Đầu tư trc tiếp nước ngoài ca n Độ ti Vit Nam:
Trường hp Tata Group
Nguyn Lê Thy Thương(*)
Nguyn Văn Linh(**)
Tóm tt: Vit Nam và n Độ, hai nn kinh tế mi ni đầy tim năng châu Á, đã và đang
tăng cường hp tác trên nhiu lĩnh vc, trong đó có đầu tư. Tata Group, mt trong nhng
tp đoàn đa quc gia hàng đầu ca n Độ, đã có nhng bước đi táo bo khi đặt chân vào
th trường Vit Nam. Bài viết tp trung phân tích thc trng đầu tư ca Tata Group ti
Vit Nam, đồng thi làm rõ nhng động lc, cơ hi và thách thc mà tp đoàn này đang
đối mt, t đó phn nào làm rõ bc tranh v thc trng đầu tư ca n Độ vào Vit Nam
hin nay.
T khóa: Tata Group, n Độ, Đầu tư trc tiếp nước ngoài, Vit Nam
Abstract: Vietnam and India, two emerging economies with great potential in Asia,
have been strengthening their cooperation across various sectors, including investment.
Tata Group, one of India’s leading multinational corporations, has made bold moves
in entering the Vietnamese market. This article delves into an in-depth analysis of Tata
Group’s investment situation in Vietnam, shedding light on the motivations, opportunities,
and challenges that the corporation is facing. Through this analysis, it also provides a
clearer picture of the current state of Indian investment in Vietnam.
Keywords: Tata Group, India, Foreign Direct Investment, Vietnam
Ngày nhn bài: 25/6/2024; Ngày duyt đăng: 01/9/2024
1. M đầu 1
Hơn 50 năm qua k t khi chính thc
thiết lp quan h ngoi giao, dù tri qua
nhng biến động phc tp ca tình hình
khu vc và thế gii, Vit Nam và n Độ
vn luôn duy trì tình hu ngh bn vng và
1 Bài viết là kết qu nghiên cu ca Đề tài cp cơ s
năm 2024 “Thúc đẩy thu hút đầu tư trc tiếp nước
ngoài ca n Độ ti Vit Nam”, do ThS. Nguyn
Văn Linh ch nhim, Vin Nghiên cu Nam Á, Tây
Á và Châu Phi ch trì.
(*), (**) ThS., Vin Nghiên cu Nam Á, Tây Á và
Châu Phi; Email: linhnv.vass@gmail.com
ngày càng phát trin tt đẹp trên tt c các
lĩnh vc, tĐối tác chiến lược” năm 2007
nâng cp thành “Đối tác chiến lược toàn
din” năm 2016. Da trên nn tng đó,
quan h hp tác đầu tư gia hai nước đã có
nhng bước phát trin nht định. Các công
ty n Độ hin tham gia vào 410 d án đầu
tư đang hot động ti Vit Nam, vi tng
vn đầu tư là 1,03 t USD, đưa n Độ tr
thành nhà đầu tư ln th 25 trong s 146
quc gia và vùng lãnh th đầu tư ti Vit
Nam. Mc dù chưa đạt được quy mô ln
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 10.2024
28
so vi các quc gia khác, nhưng đầu tư ca
n Độ đã to ra nhng du n nht định và
m ra nhiu tim năng hp tác trong tương
lai (Vu & Cyrill, 2024).
Tata Group là mt trong nhng tp
đoàn ln nht ca n Độ vi nhiu lĩnh
vc kinh doanh trên toàn cu. Ti Vit
Nam, Tata Group đã tham gia vào nhiu
hot động khác nhau qua các giai đon, bao
gm c vic rút khi th trường vào năm
2014 và quay tr li vi nhng d án mi.
Vic đầu tư ca Tata Group vào Vit Nam
không ch th hin s quan tâm đặc bit ca
tp đoàn đối vi th trường này mà còn góp
phn thúc đẩy s phát trin kinh tế và công
nghip ca Vit Nam.
