Căn bản về kỹ thuật tài
chính thực hành
K thu t tài chính th c hành là m t xu h ng ng d ng, tôi xin gi i thi uỹ ậ ự ộ ướ ứ ụ ớ ệ
qua cùng m i ng i v m t ngh đang phát tri n nh vũ bão 20 năm g nọ ườ ề ộ ề ể ư ầ
đây: Financial Engineering.
1. Các n i dung c n tr i quaộ ầ ả
1. Các đ nh lý tài chính c b n ị ơ ả
2. Các công c tài chính và tính ch t quan sát đ c (th tr ng hayụ ấ ượ ị ườ
phòng lab)
3. Nguyên lý v xây d ng và l a ch n portfolio ề ự ự ọ
4. Mô hình đ nh giá ị
5. Các khái ni m và mô hình đ nh giá phái sinh ch ng khoán ệ ị ứ
6. Ch ng khoán nhóm fixed-income ứ
7. Th tr ng hi u qu EMH ị ườ ệ ả
8. Phòng ng a r i ro ừ ủ
trên, tôi ch tóm t t nh ng n i dung c b n nh t, mà nh các b n đãỞ ỉ ắ ữ ộ ơ ả ấ ư ạ
bi t, khi ch nh s thành nh ng v n đ , khía c nh sâu c a lĩnh v c. M iế ẻ ỏ ẽ ữ ấ ề ạ ủ ự ỗ
ng i có th m nh và hi u bi t k m t vài lĩnh v c h p, nh ng v c b nườ ể ạ ể ế ỹ ộ ự ẹ ư ề ơ ả
s bao quát đ c các v n đ c a ngành. Khi c n tìm hi u k s thu n l iẽ ượ ấ ề ủ ầ ể ỹ ẽ ậ ợ
h n.ơ
Tôi xin l y ví d nh m t v n đ cũng không quá xa l Vi t Nam: repo.ấ ụ ư ộ ấ ề ạ ở ệ
Th c ch t c a th c hành Repo là chúng ta c n bi t đ nh nghĩa chính xácự ấ ủ ự ầ ế ị
c a Repo trong th c t , đ nh nghĩa này có th thay đ i khi th c hành thủ ự ế ị ể ổ ự ở ị
tr ng tài chính Vi t Nam, có khác bi t so v i th tr ng B hay Pháp. Bênườ ệ ệ ớ ị ườ ỉ
c nh đó, chúng ta cũng c n tìm hi u xem các tính ch t và k thu t tínhạ ầ ể ấ ỹ ậ
toán c a "công vi c repo" là gì. Các chi n l c repo trong lúc chúng ta xâyủ ệ ế ượ
d ng m t dãy các s n ph m liên quan t i repo. Các lo i repo nào có m tự ộ ả ẩ ớ ạ ặ
trong cu c s ng, cái nào có th kh thi, cái nào không, s p t i cái gì có thộ ố ể ả ắ ớ ể
đ c gi i thi u m i. Đ i v i th tr ng thì lo i chi n l c nào s ho t đ ngượ ớ ệ ớ ố ớ ị ườ ạ ế ượ ẽ ạ ộ
đ c. Các quá trình "lai t o" repo. M t s tr ng h p nào tiêu bi u, v.v..ượ ạ ộ ố ườ ợ ể
R t nhi u th liên quan.ấ ề ứ
Nói nh v y đ hi u r ng trong lúc tìm ki m gi i pháp, đôi lúc chúng ta c nư ậ ể ể ằ ế ả ầ
rút g n v n đ v các nguyên lý và thao tác đ n gi n. Gi ng nh vi c tínhọ ấ ề ề ơ ả ố ư ệ
toán cho swap hay swoption có th đ c rút g n v tính toán forward vàể ượ ọ ề
option, hai bài toán c b n c a đ nh giá phái sinh ch ng khoán v y.ơ ả ủ ị ứ ậ
2. Các k thu t ng d ng c n x lý t t và làm chỹ ậ ứ ụ ầ ử ố ủ
