn toàn thư giãn giữa cuộc
sống luôn luôn sôi động, đầy rẫy những chuyện trớ trêu”.
Đ
ể chứng minh, ông dẫn một giai thoại: Một lần đại tr
à sư Rikyiu t
ự tay pha chế
trà mời vài người bạn thân thưởng ngoạn. Ai nấy đều cảm thấy vô cùng thoải mái,
như thể vừa xuất thần.
Một người hỏi đâu là bí quy
ết, Rikyiu đáp: “Bí quyết ở chỗ các vị chuẩn bị tâm thế
khiêm cung khi thưởng thức trà”. “Thì ai chẳng biết chuyện ấy” - người bạn nói.
Rikyiu cười: “Vậy thì xin bạn hãy bắt tay chuẩn bị trà hầu quý khách như tôi vừa
làm. Tôi sẽ là khách mời của bạn và có thể sẽ trở thành một môn đồ của bạn cũng
nên”.
Tuy nhiên, trà đạo có những phép tắc của nó. Theo đại trà sư Sen Rikyiu, những
phép tắc ấy gói gọn trong bốn từ gốc Hán: wa -kei - sei - jaku (hòa, kính, tinh,
mịch).
Chúng yêu cầu những người cùng dự lễ thức trà (chanoyu - trà thang) chấp nhận
một số quy tắc ứng xử, nhiều khi cũng khiến ai chưa quen cảm thấy gò bó.
Tuy nhiên, theo môn đồ trà đạo, chanoyu chẳng qua là thực hiện những việc vẫn
diễn ra thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày: Vài người bạn ngồi xuống chiếc
chiếu, dùng chung một bữa cơm, thưởng thức chén trà.
Bốn từ wa - kei - sei - jaku không hàm chứa những gì quá ư cao siêu, huyền bí,
ngoài khuôn khổ cuộc sống thường nhật. Đại trà sư Sen Rikyiu có lần giải thích:
“Chanoyu đơn giản là việc nhặt gom than củi, đun sôi siêu nước và pha trà uống
với nhau - chỉ có thế mà thôi”.
Bình
đ
ẳng x
ã h
ội
Wa (hòa) cội nguồn từ Khổng giáo, là đức của con người và cuộc đời. Hòa, thuận
hòa, hài hòa, hòa bình, hòa hợp, hòa đồng..., chúng ta ai cũng đều rõ n
ội dung song
quan niệm về hòa của trà đạo nhấn mạnh một số nét riêng.
Hòa đòi hỏi mọi người trong trà thất tự chuẩn bị cho mình một tâm thế hài hòa với
khung cảnh, kiềm chế lòng vị kỷ và sự nóng giận, làm sao cho tư duy và hành xử
của mình hòa hợp với mọi người.
Chữ hòa của trà đạo đề cao tính trang trọng và nét thanh bần vốn là tinh chất của
cuộc đời bình dị, nhờ vậy tạo nên được khoảnh khắc tách biệt hẳn cuộc sống xô bồ
hiện hữu bên ngoài.
Hòa đòi hỏi mọi người đồng thuận thực hành một số quy định như cúi người đến
mức nào khi chào nhau, chuyện trò trong trà thất nên hướng vào những chủ đề gì,
khách dự cần giữ im lặng đến lúc nào mới nên cất lời phá bầu không khí tĩnh
mịch...
Ý nghĩa sâu xa của chữ hòa ở đây là sự bình đẳng xã hội của mọi người trong trà
thất. Đã vào đây thì ai cũng như ai, không cần biết thân thế của mỗi ngư
ời cao sang
hay hèn kém.
Sự bình đẳng này giúp cho mọi người ít nhất trong chốc lát cảm thấy mình hoàn
toàn tự do, không chịu bất cứ sức ép nào và từ đâu đến. Bình đẳng không có nghĩa
là hỗn độn mà đã thỏa thuận giữa các khách mời với nhau trước khi bước vào trà
thất: Ai sẽ là người ngồi vào chỗ danh dự, mỗi người sẽ có phần việc gì...