Đ C NG ÔN T P MÔN CHÍNH SÁCH XÃ H IỀ ƯƠ Ậ Ộ
(s tín ch : 03 – Vi t Hà)ố ỉ ệ
1. Chính sách xã h i là gì, ch c năng c c n c a chính sách xã h i?ộ ứ ơ ả ủ ộ
1.1. Khái ni m chính sách xã h iệ ộ
Khái ni m xã h iệ ộ
Xã h iộ là m tộ t p thậ ể hay m tộ nhóm nh ngữ ng iườ đc phân bi t v i các nhóm ng i khác b ng các l iượ ệ ớ ườ ằ ợ
ích, m i quan h đc tr ng, chia s cùng m tố ệ ặ ư ẻ ộ th chể ế và có cùng văn hóa.
Khái ni m v n đ xã h iệ ấ ề ộ
“V n đ xã h i là nh ng v n đ phát sinh trong lòng xã h i liên quan đn con ng i, liên quan đn sấ ề ộ ữ ấ ề ộ ế ườ ế ự
công b ng, bình đng trong xã h i, đn c h i t n t i và phát tri n, đn s h ng th các nhu c u v v t ch tằ ẳ ộ ế ơ ộ ồ ạ ể ế ự ưở ụ ầ ề ậ ấ
và tinh th n c a con ng i. Đó là các v n đ có nh h ng tác đng, th m chí đe d a s phát tri n bìnhầ ủ ườ ấ ề ả ưở ộ ậ ọ ự ể
th ng c a con ng i, c a c ng đng xã h i, tác đng x u đn ch t l ng s ng c a con ng i, c a c ngườ ủ ườ ủ ộ ồ ộ ộ ấ ế ấ ượ ố ủ ườ ủ ộ
đng và do v y đòi h i ph i có nh ng gi i pháp, bi n pháp ki m soát, phòng ng a, ngăn chăn, đi u ch nh ho cồ ậ ỏ ả ữ ả ệ ể ừ ề ỉ ặ
gi i quy t theo h ng b o đm s phát tri n b n v ng c a xã h i”. ( PGS. TS. Ph m H u Ngh )ả ế ướ ả ả ự ể ề ữ ủ ộ ạ ữ ị
“ V n đ xã h i là nh ng tình hu ng n y sinh trong đi s ng xã h i mà cách th c và nh ng bi n phápấ ề ộ ữ ố ả ờ ố ộ ứ ữ ệ
gi i quy t c a ch th (con ng i, nhóm xã h i) ch a đt đc k t qu mong mu n. Ch ng h n nh là nghèoả ế ủ ủ ể ườ ộ ư ạ ượ ế ả ố ẳ ạ ư
đói, m i dâm, th t nghi p, ma túy…”ạ ấ ệ
Khái ni m “Chính sách”ệ
1
Theo nhi u nhà nghiên c u, “chính sách” là hình th c tác đng qua l i gi a các nhóm, t p đoàn xã h iề ứ ứ ộ ạ ữ ậ ộ
g n tr c ti p ho c gián ti p v i t ch c, ho t đng c a nhà n c, c a các đng phái, thi t ch khác nhau c aắ ự ế ặ ế ớ ổ ứ ạ ộ ủ ướ ủ ả ế ế ủ
h th ng chính tr nh m th c hi n các l i ích, các m c tiêu, nhi m v c a các nhóm, t p đòan xã h i y.ệ ố ị ằ ự ệ ợ ụ ệ ụ ủ ậ ộ ấ
Nh v y, khi nói đn chính sách, luôn có các y u t sau:ư ậ ế ế ố
-M t ộch thủ ể t o d ng và th c thi chính sáchạ ự ự .
- Các nhóm xã h iộ khác nhau b tác đng b i chính sách.ị ộ ở
- M t chính sách ộphân bi t đi xệ ố ử gi a các nhóm xã h iữ ộ .
- M c tiêu phát tri nụ ể chung c a toàn h th ngủ ệ ố .
