L I MỜ Ở Đ UẦ
Đ i h i Đ ng Công s n Vi t Nam l n th VI năm 1986 đ c xem làạ ộ ả ả ệ ầ ứ ượ
m t m c son trong quá trình phát tri n n n kinh t Qu c gia, đây chính làộ ố ể ề ế ố
b c ngo t phát tri n n n kinh t Vi t Nam: ướ ặ ể ề ế ệ “phát tri n theo c ch thể ơ ế ị
tr ng, d i s qu n lý và đi u ti t vĩ mô c a Nhà n c theo đ nh h ngườ ướ ự ả ề ế ủ ướ ị ướ
Xã h i ch nghĩa”ộ ủ
S l a ch n sáng su tự ự ọ ố đ ng l i phát tri n kinh tườ ố ể ế mà Đ i h i Đ ngạ ộ ả
C ng s n Vi t Nam l n th VI (1986) đ ra là không th ph nh n đ c.ộ ả ệ ầ ứ ề ể ủ ậ ượ
Tuy nhiên, th c t đã cho th y r ng b n thân n n kinh t th tr ng cũngự ế ấ ằ ả ề ế ị ườ
không ph i là m t n n kinh t hoàn h o, mà b n thân nó cũng có nh ngả ộ ề ế ả ả ữ
khuy t t t v n có c a nó. M t trong nh ng khuy t t t v n có l n nh t c aế ậ ố ủ ộ ữ ế ậ ố ớ ấ ủ
n n kinh t th tr ng là ề ế ị ườ ngăn cách gi a giàu nghèo trong xã h i. ữ ộ Kinh tế
th tr ng Vi t Nam cho dù đang m c đ đ u, nh ng v n đ phân hóaị ườ ở ệ ở ứ ộ ầ ư ấ ề
giàu nghèo trong xã h i cũng là v n đ c n quan tâm. ộ ấ ề ầ
Như chúng ta đã bi t Nhà n c dùng thu làm công c đi u ti t vĩ môế ướ ế ụ ề ế
n n kinh t , đi u hòa thu nh p, th c hi n công b ng xã h i và là công cề ế ề ậ ự ệ ằ ộ ụ
ch y u huy đ ng ngu n l c v t ch t cho Nhà n c. Cho dù trong đi uủ ế ộ ồ ự ậ ấ ướ ề
ki n kinh t Vi t Nam, thu gián thu có nh ng vai trò r t to l n c a nó.ệ ế ệ ế ữ ấ ớ ủ
Nh ng v i m c đích đi u hòa thu nh p, th c hi n công b ng xã h i b ngư ớ ụ ề ậ ự ệ ằ ộ ằ
thu trong n n kinh t thì thu tr c thu l i th hi n tính u vi t h n, đ ngế ề ế ế ự ạ ể ệ ư ệ ơ ồ
th i tăng ngu n thu cho Ngân sách Nhà n c m t cách h p lý, h p hi n. Vìờ ồ ướ ộ ợ ợ ế
v y, h ng đ n m t chính sách thu thu nh p là đi u t t y u nh m gópậ ướ ế ộ ế ậ ề ấ ế ằ
ph n đi u ti t b t m t ph n thu nh p t các t ng l p ng i có thu nh pầ ề ế ớ ộ ầ ậ ừ ầ ớ ườ ậ
cao trong xã h i, hình thành các qu ti n t t p trung giúp Nhà n c ngàyộ ỹ ề ệ ậ ướ
càng th c hi n t t h n các chính sách xã h i c a mình.ự ệ ố ơ ộ ủ
Như phân tích trên, đóở cũng chính là lý do mà Qu c h i n c C ngố ộ ướ ộ
hòa Xã h i Chộ ủ nghĩa Vi t Nam ban hành chính sách thu thu nh p, c thệ ế ậ ụ ể
là Pháp l nh thu Thu nh p đ i v i ng i có thu nh p cao. Đây là lo iệ ế ậ ố ớ ườ ậ ạ
thu đ c áp d ng t r t lâu t i h u h t các Qu c gia trên th gi i, cho dùế ượ ụ ừ ấ ạ ầ ế ố ế ớ
