GHI CHÉP TÓM T T CH NG TRÌNH BÉ YÊU - BÉ GI IẮ ƯƠ Ỏ
T CH NG TRÌNH PH C H I TR B I NÃOỪ ƯƠ Ụ Ồ Ẻ Ạ
(Dr. Glenn Doman)
VÀ T CH NG TRÌNH CÁCH D Y NGÔN NG NG X CHOỪ ƯƠ Ạ Ữ Ứ Ử
TR T K VÀ CH M PHÁT TRI N TÂM TH NẺ Ự Ỷ Ậ Ể Ầ
(Dr. Vincent carbone)
Bài 1
NÃO C A CHÚNG TAỦ
I. C U T O.Ấ Ạ
- B não c a m t ng i bình th ng đã tr ng thành n ng kho ngộ ủ ộ ườ ườ ưở ặ ả
1,5kg; đây là m t mô m n ph c t p nh t và d b t n th ng nh t c a cộ ề ứ ạ ấ ễ ị ổ ươ ấ ủ ơ
th .ể
- Nào làm nhi m v c a m t trung ng th n kinh: Phân tích thông tinệ ụ ủ ộ ươ ầ
và ch đ o t t c các ch c năng (t c b n đ n cao c p) cùng các ho t đ ngỉ ạ ấ ả ứ ừ ơ ả ế ấ ạ ộ
c a c th .ủ ơ ể
- Não g m hai ph n chính:ồ ầ
•Ph n ch t tr ng: Đi u khi n các ch c năng c b n nh v nầ ấ ắ ề ể ứ ơ ả ư ậ
đ ng nghe, nhìn, ăn, u ng, bi t đau v.v… và t duy s c p.ộ ố ế ư ơ ấ
•Ph n ch t xám: Đi u khi n t duy và các ho t đ ng cao c p nhầ ấ ề ể ư ạ ộ ấ ư
suy nghĩ, đ c, vi t…ọ ế
1
- M i ch c năng riêng bi t có th đ c đi u khi n b i m t ph n c aỗ ứ ệ ể ượ ề ể ở ộ ầ ủ
não nh ng t t c các ch c năng c a chúng ta cùng đoàn k t trong công vi cư ấ ả ứ ủ ế ệ
m t cách r t hài hoà vì não là m t kh i th ng nh t.ộ ấ ộ ố ố ấ
- D u các ch c năng ho t đ ng t ng đ i đ c l p nh ng khi m t ch cẫ ứ ạ ộ ươ ố ộ ậ ư ộ ứ
năng b t n th ng thì ho t đ ng c a các ch c năng khác ít nhi u cũng b nhị ổ ươ ạ ộ ủ ứ ề ị ả
h ng.ưở
II. CÁC Đ C TÍNH C A NÃO.Ặ Ủ
1. Không tái sinh t bào:ế
Não ch sinh ra t bào m i khi bé còn trong b ng m . Giây phút béỉ ế ớ ở ụ ẹ
đ c sinh ra đ i là giây phút quy trình sinh s n t bào não ch m d t. N u tượ ờ ả ế ấ ứ ế ế
bào ch t đi, s không có t bào m i thay th . Đây là m t đ c tính c c kì b tế ẽ ế ớ ế ộ ặ ự ấ
l i duy nh t c a não mà các b ph n khác c a c th h u nh không g pợ ấ ủ ộ ậ ủ ơ ể ầ ư ặ
ph i.ả
2. H c đ thay th ch c năng:ọ ể ế ứ
Đây là m t kh năng mà các b ph n khác c a c th không có. Khiộ ả ộ ậ ủ ơ ể
m t ph n não nào đó b t n th ng s d n đ n vi c m t ch c năng c thộ ầ ị ổ ươ ẽ ẫ ế ệ ấ ứ ơ ể
(m t m t ph n ho c toàn ph n) thì ph n não láng gi ng – ho c t ng ng –ấ ộ ầ ặ ầ ầ ề ặ ươ ứ
có th h c cách ti p nh n thông tin và ch đ o c th đ ph c h i l i ch cể ọ ế ậ ỉ ạ ơ ể ể ụ ồ ạ ứ
năng đã m t n u ph n não láng gi ng y đ c kích thích và hu n luy n đúngấ ế ầ ề ấ ượ ấ ệ
cách.
