1
VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
Câu 1: Văn hóa doanh nghiệp là gì? Nêu các yếu tố cấu thành Văn hóa doanh nghiệp?
- Khái niệm Văn hóa doanh nghiệp:
Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành
vi, chi phối hoạt động của mọi thành viên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh của
doanh nghiệp đó.
- Các yếu tố cấu thành Văn hóa doanh nghiệp:
+ Yếu tố tầm nhìn
Tầm nhìn là yếu tố đầu tiên trong các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp. Có thể nói
tầm nhìn chính là nền tảng của cả nền văn hóa. Bất cứ nền văn hóa doanh nghiệp nào cũng được
kiến tạo từ việc xác định mục tiêu và tầm nhìn chiến lược. Nhờ có mục tiêu mà doanh nghiệp có
thể định hướng mọi quyết định trong nội bộ doanh nghiệp.
+ Yếu tố giá trị
Giá trị là một trong những yếu tố cấu thành nên văn hóa vô cùng quan trọng. Cốt lõi của nền
văn hóa doanh nghiệp chính là giá trị của công ty, doanh nghiệp đó. Yếu tố giá trị có vai trò định
hướng hành vi, tư duy để thực hiện hóa chiến lược.
+ Yếu tố thực tiễn
Tất cả những tầm nhìn, giá trị trên lý thuyết cần được hiện thực hóa bằng yếu tố thực tiễn.
Lãnh đạo công ty nên đưa yếu tố thực tiễn vào những nguyên tắc hoạt động hàng ngày của công
ty để văn hóa doanh nghiệp ngày càng vững mạnh.
+ Yếu tố con người
Con người được đánh giá là yếu tố quan trọng nhất giúp cấu thành văn hóa doanh nghiệp.
Con người không chỉ giúp định hình mà còn là người thực hiện những mục tiêu, tầm nhìn và tạo
ra giá trị cốt lõi của doanh nghiệp. Do đó rất nhiều công ty, doanh nghiệp có chính sách tuyển
dụng cực kỳ khắt khe để có thể lựa chọn ra những nhân viên tài năng và phù hợp với văn hóa
doanh nghiệp.
+ Yếu tố từ sức mạnh của câu chuyện
Một câu chuyện lịch sử độc đáo là yếu tố cần thiết mà mỗi công ty, tổ chức nào cũng cần tới
khi xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Sức mạnh của câu chuyện sẽ trở thành một phần di sản. Đồng
thời câu chuyện giúp hình thành nên bản sắc riêng có của mỗi doanh nghiệp. Việc tường thuật lại
câu chuyện lịch sử một cách lôi cuốn, hấp dẫn sẽ giúp văn hóa doanh nghiệp ngày càng tốt lên.
Như vậy, văn hóa doanh nghiệp sẽ tạo ra những bản sắc riêng để tạo sự cạnh tranh và thu
hút nhân tài, đồng thời giúp doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững. Nếu bạn muốn xây dựng
nền văn hóa doanh nghiệp vững mạnh thì cần nắm chắc các yếu tố cấu thành văn hóa doanh
nghiệp và thực hiện chúng bằng những hành động thực tiễn.
Câu 2: Cấu trúc hữu hình của văn hóa doanh nghiệp là gì?
Cấu trúc hữu hình của văn hóa doanh nghiệp là bao gồm tất cả những hiện tượng và sự vật
là một người có thể nhìn, nghe và cảm thấy khi tiếp xúc với một tổ chức có nền văn hóa xa lạ như:
+ Kiến trúc, cách bài trí, công nghệ, sản phẩm
2
+ Cơ cấu tổ chức, các phòng ban của doanh nghiệp
+ Các văn bản quy định nguyên tắc hoạt động của doanh nghiệp
+ Lễ nghi và lễ hội hàng năm
+ Các biểu tượng, logo, khẩu hiệu, tài liệu quảng cáo của doanh nghiệp
+ Ngôn ngữ, trang phục, phương tiện đi lại, chức danh, cách bộc lộ cảm xúc, hành vi ứng xử
thường thấy của các thành viên và các nhóm làm việc trong doanh nghiệp
+ Những câu chuyện và những huyền thoại về tổ chức
+ Hình thức mẫu mã của sản phẩm
Đây là cấp độ văn hóa có thể nhận thấy ngay trong lần tiếp xúc đầu tiên, nhất là những yếu
tố vật chất như: kiến trúc, bài trí, đồng phục… Cấp độ văn hóa này có đặc điểm chung để chịu ảnh
hưởng nhiều của tính chất công việc kinh doanh của công ty quan điểm của người lãnh đạo… Tuy
nhiên, cấp độ văn hóa này dễ thay đổi và ít khi thể hiện được những giá trị thực sự trong văn hóa
của công ty.