tên g i m t s n c có khác nhau nh ng b n ch t thì đ i t ng tínhọ ở ộ ố ướ ư ả ấ ố ượ
thu v n là thu nh p cá nhân. Đ i v i Vi t Nam thì Pháp l nh thu Thuế ẫ ậ ố ớ ệ ệ ế
nh p đ i v i ng i có thu nh p cao đ u tiên đ c ban hành vào ngàyậ ố ớ ườ ậ ầ ượ
27/12/1990, và có hi u l c thi hành t 01/04/1991. Qua h n 15 năm th c thi,ệ ự ừ ơ ự
Qu c h i n c ta đã tr i qua 5 l n s a đ i, thay th Pháp l nh năm 1990ố ộ ướ ả ầ ử ổ ế ệ
b ng nh ng pháp l nh m i phù h p h n v i đi u ki n và hoàn c nh kinhằ ữ ệ ớ ợ ơ ớ ề ệ ả
t xã h i. Bên c nh nh ng k t qu đ t đ c nh t đ nh, chính sách thuế ộ ạ ữ ế ả ạ ượ ấ ị ế
Thu nh p đ i v i ng i có thu nh p cao ngày nay v n còn nh ng b t c p,ậ ố ớ ườ ậ ẫ ữ ấ ậ
th t thu cho Ngân sách Nhà n c đ ng th i không công b ng đ i v iấ ướ ồ ờ ằ ố ớ
ng i n p thu . Vì v y, chính sách thu c n ph i ti p t c đ c hoànườ ộ ế ậ ế ầ ả ế ụ ượ
thi n h n đ phù h p v i yêu c u phát tri n kinh t xã h i cũng nh trongệ ơ ể ợ ớ ầ ể ế ộ ư
b i c nh h i nh p kinh t Qu c t . ố ả ộ ậ ế ố ế
Xu t phát t th c tấ ừ ự ế và suy nghĩ trên, Tôi xin ch nọ đề tài: “Chính sách
thu Thu nh p cá nhân Vi t Nam trong b i c nh h i nh p kinh tế ậ ở ệ ố ả ộ ậ ế
Qu c tố ế” làm Lu n văn t t nghi p Th c sĩ kinh t . ậ ố ệ ạ ế
M cụ đích chủ y u c a Lu n văn này làế ủ ậ d a trên nh ng lýự ữ lu n cậ ơ b nả
về thuế Thu nh p cáậ nhân, t p trung phân tích, đánh giáậ th c tr ng vi c ápự ạ ệ
d ng thu Thu nh p đ i v i ng i có thu nh p cao n c ta t năm 1991ụ ế ậ ố ớ ườ ậ ở ướ ừ
đ n nay, đ ng th i có tham kh o vi c áp d ng thu Thu nh p cá nhân ế ồ ờ ả ệ ụ ế ậ ở
m t s qu c gia trên th gi i. T đó đ a ra nh ng v n đ c n hoàn thi nộ ố ố ế ớ ừ ư ữ ấ ề ầ ệ
và xây d ng m t chính sách thu Thu nh p cá nhân sao cho phù h p v iự ộ ế ậ ợ ớ
đi u ki n kinh t xã h i t i Vi t Nam trong th i gian t i. ề ệ ế ộ ạ ệ ờ ớ
Về m t ph ng pháp lu n, Lu n văn s d ng ph ng pháp nghiên c uặ ươ ậ ậ ử ụ ươ ứ
lý thuy t đ khái quát lên nh ng lý lu n c b n v thu Thu nh p cá nhânế ể ữ ậ ơ ả ề ế ậ
và b ng ph ng pháp nghiên c u th c nghi m t th c t , k t h p thêmằ ươ ứ ự ệ ừ ự ế ế ợ
ph ng pháp so sánh đ phân tích, đánh giá quá trình áp d ng Thu Thuươ ể ụ ế
nh p đ i v i ng i có thu nh p cao trong đi u ki n kinh t Vi t Nam. Tậ ố ớ ườ ậ ề ệ ế ệ ừ