3. Không có kh năng d tr oxy và d ng ch t:ả ự ữ ưỡ ấ
2
Não là m t mô “quí t c” c a c th . Nó s d ng r t g p và r t nhi uộ ộ ủ ơ ể ử ụ ấ ấ ấ ề
O2 cùng d ng ch t nh ng l i không th d tr chúng. Ch c n c t ngu nưỡ ấ ư ạ ể ự ữ ỉ ầ ắ ồ
cung c p Oấ2 trong 30 giây là não b đ t vào tình tr ng báo đ ng và n u là haiị ặ ạ ộ ế
phút thì não b t đ u b t n th ng (b t đ u có t bào ch t).ắ ầ ị ổ ươ ắ ầ ế ế
4. Não là m t d ng c ch a đ c bi t:ộ ụ ụ ứ ặ ệ
Khi b n b vào càng nhi u thì s c ch a c a nó càng tăng lên (xã h iạ ỏ ề ứ ứ ủ ộ
th ng có thành ki n r ng tr s g p r c r i khi h c nhi u th ngôn ngườ ế ằ ẻ ẽ ặ ắ ố ọ ề ứ ữ
cùng m t lúc: Sai! V n đ n m ch ph ng pháp d y ch không ph i khộ ấ ề ằ ở ỗ ươ ạ ứ ả ả
năng ti p nh n thông tin c a não).ế ậ ủ
III. QUÁ TRÌNH PHÁT TRI N VÀ V N Đ NGỂ Ậ Ộ .
1. Phát tri n.ể
Khi bé l t lòng m toàn b não đã đ c c u t o hoàn ch nh nh ng ph nọ ẹ ộ ượ ấ ạ ỉ ư ầ
l n h u nh v n tr ng thái ngh (tr tr ng h p bé quá sinh non); nh ngớ ầ ư ẫ ở ạ ỉ ừ ườ ợ ữ
ho t đ ng c a các ch c năng c b n ch m i b t đ u, lúc này bé có th th cạ ộ ủ ứ ơ ả ỉ ớ ắ ầ ể ự
hi n đ c nh ng vi c nh : th , ch p m t, bi t đau, bú, nu t, u ng, gi tệ ượ ữ ệ ư ở ớ ắ ế ố ố ậ
mình… Do lúc này não ho t đ ng ch a nhi u nên nhu c u v Oạ ộ ư ề ầ ề 2 não cũng
ch a c p bách l m.ư ấ ắ
Sau đó, thông qua quá trình ti p xúc v i môi tr ng, bé s nh n đ cế ớ ườ ẽ ậ ượ
nh ng kích thích c n thi t dùng đánh th c nh ng ph n não cao c p h n đữ ầ ế ứ ữ ầ ấ ơ ể
th hi n ra nh ng ch c năng cao h n. Các ch c năng y s l n l t đ c thể ệ ữ ứ ơ ứ ấ ẽ ầ ượ ượ ể
hi n t th p t i cao: nghe, nhìn theo ti ng đ ng và ánh sáng; đ p tay chân,ệ ừ ấ ớ ế ộ ậ
l t, khóc khi b đau, b t, bò… khi các ch c năng th hi n ra thì các ho tậ ị ị ướ ứ ể ệ ạ
3
đ ng c a nó s c ng c s hoàn thi n c a ph n não ph trách nó; đó là m iộ ủ ẽ ủ ố ự ệ ủ ầ ụ ố
quan h t ng h . Khi ph n não đã đ c đánh th c ho t đ ng hoàn h o, nóệ ươ ỗ ầ ượ ứ ạ ộ ả
s truy n tín hi u thông tin b ng nh ng xung đ ng th n kinh (truy n lên theoẽ ề ệ ằ ữ ộ ầ ề
m ng t a nh m ng nh n) đem nh ng kích thích c a môi tr ng bên ngoàiạ ự ư ạ ệ ữ ủ ườ
đánh th c ph n não cao h n k ti p. Quá trình đánh th c này di n ra liên t cứ ầ ơ ế ế ứ ễ ụ
cho đ n khi toàn b kh i não ho t đ ng đ ng b , nh p nhàng và hi u qu (khiế ộ ố ạ ộ ồ ộ ị ệ ả
bé kho ng 8 tu i).ả ổ
