Cái ch t bí n c a m t s ngôi sao ế ẩ ủ ộ ố
Tác gi : Nhâm Anh Tuân ả
12/11/2007
Nh m t bài ca t bi t vũ tr , ph n l n các ngôi sao l n đ u n tung, bi n thành qu c u l aư ộ ừ ệ ụ ầ ớ ớ ề ổ ế ả ầ ử
siêu kh ng l và gi i phóng nhi u năng l ng khi ch t. Nh ng các nhà thiên văn h c m iổ ồ ả ề ượ ế ư ọ ớ
phát hi n ra m t lo i sao kỳ l : chúng l ng l bi n m t trong màn đêm vũ tr .ệ ộ ạ ạ ặ ẽ ế ấ ụ
Phát hi n này có th hé m cho chúng ta v m t cách th c t n t i m i c a các ngôi saoệ ể ở ề ộ ứ ồ ạ ớ ủ
trong vũ tr .ụ
T tr c t i nay, các nhà khoa h c nghĩ r ng các ngôi sao giã bi t vũ tr theo hai cách. Khi ph ng lên g p 8 l n kíchừ ướ ớ ọ ằ ệ ụ ồ ấ ầ
th c M t Tr i c a chúng ta và h t nhiên li u (khí hydro và heli), nh ng l p v t ch t bên ngoài ngôi sao tách d n ra, đướ ặ ờ ủ ế ệ ữ ớ ậ ấ ầ ể
l i m t lõi cháy âm - đ c g i là sao lùn tr ng. ạ ộ ỉ ượ ọ ắ
Cái ch t c a nh ng ngôi sao có kích th c l n h n 8 l n M t Tr i có v th m kh c và m ĩ h n r t nhi u. Khi h t nhiênế ủ ữ ướ ớ ơ ầ ặ ờ ẻ ả ố ầ ơ ấ ề ế
li u, lõi c a chúng v v n, t o nên nh ng ti ng n c c l n (g i là supernova) trong không gian, gi i phóng nhi u đámệ ủ ỡ ụ ạ ữ ế ổ ự ớ ọ ả ề
b i kh ng l vào vũ tr . Sau ti ng n , nh ng gì còn l i v trí ngôi sao là m t ngôi sao neutron ho c l đen. ụ ổ ồ ụ ế ổ ữ ạ ở ị ộ ặ ỗ
Nh ng quan sát g n đây cho th y nhi u v n l n nói trên gi i phóng ra nh ng chùm tia gamma kh ng l sáng r c,ữ ầ ấ ề ụ ổ ớ ả ữ ổ ồ ự
trong đó có nhi u tia t n t i h n 2 giây ngoài không gian. ề ồ ạ ơ
Tháng 6 v a r i, kính thiên văn Swift c a C quan Hàng không vũ tr M (NASA) phát hi n ra m t chùm tia gamma l nừ ồ ủ ơ ụ ỹ ệ ộ ớ
phát đi t m t ngôi sao lùn tr ng thu c chòm sao Indus - cách Trái Đ t 1,6 t năm ánh sáng. Chùm tia gamma này, đ cừ ộ ắ ộ ấ ỷ ượ
g i là GRB 060614, t n t i 102 giây. Các nhà thiên văn h c nhanh chóng h ng các kính thiên văn m t đ t v phía GRBọ ồ ạ ọ ướ ặ ấ ề
060614, hy v ng s đ c ch ng ki n m t v n l n. ọ ẽ ượ ứ ế ộ ụ ổ ớ
Nh ng ch ng có gì x y raư ẳ ả
S im l ng y khi n các nhà thiên văn b i r i. "Nó gi ng nh vi c b n không nghe th y ti ng s m nào phát ra t m tự ặ ấ ế ố ố ố ư ệ ạ ấ ế ấ ừ ộ
c n bão g n đó m c dù b n đã nhìn th y m t tia ch p dài", Johan Fynbo, chuyên gia t i Vi n nghiên c u thiên văn Nielsơ ầ ặ ạ ấ ộ ớ ạ ệ ứ
Bohr thu c Đ i h c Copenhagen (Đan M ch), phát bi u. ộ ạ ọ ạ ể
Các nhà khoa h c cho r ng m t s ngôi sao kh ng l có th đã di t vong mà không tr i qua giai đo n n tung, ch gi iọ ằ ộ ố ổ ồ ể ệ ả ạ ổ ỉ ả
phóng m t chùm tia gamma tr c khi bi n thành l đen. Trong tr ng h p này, t t c v t ch t trên ngôi sao b l đenộ ướ ế ỗ ườ ợ ấ ả ậ ấ ị ỗ
nu t ch ng. ố ử
M t kh năng khác là: chùm tia gamma đ c t o ra b i s k t h p c a hai thiên th cùng lo i. Ch ng h n, s va ch mộ ả ượ ạ ở ự ế ợ ủ ể ạ ẳ ạ ự ạ
gi a hai ngôi sao neutron ho c gi a m t ngôi sao neutron v i m t l đen cũng sinh ra chùm tia gamma. ữ ặ ữ ộ ớ ộ ỗ
Nh ng l i gi i thích trên mâu thu n v i th c t , b i th i gian t n t i c a các tia gamma th ng r t ng n - th ng ch aư ờ ả ẫ ớ ự ế ở ờ ồ ạ ủ ườ ấ ắ ườ ư
đ n 2 giây và năng l ng c a chúng cũng không l n. ế ượ ủ ớ
"M t quá trình bí n nào đó đã tham gia vào s di t vong c a các ngôi sao siêu l n. S va ch m gi a hai ngôi saoộ ẩ ự ệ ủ ớ ự ạ ữ
neutron ho c m t v n c a sao kh ng l có th gi i phóng ra các tia gamma, nh ng ch c ch n là nh ng tia gamma đóặ ộ ụ ổ ủ ổ ồ ể ả ư ắ ắ ữ
không th thoát kh i s c hút c a l đen. Chính vì th nên vi c kính thiên văn c a chúng ta phát hi n ra chúng đ c coiể ỏ ứ ủ ỗ ế ệ ủ ệ ượ
là đi u b t th ng", Massimo Della Valle, nhà khoa h c t i Tr m quan sát thiên văn Arcetri, Firenze, Italy, phát bi u. ề ấ ườ ọ ạ ạ ể
Nguôn: Khoahoconline.com, Theo Space