đó đ a ra nh ng nguyên nhân t n t i và đ nh h ng các gi i pháp ch y uư ữ ồ ạ ị ướ ả ủ ế
nh m hoàn thi n và xây d ng m t chính sách thu Thu nh p cá nhân phùằ ệ ự ộ ế ậ
h p v i ch tr ng phát tri n kinh t xã h i c a Đ ng và Nhà n c.ợ ớ ủ ươ ể ế ộ ủ ả ướ
Lu n vănậ đ c k t c u g m 3 ch ng:ượ ế ấ ồ ươ
Ch ng 1ươ : T ng quan v chính sách thu thu nh p cá nhân.ổ ề ế ậ
Ch ng 2:ươ Th c tr ng áp d ng chính sách thu Thu nh p đ i v i ng iự ạ ụ ế ậ ố ớ ườ
có thu nhân cao Vi t Nam.ở ệ
Ch ng 3:ươ Các gi i pháp nh m xây d ng chính sách thu Thu nh p cáả ằ ự ế ậ
nhân Vi t Nam.ở ệ
Do khả năng và th i gian nghiên c u cóờ ứ h n, Lu n văn không tránh kh iạ ậ ỏ
nh ng sai sót, r t mong Quýữ ấ Th y, Côầ cùng các b n góp ýạ bổ sung đ để ề
tài mang tính hi n th c h n.ệ ự ơ
CH NG I:ƯƠ
T NG QUAN VỔ Ề CHÍNH SÁCH THU THUẾ
NH P CÁ NHÂNẬ
1.1 Khái quát v thuề ế
1.1.1 Khái ni m v thuệ ề ế
Thuế g n li n v i s t n t i, phát tri n c a Nhàắ ề ớ ự ồ ạ ể ủ n c vàướ là m t côngộ
cụ quan tr ng mà b t kỳ qu c gia nào cũng s d ng đ th c thi ch c năng,ọ ấ ố ử ụ ể ự ứ
nhi m v c a mình. Tùy thu c vào b n ch t c a Nhà n c và cách th cệ ụ ủ ộ ả ấ ủ ướ ứ
Nhà n c s d ng, các nhà kinh t có nhi u quan đi m v thu khác nhau,ướ ử ụ ế ề ể ề ế
m i quan đi m đ u nh n m nh m t chi u theo t ng góc đ khác nhau.ỗ ể ề ấ ạ ộ ề ừ ộ
M c dù đ n nay còn nhi u tranh cãi v khái ni m c a thu nh ng các nhàặ ế ề ề ệ ủ ế ư
kinh t đ u th ng nh t r ng, đ làm rõ b n ch t c a thu thì đ nh nghĩaế ề ố ấ ằ ể ả ấ ủ ế ị
c a thu ph i nêu b t đ c các n i dung sau:ủ ế ả ậ ượ ộ
- Th nh tứ ấ , thu là m t kho n thu không b i hoàn, không mang tính hoànế ộ ả ồ
tr tr c ti p. N p thu cho Nhà n c không có nghĩa là cho Nhà n cả ự ế ộ ế ướ ướ
m n ti n hay g i ti n vào ngân sách Nhà n c ho c là mua m t d ch vượ ề ử ề ướ ặ ộ ị ụ
công. N p thu là m t nghĩa v c b n nh t c a công dân. ộ ế ộ ụ ơ ả ấ ủ
- Th hai,ứ thu là m t kho n thu mang tính b t bu c, đ đ m b o t pế ộ ả ắ ộ ể ả ả ậ
trung thu trên ph m vi toàn xã h i. Chính ph ph i c y nh vào h th ngế ạ ộ ủ ả ậ ờ ệ ố
pháp lu t nên thu th ng đ c quy đ nh d i d ng văn b n lu t hay phápậ ế ườ ượ ị ướ ạ ả ậ
l nh. Cho nên, tr n thu hay gian l n thu đ u b coi là nh ng hành việ ố ế ậ ế ề ị ữ
ph m pháp và ph i ch u x ph t v hành chính ho c hình s . ạ ả ị ử ạ ề ặ ự
- Th ba,ứ các pháp nhân và th nhân ch ph i n p cho Nhà n c cácể ỉ ả ộ ướ