1. Các ki n th c toán h c c s (bi n, hàm s , quan h , không gianế ứ ọ ơ ở ế ố ệ
tuy n tính, đ i s ...) ế ạ ố
2. Tính toán xác su t-th ng kê trên các đ i l ng ng u nhiên ấ ố ạ ượ ẫ
3. Các phép tính vi-tích phân thông th ng (xác đ nh) và v i đ i l ngườ ị ớ ạ ượ
ng u nhiên (b t đ nh) ẫ ấ ị
4. Các phép toán t i u hóa (d ng toàn ph ng đ i v i l a ch n danhố ư ạ ươ ố ớ ự ọ
m c đ u t ) ụ ầ ư
5. Gi i tích ng u nhiên ả ẫ
6. Ph ng pháp th ng kê và các v n đ v chu i th i gian ươ ố ấ ề ề ỗ ờ
7. Các ph ng pháp kinh t l ng s d ng trong kh o sát th tr ng vàươ ế ượ ử ụ ả ị ườ
s n ph m tài chính (có m t chút trùng l p v i n i dung "chu i th iả ẩ ộ ắ ớ ộ ỗ ờ
gian")
8. M t s ki n th c liên quan v v t lý ộ ố ế ứ ề ậ
9. Các k thu t liên quan t i tính toán b ng máy tính (Maple, Matlab,ỹ ậ ớ ằ
Mathematica, Excel, C/C++, Java...)
Các v n đ tài chính khíaấ ề ở
c nh nghiên c u không m yạ ứ ấ
khi đ n gi n, nh ng rút g nơ ả ư ọ
xu ng th c hành thì ng i taố ự ườ
đánh đ i các nguyên lý ph cổ ứ
t p l y các phép tính thôngạ ấ
th ng, và k t c c t t y uườ ế ụ ấ ế
c a vi c đánh đ i là "kh iủ ệ ổ ố
l ng tính toán l n."H i x a,ượ ớ ồ ư
nh ng năm tr c 1970, vi cữ ướ ệ
tính toán gây ra t n kém ti nố ề
c a đáng k đ i v i gi i tài chính. Các b n c t ng t ng ph i b ti n điủ ể ố ớ ớ ạ ứ ưở ượ ả ỏ ề
thuê các máy tính l n, lo i mainframe mà ch có IBM hay m t vài hãng s nớ ạ ỉ ộ ả
xu t, đ có th tính toán. Ch a k các ch ng trình ng d ng r t nghèoấ ể ể ư ể ươ ứ ụ ấ
nàn, luôn c n t i nh ng chuyên gia l p trình riêng cho công tác gi i quy tầ ớ ữ ậ ả ế
m t ộv n đ c th . Chi phí tính toán th i y là: Chi phí thuê máy + Chi phíấ ề ụ ể ờ ấ
ăn c a ng i ra đ u bài + Th i gian c a t t c + Chi phí c a chuyên giaở ủ ườ ầ ờ ủ ấ ả ủ
l p trình + Ti n đi n (bi t đâu đ y)...ậ ề ệ ế ấ
Th nh ng, v i t c đ phát tri n vũ bão c a công ngh PC, vi c tính toánế ư ớ ố ộ ể ủ ệ ệ
v i t c đ cao trên máy PC, th m chí là các laptop nh , đã tr nên h t s cớ ố ộ ậ ỏ ở ế ứ
thông d ng. Bây gi , công vi c rút g n xu ng: Ch n các ph n m m t t,ụ ờ ệ ọ ố ọ ầ ề ố
ch n mua hay vi t các ch ng trình ng d ng tính toán t t, và hi u rõ k tọ ế ươ ứ ụ ố ể ế
qu nói gì. Đây là b c ti n v t b c mà 30 năm tr c, ng i ta s cho làả ướ ế ượ ậ ướ ườ ẽ
hoang t ng khi các b n nói r ng mình mu n s d ng công ngh tính toánưở ạ ằ ố ử ụ ệ