2. Lch s phát trin ca Tata Group
Tata Group được thành lp năm 1868,
có tr s ti Mumbai, n Độ. Tp đoàn đầu
tư vào nhiu lĩnh vc khác nhau như thép,
ô tô, công ngh thông tin, vin thông, năng
lượng, hóa cht và hàng tiêu dùng, giúp
gim thiu ri ro và tn dng các cơ hi
tăng trưởng trong nhiu ngành ngh. Tp
đoàn đã thc hin nhiu thương v mua bán
và sáp nhp để m rng th trường và tăng
cường s hin din toàn cu. Các thương
v ln như mua li Tetley Tea, Jaguar Land
Rover và Corus Steel đã cng c v thế ca
Tata Group trên th trường quc tế. Đến
nay, vi hơn 105 công ty hot động độc
lp, Tata Group đang hin din ti hơn 150
quc gia (Manikandan và cng s, 2016).
Tata Group chú trng đầu tư vào công
nghđổi mi, đin hình là công ty con
Tata Consultancy Services (TCS). S
tp trung này giúp tp đoàn duy trì cnh
tranh và m rng sang các lĩnh vc như
công ngh thông tin và dch v tài chính.
Hướng đến mc tiêu tr thành thương hiu
đa ngành hàng đầu trên thế gii vào năm
2025, Tata Group đang xây dng mng lưới
phân phi toàn cu đáng tin cy và cam kết
trách nhim xã hi (Manikandan và cng
s, 2016). Tp đoàn cũng chú trng phát
trin bn vng và trách nhim xã hi, thông
qua các sáng kiến v giáo dc, y tế và bo
v môi trường, được h tr bi Tata Trusts
- mt trong nhng t chc phi li nhun
ln nht n Độ (Tata Trusts, 2024).
3. Thc trng đầu tư ca Tata Group
Vit Nam trong thi gian qua
3.1. Các d án đã dng đầu tư
Tata Group bt đầu thâm nhp th
trường Vit Nam t nhng năm đầu thp
niên 2000. Tata Group xác định Vit Nam
là th trường tim năng vi nn kinh tế
đang phát trin nhanh chóng, do đó mc
tiêu ban đầu ca tp đoàn là đầu tư vào các
lĩnh vc ch cht, đặc bit là trong lĩnh
vc st thép và bán l. Đại din Tata Group
tng nhn mnh: “Tp đoàn st thép Tata
đã tìm cơ hi kinh doanh và phát trin rt
nhiu nước trên thế gii. Vit Nam là quc
gia mà chúng tôi đang đặt mi quan tâm rt
ln, c trên phương din khai khoáng và th
trường bán l” (VTC, 2007).
Tata Group đã trin khai nhiu d án
ln Vit Nam, ni bt là d án Khu liên
hp thép ti Vũng Áng và Nhà máy Nhit
đin Long Phú 2. Tuy nhiên, tp đoàn đã
phi đối mt vi nhiu thách thc liên quan
đến các vn đề v pháp lý, h tng và môi
trường kinh doanh, s cnh tranh khc lit.
Do đó, các hot động đầu tư không mang
li nhiu thành công, mt trong s nhng
công ty con quan trng ca Tata Group đã
quyết định rút khi th trường Vit Nam.
(i) D án thép Vũng Áng
Tata Steel, mt công ty con ca Tata
Group, đã đầu tư mt d án ln ti Vit
Nam tp trung vào vic thành lp các nhà
máy sn xut thép để đáp ng nhu cu ni
địa và xut khu. Năm 2007, d án thép
29
Đầu tư trc tiếp nước ngoài…
ti Vũng Áng được trin khai và tr thành
mt trong nhng khon đầu tư ln nht ca
Tata Steel ngoài n Độ, ước tính tr giá 5
t USD. Biên bn ghi nh v d án được
ký kết vào tháng 5/2007. Theo kế hoch,
Tata Steel cùng Tng Công ty Thép Vit
Nam (VNSteel) và Tng Công ty Công
nghip xi măng Vit Nam (VICEM) thành
lp khu liên hp thép trên din tích 725 ha
ti Khu công nghip Vũng Áng (Hà Tĩnh).
Tata Steel nm 65% c phn, VNSteel
VICEM ln lượt gi 30% và 5%. Theo
tha thun, liên doanh thép s nm 30%
m qung st Thch Khê1 (Hà Thu, Linh
Lan, 2014).
Để đảm bo cho ngun nguyên liu đầu
vào, ngay t khi bt đầu trin khai d án ti
Vit Nam, Tata Steel đã đề xut tham gia
vào vic khai thác qung t m Thch Khê.