kho n thu đã đ c pháp lu t qui đ nh.ả ế ượ ậ ị
T vi c phân tích nh ng quan ni m vừ ệ ữ ệ ề thuế nêu trên, chúng ta
có thể đ a ra m tư ộ đ nh nghĩa t ng quát vị ổ ề thuế như sau:
Thuế là m t kho n đóng góp b t bu c c a các t ch c, cá nhân choộ ả ắ ộ ủ ổ ứ
Nhà n c theo m c đ và th i h n đ c pháp lu t quy đ nh, khôngướ ứ ộ ờ ạ ượ ậ ị
mang tính ch t hoàn tr tr c ti p, nh m s d ng cho m c đích chungấ ả ự ế ằ ử ụ ụ
toàn xã h i. ộ
1.1.2 Vai trò c a thuủ ế
Th nh t, thu là công c ch y u huy đ ng ngu n l c v t ch tứ ấ ế ụ ủ ế ộ ồ ự ậ ấ
cho Nhà n cướ
Đ i v i các n c có n n kinh t phát tri n, đ huy đ ng t p trungố ớ ướ ề ế ể ể ộ ậ
ngu n l c tài chính đáp ng nhu c u chi tiêu c a Nhà n c thì vai trò quanồ ự ứ ầ ủ ướ
tr ng này thu c v thu . S d ng công c thu đ huy đ ng ti n thu choọ ộ ề ế ử ụ ụ ế ể ộ ề ế
Nhà n c có u đi m: Ph m vi thu thu r ng, ngu n huy đ ng t p trungướ ư ể ạ ế ộ ồ ộ ậ
thông qua thu là t ng s n ph m xã h i và thu nh p qu c dân trong n cế ổ ả ẩ ộ ậ ố ướ
t o ra, tính u th c a đ ng viên thông qua thu so v i các công c tàiạ ư ế ủ ộ ế ớ ụ
chính khác còn th hi n ch thu k t h p gi a ph ng th c c ng b c,ể ệ ở ổ ế ế ợ ữ ươ ứ ưỡ ứ
đ c quy đ nh d i hình th c pháp lu t, kích thích v t ch t, nh m t o raượ ị ướ ứ ậ ậ ấ ằ ạ
s quan tâm c a đ i t ng n p thu đ n ch t l ng hi u qu kinh doanh.ự ủ ố ượ ộ ế ế ấ ượ ệ ả
Vì nh ng u nh cữ ư ượ đi m nêu trên, thu luôn đ c coi là ngu n thu chể ế ượ ồ ủ
y u c a Ngân sách Nhà n c. Ngu n thu c a Ngân sách Nhà n c có thế ủ ướ ồ ủ ướ ể
gia tăng khi và ch khi n n kinh t có s tăng tr ng và đ t năng su t hi uỉ ề ế ự ưở ạ ấ ệ
qu cao.ả
Th hai, thuứ ế là công cụ đi u ti t n n kinh tề ế ề ế vĩ mô trong n n kinhề
t th tr ngế ị ườ
Trong n n kinh tề ế thị tr ng, Nhàườ n c cóướ khả năng s d ng chínhử ụ
sách thuế đ đi u ti t vĩ mô n n kinh t . Đi u đó xu t phát t ch c năngể ề ế ề ế ề ấ ừ ứ
đi u ch nh c a thu . Vì l i ích xã h i, Nhà n c có th tăng thu ho cề ỉ ủ ế ợ ộ ướ ể ế ặ
gi m thu đ i v i thu nh p c a các t ng l p dân c và v i doanh nghi pả ế ố ớ ậ ủ ầ ớ ư ớ ệ
đ kích thích ho c h n ch s phát tri n các lĩnh v c các ngành ngh khácể ặ ạ ế ự ể ự ề
nhau c a n n kinh t .ủ ề ế
Th ba, thuứ ế là công cụ đi u hòa thu nh p, th c hi n công b ng xãề ậ ự ệ ằ
h i trong phân ph iộ ố
