BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƢ
CỤC PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP
Chuyên đề
TỔ CHỨC VÀ ĐIỀU HÀNH DOANH NGHIỆP
(Tài liệu dành cho đào tạo, bồi dƣỡng nguồn nhân lực
cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa)
Biên soạn: TS. Trần Văn Hùng
HÀ NỘI - 2012
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ....................................................................Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1 TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP ........................... 3
1.1. Khái quát về tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp ......................................... 3
1.1.1. Khái niệm .............................................................................................................. 3
1.1.2. Ý nghĩa và mục đích của tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp ............................ 3
1.1.3. Nội dung của quá trình sản xuất trong doanh nghiệp ............................................ 4
1.1.4. Một số nguyên tắc tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp ...................................... 5
1.2. Nội dung của tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp ......................................... 7
1.2.1. Cơ cấu tổ chức sản xuất của doanh nghiệp ........................................................... 7
1.2.2. Bố trí sản xuất trong doanh nghiệp ..................................................................... 10
CHƢƠNG 2 TỔ CHỨC BỘ MÁY QUẢN TRỊ TRONG DOANH NGHIỆP ........ 15
2.1. Đối tƣợng, nội dung nghiên cứu của tổ chức bộ máy quản trị trong doanh
nghiệp ............................................................................................................................ 15
2.2. Các nguyên tắc tổ chức bộ máy quản trị doanh nghiệp ................................ 17
2.3. Các kiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị doanh nghiệp ................................ 19
2.3.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị trực tuyến ......................................................... 20
2.3.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị chức năng ......................................................... 20
2.3.3. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị trực tuyến - chức năng ..................................... 22
2.3.4. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản trị ma trận ............................................................. 23
2.4. Chế độ một cấp trƣởng trong quản trị doanh nghiệp .................................... 25
2.5. Mối quan hệ giữa các chức danh thủ trƣởng trong doanh nghiệp ............... 26
2.6. Những nhân tố cản trở tổ chức bộ máy trong doanh nghiệp ........................ 27
CHƢƠNG 3 ĐIỀU HÀNH TÁC NGHIỆP TRONG DOANH NGHIỆP ................ 31
3.1. Thực chất và những nội dung của điều hành tác nghiệp trong doanh nghiệp ... 31
3.2. Những nhân tố ảnh hƣởng đến điều hành tác nghiệp trong doanh nghiệp . 32
3.3. Lập lịch trình sản xuất theo lô ......................................................................... 34
3.4. Sắp xếp thứ tự thực hiện các hợp đồng kinh tế .............................................. 37
3.5. Những phƣơng pháp chủ yếu sử dụng trong điều hành tác nghiệp trong
doanh nghiệp ...................................................................................................... 41
3.5.1. Phương pháp kinh tế ............................................................................................ 42
3.5.2. Phương pháp tổ chức, hành chính ....................................................................... 43
3.5.3. Phương pháp giáo dục, động viên ..................................................................... 43
3.5.4. Phương pháp tâm lý - xã hội ............................................................................... 44
3.5.5. Các phương pháp khác ........................................................................................ 44
1
CHƢƠNG 4. TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CUNG ỨNG NGUYÊN VẬT LIỆU
TRONG DOANH NGHIỆP ......................................................................................... 47
4.1. Thực chất và nội dung của tổ chức, quản lý cung ứng nguyên vật liệu