Khoa h c chính sách là m t ngành khoa h c v n d ng m t cách t ng h p các tri th c và ph ng pháp đọ ộ ọ ậ ụ ộ ổ ợ ứ ươ ể
nghiên c u h th ng chính sách và quy trình chính sách, tìm ra th c ch t, nguyên nhân và k t qu c a chínhứ ệ ố ự ấ ế ả ủ
sách, cung c p nh ng ki n th c liên quan đn chính sách nh m m c đích c i ti n h th ng chính sách và nângấ ữ ế ứ ế ằ ụ ả ế ệ ố
cao ch t l ng c a chính sách.( TS. Lê Chi Mai)ấ ượ ủ
Chính sách xã h iộ
Chính sách xã h i là m t b ph n quan tr ng trong h th ng chính sách c a Nhà n c. ộ ộ ộ ậ ọ ệ ố ủ ướ
N u chính sách kinh t là nh ng công c c a Nhà n c đ tác đng tr c ti p lên các lĩnh v c ế ế ữ ụ ủ ớ ể ộ ự ế ự ho t đngạ ộ
kinh tế nh m xây d ng m t n n kinh t v ng m nh, làm cho "dân gi u, n c m nh" thì chính sách xã h i làằ ự ộ ề ế ữ ạ ầ ướ ạ ộ
nh ng gi i pháp, công c c a Nhà n c tác đng tr c ti p lên ữ ả ụ ủ ướ ộ ự ế các quan h xã h iệ ộ nh m làm cho xã h i phátằ ộ
tri n lành m nh, đi s ng xã h i tr nên hài hoà, b n v ng, công b ng và văn minh.ể ạ ờ ố ộ ở ề ữ ằ
2
Chính sách xã h i r t đa d ng, bao quát nhi u lĩnh v c ho t đng phong phú c a xã h i. Có th k ra đâyộ ấ ạ ề ự ạ ộ ủ ộ ể ể
m t s chính sách l n, có tính ch t tiêu bi u. Đó là chính sách v giáo d c và đào t o, chính sách v văn hoá,ộ ố ớ ấ ể ề ụ ạ ề
chính sách v vi c làm, v...v.ề ệ
Chính sách qu n lý nói chung và chính sách kinh t - xã h i nói riêng là t ng th các quan đi m, t t ng,ả ế ộ ổ ể ể ư ưở
các gi i pháp và công c mà Nhà n c s d ng đ tác đng lên các đi t ng đ th c hi n các m c tiêu nh tả ụ ớ ử ụ ể ộ ố ượ ể ự ệ ụ ấ
đnh, theo đnh h ng m c tiêu t ng th c a xã h i. Theo đó, chính sách kinh t - xã h i nói chung, chính sáchị ị ướ ụ ổ ể ủ ộ ế ộ
xã h i nói riêng, hi n di n nh là nh ng công c c a Nhà n c, đc Nhà n c ban hành đ th c hi n cácộ ệ ệ ư ữ ụ ủ ướ ượ ướ ể ự ệ
m c tiêu phát tri n kinh t - xã h i c a đt n c. Chính sách kinh t - xã h i đc Nhà n c đ ra trên quanụ ể ế ộ ủ ấ ướ ế ộ ượ ướ ề
đi m đng l i c a Đng, nh ng chính sách kinh t - xã h i không ph i là nh ng đng l i chung, cũng khôngể ườ ố ủ ả ư ế ộ ả ữ ườ ố
ph i là nh ng đnh h ng l n, ng c l i, bao gi cũng là cái c th . Chính sách kinh t - xã h i luôn h ngả ữ ị ướ ớ ượ ạ ờ ụ ể ế ộ ướ
vào vi c x lý nh ng v n đ c p bách đt ra t th c ti n c a đi s ng xã h i, t p trung vào vi c gi i quy tệ ử ữ ấ ề ấ ặ ừ ự ễ ủ ờ ố ộ ậ ệ ả ế
nh ng tình hu ng c th n y sinh trong quá trình ho t đng th c ti n c a m t giai đo n nh t đnh.ữ ố ụ ể ẩ ạ ộ ự ễ ủ ộ ạ ấ ị
1.2. Ch c năng c b n c a chính sách xã h iứ ơ ả ủ ộ
Ch c năng đnh h ng s v n đng xã h iứ ị ướ ự ậ ộ ộ
Chính sách xã h i v i nhi m v khám phá ra các quy lu t, các đi u ki n và các m i quan h qua l i gi aộ ớ ệ ụ ậ ề ệ ố ệ ạ ữ
các quan h xã h i, quan h chính tr , quan h kinh t gi a nhu c u và l i ích c a nh ng nhóm xã h i trong m tệ ộ ệ ị ệ ế ữ ầ ợ ủ ữ ộ ộ