máy tính đ gi i quy t các bài toán th c hành k thu t tài chính nhómể ả ế ự ỹ ậ
financial engineering. K c các mô ph ng Monte Carlo r t ph c t p nhể ả ỏ ấ ứ ạ ư
mô ph ng lũ v h th y đi n hay dòng ch y đ i d ng, cũng có th sỏ ề ồ ủ ệ ả ạ ươ ể ử
d ng PC công su t cao. Lúc tôi đ c ghé v i nhóm làm vi c financialụ ấ ượ ớ ệ
engineering c a b ph n equity trading thu c ING Investment Bruxelles -ủ ộ ậ ộ ở
Lamberts h i năm 2003, tôi còn nh m i ng i đ u có nh ng ch ng trìnhồ ớ ỗ ườ ề ữ ươ
t vi t cho vi c mua bán ch ng khoán. Đó là t m quan tr ng c a k năng.ự ế ệ ứ ầ ọ ủ ỹ
Đ i v i ki n th c n n t ng toán h c, financial engineering không bi n vàố ớ ế ứ ề ả ọ ế
cũng không b t ng i tìm hi u ph i tr thành các nhà toán h c. Tuy v y,ắ ườ ể ả ở ọ ậ
t i hi u vi c n m v ng các ký hi u ví d t i sao ố ể ệ ắ ữ ệ ụ ạ l i hay đ c hi u làạ ượ ể
không gian xác su t, ho c ấ ặ vì sao l i hay bi u hi n m t s ki n đ n gi nạ ể ệ ộ ự ệ ơ ả
nh t (k t c c) c a m t thí nghi m xác su t... là đi u khá c n thi t. Vì toánấ ế ụ ủ ộ ệ ấ ề ầ ế
h c là ngôn ng ọ ữ không th thi uể ế c a quá trình nghiên c u các s n ph m-ủ ứ ả ẩ
k thu t financial engineering. Ví d , chúng ta s g p đi g p l i ph ngỹ ậ ụ ẽ ặ ặ ạ ươ
trình vi phân d i đây v i h u nh t t c các công c tài chính đ c đướ ớ ầ ư ấ ả ụ ượ ề
c p t i trong ngh ậ ớ ề financial engineering:
Sau đó n a, n u chúng ta tr i qua m t quá trình tri n khai các lô-gích toánữ ế ả ộ ể
h c c n thi t, chúng ta s có đi u ki n t t h n đ nh và trình bày l i đ cọ ầ ế ẽ ề ệ ố ơ ể ớ ạ ượ
các k t qu quan tr ng trong ng d ng. Ví d nh , b ng nhiên h i ai đóế ả ọ ứ ụ ụ ư ỗ ỏ
r ng, b n h c ngành tài chính b c cao (MBA tr lên) và vi t cho tôi xem cáiằ ạ ọ ậ ở ế
đ nh lý bi u di n martingale đ đ a ra khái ni m xác su t mô ph ng trungị ể ễ ể ư ệ ấ ỏ
tính r i ro, thì ng i đó h n s r t lúng túng. Đó là vì ít khi h th c s tr iủ ườ ẳ ẽ ấ ọ ự ự ả
qua các lô-gích trung gian, mà nh y v t ngay t i k t qu . Cái này khó nh .ả ọ ớ ế ả ớ
(T ng t v y, con gái tôi h c ti ng Pháp lâu, và nói ti ng Anh cũng r tươ ự ậ ọ ế ế ấ
rành, nh ng tôi r t ng c nhiên vì cô bé b o hay b l n Before và After. Cáchư ấ ạ ả ị ẫ
cu i cùng là tôi b o: After gi ng Après. T đó s không nh m n a. Chúngố ả ố ừ ẽ ầ ữ