S phát tri n kinh tự ể ế c a m t qu c gia làủ ộ ố k t qu n l c c a c ngế ả ổ ự ủ ộ
đ ng xã h i. M i thành viên trong xã h i đ u có nh ng đóng góp nh t đ nh,ồ ộ ọ ộ ề ữ ấ ị
thành qu c a s phát tri n kinh t c n ph i làm cho m i thành viên trongả ủ ự ể ế ầ ả ọ
xã h i đ c h ng th a đáng, hài hòa. Đ th c hi n đ c yêu c u này,ộ ượ ưở ỏ ể ự ệ ượ ầ
Nhà n c ph i s d ng công c thu đ qu n lý đi u hòa thu nh p xã h i.ướ ả ử ụ ụ ế ể ả ề ậ ộ
Trong n n kinh t th tr ng, ngu n l c xã h i tham gia vào n n kinh t ,ề ế ị ườ ồ ự ộ ề ế
ch y u do lu t th tr ng huy đ ng phân b và tham gia th c hi n vi củ ế ậ ị ườ ộ ổ ự ệ ệ
phân ph i các y u t đ u ra. Đó là s phân ph i mang tính ch t kinh t .ố ế ố ầ ự ố ấ ế
Tuy nhiên, n u đ cho th tr ng t đi u ph i n n kinh t thì s t o raế ể ị ườ ự ề ố ề ế ẽ ạ
nh ng khi m khuy t và không ph i lúc nào cũng đ t k t qu s n xu t kinhữ ế ế ả ạ ế ả ả ấ
doanh và đem l i thu nh p nh xã h i mong mu n. Do v y, Nhà n c ph iạ ậ ư ộ ố ậ ướ ả
can thi p vào s phân ph i đ qu n lý và đi u ch nh ho t đ ng c a n nệ ự ố ể ả ề ỉ ạ ộ ủ ề
kinh t . Nhà n c can thi p b ng h th ng Lu t pháp, b ng công c kinhế ướ ệ ằ ệ ố ậ ằ ụ
t , tài chính trong đó quan tr ng là công c thu . Trong chính sách thu ,ế ọ ụ ế ế
Nhà n c đã thi t k đ i t ng đi u ti t khác nhau v i các m c thu su tướ ế ế ố ượ ề ế ớ ứ ế ấ
và ch đ u đãi khác nhau. Do v y, chính sách thu đã tác đ ng m nh mế ộ ư ậ ế ộ ạ ẽ
đ n cung c u các lo i nguyên, nhiên, v t li u, hàng hóa, d ch v khác nhau,ế ầ ạ ậ ệ ị ụ
đ đi u ch nh quá trình phân ph i các y u t đ u vào c a các l c l ng thể ề ỉ ố ế ố ầ ủ ự ượ ị
tr ng và đi u ch nh quá trình tái s n xu t c a doanh nghi p. Thu đã tr cườ ề ỉ ả ấ ủ ệ ế ự
ti p tham gia vào phân ph i thu nh p xã h i t k t qu s n x t kinh doanhế ố ậ ộ ừ ế ả ả ấ
c a n n kinh t . ủ ề ế
V nấ đề then ch t làố quá trình th c hi n phân ph i thu nh p xãự ệ ố ậ h i c aộ ủ
thuế ph iả đ m b o nguyên t c bình đ ng, th c hi n công b ng xã h iả ả ắ ẳ ự ệ ằ ộ
trong phân ph i. Nhà n c áp d ng chính sách thu ph i th ng nh t gi aố ướ ụ ế ả ố ấ ữ
các thành ph n kinh t và các t ng l p dân c , không phân bi t gi a cácầ ế ầ ớ ư ệ ữ
đ n v , cá nhân. Khi các t ch c, cá nhân có đi u ki n kinh doanh và có thuơ ị ổ ứ ề ệ
nh p gi ng nhau đ u ph i n p thu nh nhau (bình đ ng theo chi uậ ố ề ả ộ ế ư ẳ ề