c c u xã h i c th . T đó chính sách xã h i có th phát hi n ra tính quy lu t c a xã h i, tính quy lu t c aơ ấ ộ ụ ể ừ ộ ể ệ ậ ủ ộ ậ ủ
chính tr và s v n đng c a h th ng chính tr trong xã h i. Tính quy lu t c a đi s ng tinh th n xã h i, nóị ự ậ ộ ủ ệ ố ị ộ ậ ủ ờ ố ầ ộ
ph n nh đi s ng văn hóa và các quan h văn hóa xã h i khác. T t c các tính quy lu t này đu ph n nh n iả ả ờ ố ệ ộ ấ ả ậ ề ả ả ộ
dung c a chính sách và đóng vai trò quy đnh n i dung, ph ng h ng c a chính sách xã h i, nên vi c nh nủ ị ộ ươ ướ ủ ộ ệ ậ
th c nó là đi u h t s c quan tr ng c a chính sách xã h i.ứ ề ế ứ ọ ủ ộ
3
Ch c năng đi u ch nh các v n đ xã h iứ ề ỉ ấ ề ộ
Ch c năng phân tích, d báo, đ xu t các bi n pháp cho công tác qu n lý xã h i. M t chính sách xã h iứ ự ề ấ ệ ả ộ ộ ộ
khoa h c g n li n v i th c ti n xã h i s giúp cho các nhà qu n lý, lãnh đo phân tích, d báo nh ng v n đọ ắ ề ớ ự ễ ộ ẽ ả ạ ự ữ ấ ề
xã h i trong m t t ng lai g n, ho c xa, làm c s đ l ng giá và đ xu t chính sách xã h i.ộ ộ ươ ầ ặ ơ ở ể ượ ề ấ ộ
4
Ch c năng phát tri n con ng iứ ể ườ
Ch c năng th c ti n : Chính sách xã h i ph n ánh đúng th c ti n, phù h p v i th c ti n và xâm nh p vàoứ ự ễ ộ ả ự ễ ợ ớ ự ễ ậ
th c ti n m t cách thích h p, nó s làm cho xã h i luôn tr ng thái n đnh, góp ph n hòan ch nh c c u xãự ễ ộ ợ ẽ ộ ở ạ ổ ị ầ ỉ ơ ấ
h i, đy m nh tính tích c c c a các thành viên trong xã h i, s d ng t t ti m năng lao đng c a đt n c. Sộ ẩ ạ ự ủ ộ ử ụ ố ề ộ ủ ấ ướ ự
hòan thi n chính sách xã h i ph thu c vào s tăng tr ng kinh t và phát tri n xã h i, nh ng chính sách xã h iệ ộ ụ ộ ự ưở ế ể ộ ư ộ
không hoàn tòan ph thu c m t cách máy móc mà có tính đc l p t ng điụ ộ ộ ộ ậ ươ ố
Tóm l i, chính sách xã h i th c hi n nh ng ch c năng xã h i khác nhau, và nó th c hi n theo ki u “ạ ộ ự ệ ữ ứ ộ ự ệ ể
ch c năng kép” tùy theo quan đi m xem xét nó: B o đm liên k t xã h i đng th i phân t ng xã h i và ki mứ ể ả ả ế ộ ồ ờ ầ ộ ể
soát XH. Ch c năng qu n lý xã h i chung đng th i ch c năng chính tr ph n ánh l i ích giai c p ho c nhóm.ứ ả ộ ồ ờ ứ ị ả ợ ấ ặ
2. M i quan h gi a chính sách xã h i và v n đ xã h iố ệ ữ ộ ấ ề ộ
Khái ni m v n đ xã h i:ệ ấ ề ộ
V n đ xã h i làấ ề ộ t t c nh ngấ ả ữ gì liên quan đn con ng i, các nhóm ng i, các c ng đng ng i đn sế ườ ườ ộ ồ ườ ế ự
t n t i, phát tri n c a con ng i trong m t hoàn c nhồ ạ ể ủ ườ ộ ả xã h iộ nh t đnh đc nh n th c nh m tấ ị ượ ậ ứ ư ộ v nấ n nạ
c aủ xã h iộ, đng ch m đn l i ích c a m t c ng đng.ụ ạ ế ợ ủ ộ ộ ồ
Các v n đ ấ ề xã h iộ bao g m nhi u lồ ề ĩnh v c nh : gi i quy t vi c làm, ự ư ả ế ệ thu nh p, bình đng xã h i, khuy nậ ẳ ộ ế
khích làm giàu, xóa đói gi m nghèo, chăm sóc s c kh e, cung ng d ch v công, an sinh xã h i, c u tr xã h i,ả ứ ỏ ứ ị ụ ộ ứ ợ ộ
chính sách dân s và k ho ch hóa gia đình; gi i quy t vi c làm; môi tr ngố ế ạ ả ế ệ ườ ,...
M i quan h gi a chính sách xã h i và v n đ xã h iố ệ ữ ộ ấ ề ộ
5