ta c n nh ng lô-gích nh th đ không quên và không b lo n tr c hàngầ ữ ư ế ể ị ạ ướ
trăm ph ng trình quan tr ng và hàng ngàn phép toán thiên bi n v n hóa.)ươ ọ ế ạ
M t s tài li u có th đã có s n ti ng Vi t nh Nh p môn toán tài chính thìộ ố ệ ể ẵ ế ệ ư ậ
l i t ng đ i "k thu t" v ph ng di n toán h c, vì th s r t khó phù h pạ ươ ố ỹ ậ ề ươ ệ ọ ế ẽ ấ ợ
v i nhi u ng i không có th i gian chăm sóc các k năng toán h c, đ cớ ề ườ ờ ỹ ọ ặ
bi t là gi i tích ng u nhiên. Trong khi đó, yêu c u đ i v i th c hành tàiệ ả ẫ ầ ố ớ ự
chính l i mang tính c th và th c d ng h n nhi u.ạ ụ ể ự ụ ơ ề
Th c t , chúng ta c n m t giáo trình t t v financial engineering đ có thự ế ầ ộ ố ề ể ể
giúp đ c gi và ng i th c hành quan tâm ti p c n m t cách h th ng.ộ ả ườ ự ế ậ ộ ệ ố
3. Ích l i c a k thu t tài chính th c hànhợ ủ ỹ ậ ự
1. Ngh nghi p ề ệ
2. Hi u bi t s n ph m và làm ch các k năng ể ế ả ẩ ủ ỹ
3. X lý thông tin ử
4. Gi ng d y ả ạ
Vi c n m v ng các k thu t và công c này có ích v i nhi u ngh , tệ ắ ữ ỹ ậ ụ ớ ề ề ừ
ng i buôn bán ch ng khoán t i ng i vi t báo ch ng khoán. Khi làm chườ ứ ớ ườ ế ứ ủ
nh ng hi u bi t căn b n, s lúng túng s bi n m t. Tôi l y ví d , lúcữ ể ế ả ự ẽ ế ấ ấ ụ
TTCKVN ch có d i 10 c phi u đã niêm y t, vi c nh rõ t ng lo i, đ cỉ ướ ổ ế ế ệ ớ ừ ạ ặ
tính, tên tu i, th m chí các thông s kinh doanh không có gì quá khó khăn.ổ ậ ố
Nh ng khi lên t i 200, đây là vi c không t ng. Ch nh không thôi cũngư ớ ệ ưở ỉ ớ
đ a chúng ta lên hàng "chuyên gia" r i.ư ồ
Vi c tính toán ti p theo n a là công vi c c n s s p x p khoa h c,ệ ế ữ ệ ầ ự ắ ế ọ
financial engineering giúp chúng ta nh ng k năng-hi u bi t c n thi t đữ ỹ ể ế ầ ế ể
làm vi c y. Vi c t ch c các website cũng v y, n u đi theo "v t nguyên lýệ ấ ệ ổ ứ ậ ế ệ
c a financial engineering" các website s có c u trúc và ki u công b thôngủ ẽ ấ ể ố
tin khác v i vi c đ a thông s nh hi n t i; hi n nhiên nh v y công năngớ ệ ư ố ư ệ ạ ể ư ậ
s d ng có th cũng s r t khác.ử ụ ể ẽ ấ
Đ i v i gi ng d y thì đây là m t nhánh đào t o đang có nhu c u l n, b nố ớ ả ạ ộ ạ ầ ớ ả
thân các khóa h c Vi t Nam cũng s r t c n trong t ng lai g n.ọ ở ệ ẽ ấ ầ ươ ầ
Có đôi l i gi i thi u nh v y, bi t đâu có ích cho các b n trong khi đang tìmờ ớ ệ ư ậ ế ạ
ki m đ nh h ng ngh nghi p ho c kinh doanh.ế ị ướ ề ệ ặ
TS. V ng Quân Hoàng (Hà N i, 4/11/2007 - 2:56 PM)ươ ộ