Câu 3: Trình bày những giá trị được tuyên bố/công bố; những quan niệm chung trong
văn hóa doanh nghiệp?
- Những giá trị được tuyên bố/ công bố:
Những giá trị được tuyên bố cũng có tính hữu hình vì người ta có thể nhận biết và diễn đạt
chúng một cách rõ ràng, chính xác. Chúng thực hiện chức năng hướng dẫn cho các thành viên
trong doanh nghiệp cách thức đối phó với một số tình thế cơ bản và rèn luyện cách ứng xử cho các
thành viên mới trong môi trường doanh nghiệp.
- Những quan niệm chung: (những niềm tin, nhận thức, suy nghĩ và tình cảm có tính vô
thức, mặc nhiên được công nhận trong doanh nghiệp)
Trong bất cứ bức độ văn hóa nào (văn hóa dân tộc, văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh
nghiệp…) cũng đều có quan niệm chung, được hình thành và tồn tại trong một thời gian dài, chúng
ăn sâu vào tâm lý của hầu hết các thành viên trong nền văn hóa đó và trở thành điều mặc nhiên
được công nhận.
Để hình thành được các quan niệm chung, một cộng đồng văn hóa (Ở bất kỳ cấp độ nào)
phải trải qua quá trình hoạt động lâu dài, va chạm và xử lý nhiều tình huống thực tiễn. Chính vì
vậy, một hình thành, các quan niệm chung sẽ rất khó bị thay đổi.
Một khi tổ chức đã hình thành được quan niệm chung, tức là các thành viên cùng nhau chia
sẻ và hành động theo đúng quan niệm chung đó, họ sẽ rất khó chấp nhận nếu những hành vi đi
ngược lại quy định chung đề ra.
VD: Vai trò của người phụ nữ trong xã hội: văn hóa Á Đông nói chung và văn hóa Việt Nam
nói riêng có quan niệm truyền thống: nhiệm vụ quan trọng nhất của người phụ nữ nàng chăm lo
cho gia đình còn công việc ngoài xã hội thứ yếu. Trong khi đó văn hóa phương Tây lại quan niệm
khác: người phụ nữ có quyền tự do cá nhân và không phải chịu sự ràng buộc khắt khe vào lễ giáo
truyền thống.
Câu 4: Phân tích những tác động của văn hóa doanh nghiệp tới các doanh nghiệp (Tác
động tích cực, biểu hiện tiêu cực)?
- Tác động tích cực:
3
+ Văn hóa doanh nghiệp tạo nên phong thái của doanh nghiệp giúp phân biệt doanh nghiệp
này với doanh nghiệp khác: Văn hóa doanh nghiệp gồm nhiều bộ phận và yếu tố hợp thành: Triết
lý kinh doanh, các tập tục, lễ nghi, thói quen, cách họp hành, đào tạo, giáo dục, thậm chí cả truyền
thuyết, huyền thoại về người sáng lập hãng… Tất cả những yếu tố đó tạo ra một phong cách/phong
thái của doanh nghiệp và phân biệt nó với các doanh nghiệp các tổ chức xã hội khác. Phong phong
thái đỏ có vai trò như “không khí và nước” có ảnh hưởng cực lớn đến hoạt động hàng ngày của
doanh nghiệp.
+ Văn hóa doanh nghiệp tạo nên những lực lượng hướng tâm cho toàn doanh nghiệp
+ Văn hóa doanh nghiệp khích lệ quá trình đổi mới và sáng chế: tại những doanh nghiệp
mà môi trường văn hóa ngự trị mạnh mẽ sẽ nảy sinh sự tự lập đích thực ở mức độ cao nhất, nghĩa
là các nhân viên được khuyến khích để tách biệt ra và đưa ra sáng kiến, thậm chí cả các nhân viên
cấp cơ sở. Sự khích lệ này sẽ góp phần phát huy tính năng động sáng tạo của các thành viên, là cơ
sở chậu quá trình phát triển công ty. Mặt khác, những thành công của nhân viên trong công việc
sẽ tạo động lực gắn bó họ với công ty lâu dài và tích cực hơn.
- Tác động tiêu cực:
+ Một doanh nghiệp có nền văn hóa tiêu cực có thể là doanh nghiệp mà cơ chế quản lý cứng
nhắc theo kiểu hợp đồng, độc đoán, chuyên quyền và hệ thống tổ chức quan liêu, gây ra không khí
thụ động, sợ hãi ở các nhân viên, khiến họ có thái độ thờ ơ hoặc chống đối giới lãnh đạo. Đó cũng
có thể là một doanh nghiệp không cố ý quyết định tạo nên một mối liên hệ nào khác giữa những
nhân viên ngoài quan hệ công việc, mà là tập hợp hàng nghìn người hoàn toàn xa lạ, chỉ tạm dừng
chân tại công ty. Người quản lý chỉ phối hợp các cố gắng của họ, và dù thế nào đi nữa cũng sản
xuất được một thứ gì đó, nhưng niềm tin người làm công vào xí nghiệp thì không hề có.
