Cách tiếp cận từ dưới lên trong đánh giá tình trạng thiếu nước ở vùng tây nguyên Việt Nam - nghiên cứu trường hợp ở xã Chư Sê và lân cận (tỉnh Gia Lai)

Tình trạng thiếu nước nghiêm trọng tại vùng Tây Nguyên, Việt Nam, đặc biệt là ở Xã Chư Sê và các vùng lân cận thuộc Tỉnh Gia Lai, đang gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến nền nông nghiệp và an sinh xã hội địa phương. Với tần suất và cường độ hạn hán ngày càng gia tăng, khu vực này, vốn phụ thuộc vào các cây công nghiệp giá trị cao, đối mặt với rủi ro nghiêm trọng. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm rõ thực trạng thiếu nước phức tạp và đề xuất các giải pháp thích ứng bền vững. Bằng cách tiếp cận từ dưới lên, bài báo nhấn mạnh sự cần thiết của một chiến lược toàn diện để đảm bảo an ninh nguồn nước và phát triển kinh tế-xã hội ổn định trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh, chuyên gia về tài nguyên nước, biến đổi khí hậu, phát triển bền vững; cán bộ quản lý tài nguyên nước và môi trường; các nhà hoạch định chính sách ở cấp địa phương và trung ương quan tâm đến các giải pháp thích ứng với tình trạng thiếu nước tại khu vực Tây Nguyên.

Nghiên cứu này tập trung vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng ở vùng Tây Nguyên, đặc biệt tại Xã Chư Sê và các vùng lân cận, Tỉnh Gia Lai, vốn chịu tác động tiêu cực đến nông nghiệp và an sinh xã hội. Bài báo áp dụng cách tiếp cận từ dưới lên, kết hợp khung phân tích DPSIR (Động lực – Áp lực – Hiện trạng – Tác động – Phản ứng) cùng các phương pháp định tính như phỏng vấn sâu với các bên liên quan và định lượng thông qua kỹ thuật Delphi hai vòng để đánh giá toàn diện các giải pháp thích ứng. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng biến đổi khí hậu, mở rộng đất nông nghiệp, mất rừng và tăng dân số là những động lực chính gây suy giảm nguồn nước, dẫn đến thiệt hại kinh tế nặng nề. Sau khi đánh giá 28 giải pháp thích ứng, nghiên cứu nhấn mạnh ưu tiên cho các giải pháp phi công trình có tính khả thi cao như dịch chuyển thời vụ, tưới tiết kiệm và nâng cao năng lực cộng đồng, vốn được cộng đồng và cán bộ quản lý địa phương ủng hộ. Các giải pháp hạ tầng quy mô lớn tuy hiệu quả nhưng gặp rào cản về nguồn lực. Nghiên cứu kết luận rằng một chiến lược thích ứng hiệu quả cần kết hợp linh hoạt các giải pháp ngắn hạn với đầu tư và cải cách thể chế dài hạn để đảm bảo an ninh nguồn nước bền vững, đồng thời đề xuất lộ trình đa dạng và có giai đoạn cho các nhà hoạch định chính sách.