Ngày 13/8/2008, Tng Công ty Thép Vit
Nam, Tng Công ty Xi măng Vit Nam và
Tata Steel chính thc ký kết hp đồng liên
doanh D án xây dng Khu liên hp thép
công sut 4,5 triu tn/năm vi tng mc
đầu tư gn 5 t USD ti m Thch Khê. Ti
thi đim đó, Tata Steel không ch là tp
đoàn đúc thép ln th 5 trên thế gii mà
còn là mt trong nhng nhà sn xut tiêu
tn ít chi phí nht thế gii. St thép do Tata
Steel sn xut bán trên th trường thường
có giá r hơn so vi sn phm ca nhng
công ty khác (VTC, 2007).
D án này được k vng s xây dng
mt trong nhng khu liên hp thép ln
Vit Nam theo 3 giai đon: Giai đon
2008-2011 trin khai xây dng nhà máy
thép cán ngui có công sut 200.000 tn/
năm; giai đon 2011-2013 xây dng t hp
gang thép công sut 2,4 triu tn sn phm
1 M qung st được cho là có tr lượng ln nht
khu vc Đông Nam Á, thuc xã Thch Khê, huyn
Thch Hà, tnh Hà Tĩnh.
thép cán dt, dài; giai đon 3 hoàn thành t
hp công sut 2,2 triu tn/năm sn phm
thép cán dt, dài vào năm 2015. Theo d
kiến, Khu liên hp thép Thch Khê hoàn
thành s cung ng gn 30% nhu cu thép
trong nước và ng dng công ngh mi do
Tata n Độ cung cp; có th s dng 100%
qung st t m này để sn xut và cung
cp cho th trường các sn phm thép tm,
lá cht lượng cao, tôn m màu, km, nhôm,
phôi thép dt, thép chế to ô tô, v máy
tính, t lnh - nhng sn phm thép có giá
tr gia tăng cao hơn thép xây dng thông
thường; s s dng hơn 20.000 lao động;
15% tng chi phí đầu tư D án s đầu tư
vào các thiết b bo v môi trường (Nguyt
Hà, 2008).
Tuy nhiên vào năm 2014, Tata Steel
đã quyết định rút khi d án này vi lý do
chưa đạt được tha thun v kinh phí gii
phóng mt bng và tái định cư vi chính
quyn địa phương. Mc dù Chính ph Vit
Nam đã cam kết giao đất sch cho nhà đầu
tư, nhưng do din tích xây dng d án này
quá ln nên khi chính quyn tnh Hà Tĩnh
đề ngh Tata Steel h tr toàn b chi phí đó,
Tata Steel đã t chi và ch h tr mt phn
kinh phí (Hà Thu, Linh Lan, 2014).
Theo Hùng Lê (2014), tnh Hà Tĩnh đã
đề ngh Tata Steel ng trước toàn b tin
đền bù gii phóng mt bng vào thi đim
năm 2011, nhưng Tata Steel ch chp thun
ng trước 30 triu USD, trong khi con s
này vn không đủ phân na s tin đền bù
gii ta như d toán. Vic đàm phán v chi
phí gii phóng mt bng kéo dài nhiu năm
nhưng không có kết qu, do đó vào cui
năm 2011, B Kế hoch và Đầu tư đã đề
xut di chuyn địa đim đầu tư vào khu
kinh tế Dung Qut ti tnh Qung Ngãi,
nhưng Tata Steel vn quyết định tiếp tc
theo đui d án ti khu kinh tế Vũng Áng
Tp chí Thông tin Khoa hc xã hi, s 10.2024
30
đây là nơi gn vi m qung st Thch
Khê, có th cung cp nguyên liu đầu vào
cho d án. Tuy nhiên, d án này tiếp tc
gim chân ti ch vì c chính quyn địa
phương và nhà đầu tư không có s đồng
nht trong vn đề gii phóng mt bng
(Ngc Minh, 2012). Mt khác, các yếu t
như s khó khăn trong th trường thép, môi
trường kinh doanh ca các khon đầu tư
nước ngoài quy mô ln cùng vi vic Công
ty TNHH gang thép Hưng Nghip Formosa
đang gia tăng quy mô d án ti khu kinh tế
Vũng Áng1 có nhiu nh hưởng đến ý định
đầu tư ca Tata Steel.