+ Một điều không thể phủ nhận là nếu những giá trị hoặc niềm tin doanh nghiệp mang tính
tiêu cực thì nó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến con người doanh nghiệp đó. Công việc xác định phần lớn
cuộc đời của một nhân viên: Nó quyết định thời gian đi lại của chúng ta, nơi chúng ta sống, cả đến
hàng xóm láng giềng của chúng ta. Công việc ảnh hưởng đến quyền lợi, cách tiêu khiển cũng như
bệnh tật của chúng ta. Nó cũng quyết định cách chúng ta dùng thời gian sau khi về hưu, đời sống
vật chất của chúng ta vào những vấn đề chúng ta sẽ gặp phải lúc đó. Do đó nếu môi trường văn
hóa ở công ty không lành mạnh, không tích cực sẽ ảnh hưởng xấu đến tâm lý làm việc của nhân
viên à tác động tiêu cực đến kết quả kinh doanh của toàn công ty.
Câu 5: Trình bày các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành văn hóa doanh nghiệp?
- Văn hóa dân tộc:
Văn hóa doanh nghiệp là một nền tiểu văn hóa nằm trong văn hóa dân tộc. Mọi cá nhân trong
nền văn hóa doanh nghiệp đều chịu tác động của các giá trị văn hóa dân tộc. Vậy nên văn hóa dân
tộc phản chiếu lên văn hóa doanh nghiệp là điều tất yếu.
Mỗi cá nhân thuộc giới tính, văn hóa, dân tộc… với các bản sắc văn hóa khác nhau hình
thành cho họ các nền tảng suy nghĩ, học hỏi và phản ứng khác nhau. Khi tập hợp chung lại trong
tổ chức, những nét nhân cách này sẽ được tổng hợp tạo nên một phần văn hóa doanh nghiệp.
Vì vậy, văn hóa ở mỗi nước, mỗi vùng miền sẽ có những đặc trưng khác nhau tùy thuộc vào
sự phát triển, trình độ và lịch sử của khu vực đó. Các giá trị văn hóa này ảnh hưởng doanh nghiệp
4
thường xem xét trên 4 yếu tố ảnh hưởng đến văn hoá doanh nghiệp.
• Sự đối lập giữa chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tập thể
• Sự phân cấp quyền lực
• Sự đối lập giữa nam quyền và nữ quyền
• Tính cẩn trọng
Chủ doanh nghiệp sẽ dựa trên mức độ đa dạng văn hóa trong công ty cũng như những giá trị
đang có để xây dựng văn hóa doanh nghiệp cho phù hợp.
Ngoài ra, sự đa dạng trong văn hóa dân tộc là một nguồn lực lớn của doanh nghiệp. Nếu
được khai thác đúng cách, sự đa dạng này có thể mang lại sự phát triển đa chiều và toàn diện cho
bất kỳ tổ chức nào.
Ưu thế nổi bật của văn hóa Việt Nam có thể kể đến như:
• Coi trọng tư tưởng nhân bản
• Chuộng sự hài hòa
• Tinh thần cầu thị
• Ý chí phấn đấu tự lực, tự cường…
Tuy nhiên cũng có không ít những hạn chế như: thói quen thủ cựu và tôn sùng kinh nghiệm,
không dám đổi mới, đột phá… khiến cho doanh nghiệp gặp không ít trở ngại. Điều này đặt ra bài
toán cho Ban lãnh đạo là làm sao xây dựng văn hóa doanh nghiệp giúp nhân viên phát huy ưu điểm
và khắc phục những hạn chế vốn có
- Lãnh đạo – người tạo ra nét đặc thù của văn hóa doanh nghiệp
Nhà lãnh đạo không chỉ là người quyết định cơ cấu tổ chức và công nghệ của doanh nghiệp,
ừ mà còn là người sáng tạo ra các biểu tượng, các ý thức hệ, ngôn ngữ, niềm tin, nghi lễ và huyền
thoại… của doanh nghiệp. Qua quá trình xây dựng và quản lý doanh nghiệp, hệ tư tưởng và tính
cách của nhà lãnh đạo sẽ được phản chiếu lên văn hóa doanh nghiệp.
