DCS và SIS Khái niệm và Thực tiễn
Trong thế giới tự động hóa ngày nay tồn tại nhiều loại hệ thống được thiết kế cho các
chức năng đặc biệt như DCS, SIS, SCADA và PLC. Mục đích chính của bài viết này là
xem xét các chức năng và sự khác biệt giữa hai hệ thống DCS & SIS, đồng thời thời tìm
hiểu về các công nghệ mới đang được sử dụng trên thị trường.
DCS là gì?
DCS là viết tắt của Hệ thống điều khiển phân tán (Distributed Control System), thường
được sử dụng trong các quá trình, hệ thống sản xuất và các hệ thống động (dynamic
system), trong đó các phần tử điều khiển không được đặt ở vị trí trung tâm, nhưng mỗi
một hệ thống con được điều khiển bằng một hoặc nhiều bộ điều khiển trong toàn bộ hệ
thống. Toàn bộ hệ thống điều khiển được nối mạng để giao tiếp, điều khiển và giám sát.
Một hệ thống DCS tiêu biểu gồm có bộ vi xử lý được thiết kế tùy biến như các bộ điều
khiển, kết nối vật lý và giao thức giao tiếp riêng. Module đầu vào và đầu ra tạo nên các
thành phần của DCS. Bộ vi xử lý nhận thông tin từ module đầu vào và gửi thông tin đến
module đầu ra. Hệ thống điều khiển phân tán DCS là hệ thống chuyên dụng được dùng
để điều khiển các quá trình sản xuất liên tục hoặc theo mẻ (Batch- oriented) như trong
lọc dầu, hóa dầu, trạm phát điện trung tâm, dược phẩm, sản xuất thức ăn, nước uống, sản
xuất xi măng, sản xuất thép và sản xuất giấy.
Vậy SIS là hệ thống thiết bị trường an toàn (Safety Instrumented System), thực hiện các
chức năng đặc biệt để điều khiển hoặc duy trì trạng thái an toàn của quá trình khi phát
hiện các điều kiện quá trình nguy hiểm hoặc không được chấp nhận. Các hệ thống trang
bị an toàn được tách biệt và độc lập với các hệ thống điều khiển thông thường nhưng bao
gồm các phần tử tương tự, bao gồm: cảm biến, các bộ xử lý logic và hệ thống phụ trợ.
Hai hệ thống DCS và SIS phục vụ các mục đích khác nhau cho hoạt động của nhà máy.
Hệ thống DCS được sử dụng để điều khiển nhà máy an toàn trong quá trình hoạt động
bình thường. Vì vậy, nó tập trung vào tính khả dụng cao và thời gian trung bình giữa 2 sự
cố cao (MTBF). Trong khi đó, hệ thống SIS được sử dụng để chuyển nhà máy về trạng
thái an toàn tại thời điểm khẩn cấp hoặc vận hành bất thường.
DCS & SIS về cơ bản không kết hợp với nhau trong một hệ thống vì sự tách biệt giữa
DCS & SIS là bắt buộc theo tiêu chuẩn IEC 81508 và ISA S84.01. Chúng có phạm vi và
khái niệm thiết kế khác nhau. DCS có:
1. Mức điều khiển cao
2. Cấu hình linh hoạt
3. Tỷ lệ lỗi thấp (Không phân biệt an toàn/nguy hiểm)
4. Ưu tiên tính vận hành và độ khả dụng
Trong khi đó, SIS có:
1. Mức độ an toàn cao (Xác suất hư thỏng theo yêu cầu thấp)
2. Yêu cầu tuân theo các tiêu chuẩn an toàn quốc tế như IEC & ISA
3. Tuyệt đối an toàn khi hư hỏng (nhấn mạnh vào tính an toàn hơn độ khả dụng)
Hệ thống riêng biệt có tốt hơn?
Nhiều công ty sản xuất vẫn tiếp tục sử dụng các bộ điều khiển an toàn độc lập với những
bộ điều khiển được sử dụng cho việc điều khiển và tối ưu hóa. Các bộ điều khiển được sử
dụng cho SIS do các nhà sản xuất chuyên môn hóa có thêm các chẩn đoán mở rộng và
nhận được chứng chỉ an toàn TÜV. Trước đây, có rất ít lựa chọn ngoại trừ sử dụng các hệ
thống điều khiển và an toàn khác nhau. Một số người dùng thậm chí còn sử dụng hệ
thống điều khiển và SIS của các nhà sản xuất khác nhau.
Có nhiều lý do khác để đặt tính năng an toàn và điều khiển trong các bộ điều khiển khác
nhau. Cụ thể:
• Hư hỏng độc lập- tối thiểu hóa nguy cơ của việc hỏng hóc đồng thời của hệ thống điều
khiển với SIS.
• An toàn - tránh khả năng các thay đổi trong hệ thống điều khiển có thể dẫn đến các thay
đổi hoặc làm hư hỏng SIS tương ứng.
• Các yêu cầu khác nhau cho các bộ điều khiển an toàn - một hệ thống an toàn thường
được thiết kế để hỏng hóc theo một cách an toàn, trong khi đó BPCS thường sẽ tối đa tính
khả dụng. Một SIS cũng có các tính năng đặc biệt như chẩn đoán mở rộng, kiểm tra lỗi
phần mềm đặc biệt, bộ lưu dữ liệu được bảo và khả năng kháng lỗi .
Tiêu chuẩn an toàn IEC61508 có gì đó không được rõ ràng trong vấn đề này. Việc phân
tách được đặc biệt nhấn mạnh tuy nhiên lai không được chỉ thị một cách rõ ràng. Hiện
nay, một lượng lớn người dùng đang tìm lý do hợp lý cho việc sử dụng các hệ thống
tương tự cho chức năng điều khiển và an toàn vì nó sẽ giúp giảm các vấn đề liên quan