(ii) D án Nhit đin Long Phú 2
D án Nhit đin Long Phú 2 ti tnh
Sóc Trăng được thc hin thông qua công
ty con Tata Power ca Tata Group. Đây là
d án đin đầu tiên ca Tata Power th
trường Vit Nam. Nhit đin Long Phú 2
là mt trong 3 nhà máy đin thuc Trung
tâm Đin lc Long Phú, được giao cho
Tp đoàn Sông Đà làm ch đầu tư t tháng
5/2010, nhưng đến tháng 8/2013 do phi
tp trung ngun lc tài chính để thc hin
các d án thy đin nên Tp đoàn Sông Đà
đã tr li d án này.
Tháng 11/2013, B Công Thương (Vit
Nam) đã phê duyt đề xut ca Tata Power
xây dng Nhà máy Nhit đin Long Phú
2 công sut 1.320 MW, vi chi phí 1,8 t
1 Gia năm 2013, Formosa đã đề xut tăng vn cho
d án ca công ty ti tnh Hà Tĩnh lên 28,5 t USD.
Trước đó, giai đon 1 ca d án đã được khi công
vào cui năm 2012 vi tng mc đầu tư ban đầu
9,9 t USD. Nhà máy ca Formosa gm các hng
mc chính là nhà máy luyn gang thép công sut 22
triu tn/năm, h thng cng bin nước sâu có năng
lc cp tàu 300.000 tn và nhà máy nhit đin công
sut 2.100 MW. Sau khi hoàn thành, đây s là t hp
gang thép ln nht khu vc Đông Nam Á. Formosa
cam kết đến năm 2015 s hoàn thành giai đon 1
ca nhà máy vi 3 lò cao, công sut 10,5 triu tn
thép mt năm (Hùng Lê, 2014).
USD (NDTV Profi t Desk, 2013). Nhà máy
d kiến s s dng ngun than nhp khu
t Indonesia hoc Úc, được vn chuyn
bng tàu trng ti ln (trên 100.000 DWT)
(Vietnam Net, 2014).
Tháng 10/2014, Tata Power đồng ý xây
dng nhà máy theo tiến độ nhanh chóng,
d kiến hoàn thành vào năm 2019, thay
vì năm 2022 như kế hoch trước đó. Tuy
nhiên, đến tháng 4/2016, Tata Power vn
còn đang đàm phán vi B Công thương
v th tc đầu tư và vn hành. Công ty đã
điu chnh ngày hoàn thành đến cui năm
2020. Theo báo cáo ca B Công Thương
v vic thc hin Quy hoch phát trin đin
lc ln th by (PDP7) sa đổi, đến tháng
6/2019, thi gian hoàn thành T máy 1
b lùi sang năm 2029 và ngày hoàn thành
ca T máy 2 b lùi sang năm 2030 (HS,
2020). Tiến độ d án b trì hoãn là do các
th tc đầu tư và vn hành gp nhiu khó
khăn liên quan đến quy trình th tc pháp
lý và giy phép. Đây là nhng thách thc
trong vic đảm bo tuân th các quy định
ca Vit Nam, đặc bit trong mt ngành
quan trng như năng lượng. Bên cnh đó,
ngun cung cp nguyên liu và hu cn ca
d án ph thuc vào ngun than nhp khu
t Indonesia hoc Úc, vn chuyn bng
tàu có trng ti ln. Điu này cũng gây
khó khăn v logistics và đảm bo ngun
nguyên liu liên tc, đặc bit khi giá c
ngun cung than toàn cu biến động. Ngoài
ra còn liên quan đến s thay đổi chính sách
năng lượng ca Vit Nam, c th là s thay
đổi trong Quy hoch Phát trin Đin lc
ln th by (PDP7) sa đổi. Vit Nam đang
có xu hướng dch chuyn dn khi các d
án đin than để hướng ti các ngun năng
lượng sch và bn vng hơn. Điu này có
th khiến các d án nhit đin như D án
xây dng Nhà máy Nhit đin Long Phú
31
Đầu tư trc tiếp nước ngoài…
2 ca Tata Power b xem xét li và ưu tiên
cho các d án năng lượng tái to.