trong doanh nghiệp ........................................................................................... 47
4.2. Hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu trong doanh nghiệp ............................. 48
4.2.1. Nhiệm vụ và yêu cầu của hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu trong
doanh nghiệp ...................................................................................................... 48
4.2.2. Trình tự hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu trong doanh nghiệp ...................... 49
4.3. Tổ chức đảm bảo nguyên vật liệu cho doanh nghiệp ..................................... 57
4.3.1. Lựa chọn phương thức cung ứng......................................................................... 57
4.3.2. Lựa chọn nhà cung ứng ....................................................................................... 60
4.3.3. Tổ chức điều chuyển và tiếp nhận nguyên vật liệu ............................................. 62
CHƢƠNG 5 QUẢN TRỊ HÀNG DỰ TRỮ TRONG DOANH NGHIỆP ................ 66
5.1. Hàng hóa dự trữ và các chi phí có liên quan đến quản trị hàng dự trữ ...... 66
5.1.1. Hàng dự trữ và vai trò của hàng dự trữ đối với doanh nghiệp ............................ 66
5.1.2. Những chi phí có liên quan đến hàng dự trữ ................................................... 67
5.2. Kỹ thuật phân tích ABC trong quản trị hàng dự trữ .................................... 68
5.3. Mô hình lƣợng đặt hàng kinh tế cơ bản (EOQ).............................................. 71
5.3.1. Xác định lượng đặt hàng tối ưu ........................................................................... 73
5.3.2. Xác định điểm đặt hàng lại ROP (Reorder Point) ............................................... 74
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................ 78
2
3
CHƢƠNG 1
TỔ CHỨC SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP
Một doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả và thuận lợi trong điều hành cần phải
xã định rõ cơ cấu sản xuất và tổ chức tốt hệ thống sản xuất của nó. Trong chương này
sẽ tập trung giới thiệu các kiểu cơ cấu sản xuất và tổ chức sản xuất trong doanh
nghiệp.
1.1. Khái quát về tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp
1.1.1. Khái niệm
Có nhiều khái niệm khác nhau về tổ chức sản xuất. Có khái niệm cho rằng: “Tổ
chức sản xuất là bố trí người làm, người theo dõi, chỉ huy, bố trí nguyên vật liệu, công
cụ, mặt bằng để sản xuất một mặt hàng náo đó.” Theo khái niệm này, tổ chức sản xuất
hướng đến việc sắp xếp, bố trí các yếu tố: lao động, nguyên vật liệu, công cụ lao động
và mặt bằng sản xuất để tạo ra một loại sản phẩm hàng hoá.
Có khái niệm cho rằng: “Tổ chức sản xuất là tổng hợp các biện pháp chỉ đạo
hướng tới một tổng hợp hợp lý của quá trình lao động với các yếu tố vật lý của sản
xuất trong không gian và thời gian cho mục đích nâng cao hiệu quả.” Theo cách
định nghĩa này, tổ chức sản xuất là hành động của chủ thể quản lý nhằm mục tiêu
sử dụng tối ưu các nguồn lực nhờ các hoạt động bố trí hợp lý các nguồn lực trong
một không gian và thời gian nhất định.
Các khái niệm trên đều có chung một nội dung, đó là: “Tổ chức sản xuất là sự
phối hợp, kết hợp chặt chẽ giữa sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động
cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ sản xuất, quy mô sản xuất và công nghệ sản xuất
đã xác định nhằm sản xuất ra sản phẩm có chất lượng đáp ứng nhu cầu của thị trường.”
1.1.2. Ý nghĩa và mục đích của tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp
Việc tổ chức sản xuất hợp lý sẽ đem lại hiệu quả cao về các mặt sau đây:
Cho phép hoặc góp phần quan trọng vào việc sử dụng có hiệu quả các
nguồn lực như nguyên nhiên liệu, vật liệu, lao động, máy móc thiết bị trong doanh nghiệp.
Góp phần quan trọng vào việc tăng hiệu quả hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp, thực hiện mục tiêu kinh tế tổng hợp của doanh nghiệp là kinh
doanh có lãi để tái sản xuất và tái sản xuất mở rộng.
Tổ chức sản xuất khoa học sẽ có tác dụng tích cực trong việc bảo vệ môi
trường như giảm thiểu ô nhiễm môi trường, giảm thiểu độc hại cho môi trường sống
của doanh nghiệp và vùng lân cận.
Tổ chức sản xuất khoa học, hợp lý là căn cứ và cơ sở quan trọng cho tổ
chức quản lý doanh nghiệp một cách khoa học.