ngang). Ng i có thu nh p quá th p không đ b o đ m đ i s ng thì khôngườ ậ ấ ủ ả ả ờ ố
ph i n p thu (bình đ ng theo chi u d c). S bình đ ng c a chính sáchả ộ ế ẳ ề ọ ự ẳ ủ
thu s t o đi u ki n cho m i thành viên trong xã h i làm ăn có hi u qu ,ế ẽ ạ ề ệ ọ ộ ệ ả
có năng su t cao ph i đ c thu nh p cao h n. T đó, kích thích m i tấ ả ượ ậ ơ ừ ọ ổ
ch c, cá nhân t p trung s c đ u t phát tri n ho t đ ng s n xu t kinhứ ậ ứ ầ ư ể ạ ộ ả ấ
doanh đ có thu nh p cao m t cách chính đáng. ể ậ ộ
Đ ng th i v i vai trò phân ph i, thu còn th c hi n vai trò phân ph iồ ờ ớ ố ế ự ệ ố
l i thu nh p xã h i. Vai trò phân ph i l i c a thuạ ậ ộ ố ạ ủ ế đ c th c hi n thôngượ ự ệ
qua vi c Nhà n c s d ng ti n thu đã n p vào Ngân sách Nhà n c đệ ướ ử ụ ề ế ộ ướ ể
chi tiêu cho các ho t đ ng ch c năng c a Nhà n c nh m ph c v l i íchạ ộ ứ ủ ướ ằ ụ ụ ợ
c a nhân dân. Nhà n c s d ng ti n thu đ s n xu t ra hàng hóa - d chủ ướ ử ụ ề ế ể ả ấ ị
v công ph c v tiêu dùng chung cho toàn xã h i. Ngoài ra Nhà n c cònụ ụ ụ ộ ướ
s d ng m t ph n ti n thu đ tr c p, th c hi n đi u hòa thu nh p xãử ụ ộ ầ ề ế ể ợ ấ ự ệ ề ậ
h i. ộ
Khi thị tr ng th c hi n vi c phân ph i thu nh p thìườ ự ệ ệ ố ậ t ng thu nh p c aổ ậ ủ
m i cáỗ nhân, m i h gia đình hoàn toàn không gi ng nhau, do các y u tỗ ộ ố ế ố
tham gia vào quá trình s n xu t khác nhau. M t nhóm ng i có thu nh pả ấ ộ ườ ậ
r t cao, ph n l n s ng i có thu nh p trung bình và th p, còn m t sấ ầ ớ ố ườ ậ ấ ộ ố
ng i khác thì h u nh không có thu nh p nh ng i khuy t t t, già y u,ườ ầ ư ậ ư ườ ế ậ ế
b nh ho n và th t nghi p không có b t kỳ tài s n nào. Do đó, vi c phânệ ạ ấ ệ ấ ả ệ
ph i l i thu nh p xã h i là bi n pháp mà các chính ph ph i th c hi n,ố ạ ậ ộ ệ ủ ả ự ệ
nh m góp ph n đi u hòa thu nh p, làm gi m b t nh ng chênh l ch doằ ầ ề ậ ả ớ ữ ệ
phân ph i thu nh p qu c dân t o ra, đ ng th i cung c p nh ng nhu c u r tố ậ ố ạ ồ ờ ấ ữ ầ ấ
c n thi t cho nhân dân mà n n kinh t th tr ng không đáp ng đ c. ầ ế ề ế ị ườ ứ ượ
Th t , ngoài nh ng vai tròứ ư ữ nêu trên thu là công c th c hi nế ụ ự ệ
ki m tra, ki m soát các ho t đ ng s n xu t kinh doanhể ể ạ ộ ả ấ
1.1.3 H th ng thu Vi t Namệ ố ế ệ
Hệ th ng thuố ế Vi t Nam hi n hành g m các lo i thuệ ệ ồ ạ ế sau:
1. Thuế giá trị gia tăng.
2. Thuế xu t nh p kh u.ấ ậ ẩ
3. Thu tiêu th đ c bi t.ế ụ ặ ệ