Nhn thy ri ro tài chính tăng cao, đặc
bit khi tiến độ liên tc b lùi li, đến tháng
11/2020, Tata Power đã yêu cu và được
Th tướng Chính ph Vit Nam chp thun
hoàn li khon đầu tư vào d án, đồng thi
Nhà máy Nhit đin Long Phú 2 và các nhà
máy than khác chưa khi công xây dng
s b hy b trong quá trình trin khai các
kế hoch trong Quy hoch phát trin đin
lc VIII ca Vit Nam (BBT Tp chí Năng
lượng Vit Nam, 2020). Hin d án được
cho là đã b dng li, và trong danh sách
các d án đin ln được quy hoch cho giai
đon 2021-2030 trong d tho PDP (B
Công Thương, 2022: 18-20) không bao
gm d án này. Bên cnh d án Nhà máy
Nhit đin Long Phú 2, Tata Power bày t
mong mun được đầu tư D án Nhit đin
Long Phú 3, cũng như các d án đin gió
hai tnh Sóc Trăng và Phú Yên nhưng đều
không có tiến trin.
Có th thy, dù đã có nhiu n lc và
đầu tư, nhưng Tata Group vn phi đối mt
vi nhng thách thc trong vic thâm nhp
th trường Vit Nam. Nhng khó khăn v
mt pháp lý, cơ s h tng và môi trường
kinh doanh đã nh hưởng đáng k đến hiu
qu hot động ca Tp đoàn. Vic Tata
Group rút khi d án thép năm 2014 và d
án xây dng nhà máy nhit đin năm 2020
đã để li mt khong trng trong các lĩnh
vc mà Tata Group đầu tư, nhưng cũng là
cơ hi để Tp đoàn xem xét và điu chnh
chiến lược kinh doanh.
3.2. Các d án đang trin khai
(i) Công ty TNHH Tata International
Vit Nam
Tata Group tiếp tc đầu tư vào th
trường Vit Nam năm 2016 vi vic thành
lp Công ty TNHH Tata International Vit
Nam. Công ty này tp trung vào cung cp
thiết b cơ khí nông nghip và ph tùng,
thông qua mô hình 3S (kinh doanh, dch
v k thut và ph tùng). Tr s chính đặt
ti Thành ph H Chí Minh và chi nhánh
ti Cn Thơ, công ty đã nhanh chóng m
rng h thng đại lý khp các tnh/thành
thuc đồng bng sông Cu Long . Tata
International Vit Nam đã thiết lp nhiu
tha thun hp tác vi các đối tác địa
phương nhm thúc đẩy cơ gii hóa nông
nghip. Vic cung cp các thiết b nông
nghip tiên tiến như máy kéo Massey
Ferguson và các thiết b t Kuhn giúp nâng
cao hiu sut sn xut nông nghip ti Vit
Nam, đồng thi h tr người nông dân tiếp
cn công ngh hin đại (Tata International
Vietnam, 2024) .
(ii) Công ty Tata Co ee Vit Nam và
d án sn xut cà phê hòa tan
Công ty TNHH Tata Co ee Vit Nam
là công ty con ca Tata Co ee Limited
(TCL), mt thành viên ca Tata Group,
đồng thi là mt trong nhng tp đoàn
cà phê ln nht châu Á, nhà xut khu cà
phê hòa tan ln th hai và nhà sn xut
cà phê đặc sn ln nht ti n Độ. Nhn
thy tim năng phát trin Vit Nam,
tp đoàn đã quyết định đầu tư xây dng
nhà máy chế biến cà phê hòa tan vi tng
vn là 65,5 triu USD, trên din tích
80.000 m2 ti Khu công nghip Vit Nam
- Singapore II (huyn Bc Tân Uyên, tnh
Bình Dương). Sau 19 tháng thi công, nhà
máy đã khánh thành và đi vào hot động
t ngày 06/3/2019. Đây là nhà máy sn
xut cà phê sy lnh, có công sut 5.000
tn/năm nhm cung ng cho th trường
toàn cu các loi cà phê hòa tan mi (Tata
Consumer Products, 2019). Sau gn 4 năm
hot động ti Vit Nam, Tata Group luôn
hướng đến chuyn đổi năng lượng xanh