1
CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA LB NGA TỪ 1991 ĐẾN NAY
T.S.Nguyen Dinh Luan
I.HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ NGA VÀ QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CSĐN
1.Cấu trúc và chức năng của HTCT LB Nga
Hệ thống chính trị của Liên bang Nga bao gồm:
- Tổng thống và Văn phòng Tổng thống.
- Quốc hội: Duma quốc gia và Hội đồng Liên bang (ngành lập pháp)
- Chính phủ Liên bang Nga và các cơ quan trực thuộc Chính phủ như các Bộ,
Tổng cục, Cục... (ngành hành pháp).
- Toà án (ngành tư pháp)
1.1. Quyền hạn của Tổng thống Liên bang Nga
Theo Hiến pháp được thông qua năm 1993:
- Tổng thống Liên bang Nga do nhân dân trực tiếp bầu ra bằng phổ thông đầu
phiếu (quá 50% số phiếu bầu là hợp lệ, nếu có 02 người trở lên tham gia ứng cử,
thì ai được số phiếu cao hơn thì người đó thắng cử).
- Theo hiến pháp Liên bang Nga 1993, nhiệm kỳ của Tổng thống là 04 năm, tuy
nhiên theo đề nghị mới đây của Tổng thống Medvedev thì bắt đầu từ năm 2012,
nhiệm kỳ của Tổng thống sẽ kéo dài 6 năm.
- Theo điều 80 của Hiến pháp Liên bang Nga thì Tổng thống là người đảm bảo
cho các quyền tự do của các công dân Nga, bảo vệ chủ quyền, độc lập và toàn
vẹn lãnh thổ của Liên bang Nga, điều phối hoạt động giữa các cơ quan Nhà nước.
- Tổng thống là người xác định những phương hướng chính trong chính sách đối
nội và đối ngoại, là người đại diện cao nhất của Liên bang Nga ở trong nước
cũng như trên thế giới. Tổng thống không nằm trong hệ thống phân chia quyền
lực mà đứng trên tất cả các nhánh của chính quyền.
2
- Quyền hạn của Tổng thống đối với nghị viện rất lớn: đưa ra hay bác bỏ những
dự án luật; có quyền giải tán Duma, ấn đinh bầu cử Duma trước thời hạn.
- Tổng thống chỉ đạo và điều hành toàn bộ hoạt động của Chính phủ, có thể tuyên
bố giải tán chính phủ bất cứ lúc nào, chỉ định người đứng đầu Chính phủ để
Duma phê chuẩn. Trong trường hợp Duma 3 lần bỏ phiếu không thông qua, thì
Tổng thống hoặc giải tán Chính phủ, hoặc giải tán Duma. Ngược lại Duma cũng
có quyền bãi miễn Tổng thống, nhưng phải có bản luận tội Tổng thống với ít
nhâts 2/3 số đại biểu Duma tán thành.
- Trước năm 1993, ngoài chức Tổng thống còn có chức Phó Tổng thống (ông
Yeltsin làm Tổng thống, ông Ruskoi lúc đó chức Phó Tổng thống. Tuy nhiên, do
mâu thuẫn giữa hai ông căng thẳng tột độ (10/1993), nên sau khi giải quyết mâu
thuẫn xong, Tổng thống Yeltsin đề nghị bãi bỏ chức Phó Tổng thống khỏi Hiến
pháp Liên bang Nga).
1.2. Quốc hội:
Quốc hội Liên bang Nga gồm hai viện là Hội đồng Liên bang và Duma quốc gia.
- Hội đồng Liên bang: Hay còn được gọi là Thượng viện. Cơ cấu: Liên bang Nga
có tất cả 89 chủ thể, bao gồm các tỉnh, khu, các nước cộng hoà và các nước cộng
hoà tự trị nằm trong thành phần của Liên bang Nga. Mỗi chủ thể có 02 đại biểu
trong Hội động liên bang, như vậy Hội đồng Liên bang có tất cả là 178 địa biểu.
- Chức năng của Hội đồng liên bang:
+ Thông qua hoặc bãi bỏ các dự liật đã được thông qua tại Duma quốc gia.