2. V n đ ng.ậ ộ
Cũng nh các b ph n c th khác, não c n đ c v n đ ng – theo cáchư ộ ậ ơ ể ầ ượ ậ ộ
riêng c a nó - đ t n t i. Não càng đ c v n đ ng nhi u thì nó càng khoủ ể ồ ạ ượ ậ ộ ề ẻ
m nh và s c làm vi c c a nó càng tăng lên.ạ ứ ệ ủ
Vì nhi m v c a não là x lý thông tin t môi tr ng truy n vào thôngệ ụ ủ ử ừ ườ ề
qua các giác quan r i ch đ o c th ph n ng đ h i đáp l i môi tr ng bênồ ỉ ạ ơ ể ả ứ ể ồ ạ ườ
ngoài nên cách duy nh t đ v n đ ng não là t o th t nhi u c h i cho nãoấ ể ậ ộ ạ ậ ề ơ ộ
nh n đ c các kích thích, các thông tin t môi tr ng thông qua 5 giác quan:ậ ượ ừ ườ
th giác, thính giác, xúc giác, v giác và kh u giác (trong đó th giác, thính giácị ị ứ ị
và xúc giác đóng vai trò r t quan tr ng). Đó là năm con đ ng vào c a thôngấ ọ ườ ủ
tin (hay còn g i là d n truy n kích thích) đi t i não. Khi đó não s x lý l ngọ ẫ ề ớ ẽ ử ượ
thông tin trên và ch đ o c th cho ra câu tr l i => lúc y ch c năng s xu tỉ ạ ơ ể ả ờ ấ ứ ẽ ấ
hi n. Có đ u vào thì s th y có đ u ra.ệ ầ ẽ ấ ầ
IV. B I NÃO LÀ GÌ?Ạ
4
Là khi m t hay nhi u t bào, m t c m hay nhi u c m t bào b ch tộ ề ế ộ ụ ề ụ ế ị ế
(do nhi u nguyên nhân nh : tai n n, xung đ t gen cha – m , r i lo n nhi mề ư ạ ộ ẹ ố ạ ễ
s c th , dùng thu c b t l i khi mang thai…và còn r t nhi u nguyên nhânắ ể ố ấ ợ ấ ề
ch a xác đ nh đ c).ư ị ượ
Khi đó b nh nhân s m t m t ph n hay toàn ph n c a m t ho c nhi uệ ẽ ấ ộ ầ ầ ủ ộ ặ ề
ch c năng. Ví d : li t, mù, câm, đi c b m sinh, h i ch ng down, r i lo n tứ ụ ệ ế ẩ ộ ứ ố ạ ư
duy.
V. CÁC D NG B I NÃOẠ Ạ (t năng t i nh ).ừ ớ ẹ
•Tr hôn mêẻ
•Tr s ng đ i th c v tẻ ố ờ ự ậ
•Tr thi u năng trí tu , h i ch ng downẻ ể ệ ộ ứ
•Tr t k (t b ), r i lo n hành viẻ ự ỷ ự ế ố ạ
•Tr quá hi u đ ng (ho c quá ngoan!) => đây là lo i tr th ng bẻ ế ộ ặ ạ ẻ ườ ị
ng nh n là phá phách, lì l m, l i bi ng ho c ngu si.ộ ậ ợ ườ ế ặ
* Các tr ng h p khó ph c h i: b i não do xung đ t gen cha – m ; nhi mườ ợ ụ ồ ạ ộ ẹ ễ
ch t đ c hoá h c ho c hoá ch t làm nh h ng t i c u trúc gen.ấ ộ ọ ặ ấ ả ưở ớ ấ
VI. K T THÚC PH N TÌM HI U V NÃO VÀ B I NÃO.Ế Ầ Ể Ề Ạ
Vi c c a chúng ta s làm là hu n luy n ph n não cón kho m nh làmệ ủ ẽ ấ ệ ầ ẻ ạ
thay nhi m v c a các ph n đã ch t b ng cách tác đ ng t i đa lên các cệ ụ ủ ầ ế ằ ộ ố ơ
quan truy n thông tin lên não là thính giác + th giác + xúc giác cùng các cề ị ơ
5