+ Với 2/3 số phiếu (119 phiếu) Hội đồng liên bang sẽ vượt qua được quyết
định phủ quyết của Tổng thống. Với ¾ số phiếu, Hội đồng Liên bang có thể
thông qua bộ luật Hiến phép và luật sửa đổi Hiến pháp.
+ Bãi miễn Tổng thống bằng 2/3 số phiếu tán thành.
+ Chỉ định các thẩm phán của Toà án Hiến pháp, Toà án Tối cao, Toà án trọng
tài...
-Duma quốc gia Nga:
3
Tên gọi Duma quốc gia được áp dụng từ năm 1906. Giai đoạn Liên Xô quốc hội
được gọi là Xô Viết tối cao Liên Xô. Từ năm 1993 đến nay, từ Duma quốc gia lại
được áp dụng trở lại. Duma quốc gia còn được gọi là Hạ viện.
Cơ cấu: Thành phần gồm 450 đại biểu. Số đại biểu này được bầu từ các khu vực
bầu cử và từ các đảng phái chính trị lớn (những đảng nào vượt qua được ngưỡng
5% số phiếu bầu cho đảng mình thì sẽ có quyền cử người của đảng mình tham
gia trong Duma quốc gia Nga.
Chức năng của Duma:
+ Thông qua đề nghị của Tổng thống về việc bổ nhiệm Thủ tướng.
+ Quyết định về vấn đề bất tín nhiệm đối với Chính phủ.
+ Thông qua các dự luật do Chính phủ soạn thảo, kể cả về đối ngoại.
1.3. Chính phủ Liên bang Nga:
-Chính phủ là cơ quan đứng đầu trong hệ thống các cơ quan hành pháp ở Liên
bang Nga. Chính phủ được quyền lãnh đạo hầu hết các ngành kinh tế quốc dân,
văn hoá, xã hội thuộc quyền quản lý của Liên bang và của các chủ thể của Liên
bang. Thủ tướng phải báo cáo với Tổng thống kết quả thực hiện những nhiệm vụ
do Tổng thống giao. Trên danh nghĩa Chính phủ, Thủ tướng đệ trình Duma xem
xét và phê chuẩn ngân sách Nhà nước, các dự án luật và chương trình Liên
bang...
-Thủ tướng Chính phủ được Tổng thống bổ nhiệm với sự nhất trí của Duma.
-Chấm dứt quyền hạn của Chính phủ khi:
+ Bầu cử Tổng thống mới.
+ Tự xin từ chức.
+ Tổng thống ra quyết định giải tán Chính phủ.
+ Duma biểu quyết không tín nhiệm Chính phủ và được Tổng thống chấp
nhận.
4
1.4. Các đảng phái chính trị trong hệ thống chính trị ở Liên bang Nga:
- Đảng Cộng sản Liên bang Nga.
- Đảng Dân chủ tự do.
- Đảng quả táo.
- Đảng Nước Nga thống nhất.
2.Vai trò của các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp đối với quá trình
hoạch định CSĐN
-Vai trò quyết định của Tổng thống và HĐANQG đối với các vấn đề đối ngoại.
-Ảnh hưởng của “tam giác quyền lực”: giới quan chức cầm đầu chính phủ ở trung
ương và địa phương + Lực lượng an ninh, quốc phòng + Giới tư sản mới (dầu
khí, ngân hàng v.v.).
-Tác động của truyền thông
II.GIAI ĐOẠN YELTSIN (1991-1999)
1.Chính sách của Yeltsin-Kozurev (1991-1995)
-Từ 1991-1993: “Nhất biên đảo”, thân Mỹ và phương Tây nhằm thanh thủ sự hậu
thuẫn, ủng hộ mục tiêu phục hưng nước Nga chống cộng, theo mô hình phương
Tây, “đi theo phương Tây vô điều kiện” nhưng không đạt được kết quả.
-Từ cuối 1993, bắt đầu điều chỉnh theo hướng cân bằng Âu-Á. Trong thông diệp
LB ngày 29/9/1994, Tổng thống Enxin khẳng định: “Năm 1994 chúng ta sẽ chấm
dứt thực tiễn sai lầm đơn phương nhượng bộ và nhấn mạnh việc chuyển sang xây
dựng quan hệ đối tác bình đẳng thể hiện trên hai mặt - trong hợp tác kinh tế và
phối hợp hành động trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế”.
“Những luận điểm cơ bản của CSĐN của LB Nga” (4/1993) xác định 9 lợi
ích sống còn của quốc gia, trong đó có “3. Khắc phục khủng hoảng nội bộ
bằng các cải cách chính trị và kinh tế-xã hội” và “7.Bằng mọi phương tiện
củng cố quan hệ với các nước ngoài mới ra đời trên lãnh thổ Liên Xô cũ”.
“Những nguyên tắc cơ bản của học thuyết quân sự Nga” (HĐAN thông
qua 21/11/1993) xác định 2 mối đe dọa chủ yếu đối với an ninh quốc gia là
5
(i) Chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang và (ii) Các cuộc xung đột vũ
trang trong nước. Nguyên nhân” “chủ yếu là do các mâu thuẫn xã hội,
chính trị, kinh tế, khu vực, tôn giáo, dân tộc, sắc tộc và các mâu thuẫn
khác, cùng mưu toan của một số nước và lực lượng chính trị muốn giải
quyết mâu thuẫn này bằng vũ lực”.
-Nguyên nhân điều chỉnh: sự thay đổi và xu hướng lớn trong môi trường chiến
lược khu vực và thế giới, thực tế tình hình an ninh (xu hướng ly khai và xung
đột) và phát triển trong nước, mục tiêu kiềm chế Nga của Mỹ và phương Tây,
thay đổi tương quan lực lượng trên chính trường sau bầu cử QH năm 1993 (phái
dân chủ thân phương Tây chiếm không còn vị thế áp đảo), đấu tranh nội bộ, sức
ép của dư luận xã hội về cả đối nội và đối ngoại) v.v.
2.Sự điều chỉnh chính sách của Yeltsin-Primacov (1996-1999)1
-Từ 1/1/1996, Primacov giữ chức Bộ trưởng NG thay Kozurev, thực hiện chính
sách “Cân bằng Đông Tây” (khôi phục và thúc đẩy quan hệ với Trung Quốc và
Ấn Độ), cân bằng không có nghĩa là không có ưu tiên nhưng tránh “nhất biên
đảo” và tạo vị thế tốt hơn nhờ hợp tác đa phương, đa dạng nhằm tận dụng “sức
mạnh cấu trúc” và “sức mạnh cộng sinh”.
Công hàm của Tổng thống gửi HĐLB tháng 6/1996: nêu 5 lợi ích quốc gia
sống còn và các ưu tiên đối ngoại: Nga có vị trí tương xứng trên toàn cầu,
bảo đảm môi trường an ninh khu vực và tăng cường hợp tác khu vực, đẩy
mạnh quá trình liên kết SNG theo hướng hợp tác toàn diện.
Học thuyết an ninh quốc gia LB Nga (12/1997): xu hướng đa cực, xác định
ưu tiên hàng đầu lâu dài là củng cố quan hệ với các nước SNG, để đối phó
với sự mở rộng NATO sang phía Đông cần sử dụng sức mạnh quân đội
Nga với lá chắn tên lửa hạt nhân và khi cần thiết có thể sử dụng cả vũ khí
hạt nhân.
-Cơ sở điều chỉnh: sự thất bại của chính sách “Định hướng Đại Tây Dương”, thay
đổi và xu hướng lớn trong môi trường chiến lược khu vực và thế giới (cách mạng
KH-CN, toàn cầu hóa và khu vực hóa, ưu tiên phát triển kinh tế, xu thế hòa bình,
1 Yeltsin co vi loi ich cua nuoc Nga ko? Co, yeu nuoc Nga, vi loi ich cua nuoc Nga nhung theo kieu cua Yeltsin.
Ong muon cai tien va thay doi nuoc Nga. Niem tin ao tuong ve chinh tri, theo Phuong Tay va muon thay doi nuoc
Nga. De tin vao long tot cua doi phuong, tuy nhien tro thanh ca tin. My lo so tiem nang quan su cua Nga va chua
tin tuong Nga ngay duoc ma can phai co thoi gian.
Suc manh cau truc va suc manh cong sinh trong qhqt
Thay nhieu pho thu tuong
Chua xac dinh ro vai tro cua ca nhan