Để hình thành nên hệ thống giá trị niềm tin và đặc biệt là quan niệm chung trong toàn doanh
nghiệp đòi hỏi một quá trình lâu dài, thông qua nhiều hình thức khác nhau, có thể liệt kê một số
cách thức sau đây:
+ Tăng cường tiếp xúc giữa nhà lãnh đạo và nhân viên
+ Cũng có thể sử dụng các chuyện kể, huyền thoại, truyền thuyết… như một phương thức
hiệu quả để truyền đạt và nuôi dữơng những giá trị văn hóa chung
+ Các lễ hội, lễ kỷ niệm, buổi gặp mặt, biểu tượng, phù hiệu… cũng đóng vai trò rất lớn
trong việc truyền đạt hệ thống giá trị, niềm tin, quy tắc… Góp phần tạo ra những nét đặc thù riêng
của từng doanh nghiệp.
+ Các nhà lãnh đạo với vai trò là các sáng lập viên – người quyết định là việc hình thành hệ
thống giá trị văn hóa căn bản của doanh nghiệp
+ Các nhà lãnh đạo kế cận: khỉ doanh nghiệp thay đổi nhà lãnh đạo, điều này có thể đồng
nghĩa với việc doanh nghiệp phải đối mặt với một trong hai tình huống: (1): danh nghiệp sẽ chuyển
sang một giai đoạn mới, với những sự thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức, đội ngũ nhân sự, đường
hướng chiến lược phát triển…, những thay đổi này tất yếu sẽ dẫn đến thay đổi cơ bản của văn hóa
doanh nghiệp; (2): tình huống sau có vẻ ít “đau đớn” hơn, nhà lãnh đạo mới vẫn giữ nguyên đường
5
lối chiến lược cũ, bộ máy nhân sự không có những thay đổi quan trọng… Tuy nhiên, kể cả trong
quá trình này, ừ văn hóa doanh nghiệp cũng sẽ thay đổi, bởi vì văn hóa doanh nghiệp bản thân nó
là tấm gương phản chiếu tài năng, cá tính và những triết lý kinh doanh của người chủ doanh nghiệp.
Hai nhà lãnh đạo khác nhau thì tất yếu những giá trị mà họ tạo ra cũng sẽ khác nhau.
- Những giá trị văn hóa học hỏi được
Có những giá trị văn hóa doanh nghiệp không thuộc về văn hóa dân tộc, cũng không phải do
nhà lãnh đạo sáng tạo ra mà do tập thể nhân viên trong doanh nghiệp tạo dựng lên, được gọi là
những kinh nghiệm học hỏi được. Chúng hình thành hoặc vô thức hoặc có ý thức và ảnh hưởng
của chúng đến hoạt động của doanh nghiệp có thể tích cực hoặc cũng có thể tiêu cực. Hình thức
của những giá trị học hỏi được thường rất phong phú, phổ biến là:
+ Những kinh nghiệm tập thể của doanh nghiệp: Đây là những kinh nghiệm có được khi xử
lý các vấn đề chung. Sau đó chúng được tuyên truyền và phổ biến chung trong toàn đơn vị và tiếp
tục được truyền lại cho các thế hệ nhân viên mới. Đó có thể là những kinh nghiệm về giao dịch
với khách hàng, về phục vụ yêu cầu của khách hoặc cũng có thể là kinh nghiệm ứng phó với những
thay đổi…
+ Những giá trị được học hỏi từ các doanh nghiệp khác: Đó là kết quả của quá trình nghiên
cứu thị trường, nghiên cứu đối thủ cạnh tranh, của những chương trình giao lưu giữa các doanh
nghiệp trong một ngành, của những khóa đào tạo mà doanh nghiệp này mở cho nhân viên ở doanh
nghiệp khác tham gia… Thông thường ban đầu có một nhóm nhân viên của doanh nghiệp thiết thu
những giá trị và truyền lại cho đồng nghiệp khác hoặc những người này tự ý tiếp thu chúng… Sau
một thời gian, các giá trị này trở thành “tập quán”chung của toàn doanh nghiệp.
+ Những giá trị văn hóa được tiếp nhận trong quá trình giao lưu với các nền văn hóa khác:
Đây là trường hợp phổ biến đối với các công ty đa và xuyên quốc gia, các doanh nghiệp có đối tác
là người nước ngoài…
VD: người lao động phương Tây có thể học được tinh thần làm việc tập thể của người Nhật,
người Ả Rập có thể học hỏi thói quen đúng giờ của người Mỹ…
+ Những giá trị do một hay nhiều thành viên mới đến mang lại: Việc tiếp nhận những giá trị
này thường trải qua một thời gian dài, một cách có ý thức hoặc vô thức.
+ Những xu hướng hoặc trào lưu xã hội: Xu hướng sử dụng điện thoại di động, xu hướng
thắt cà vạt khi đến nơi làm việc, học ngoại ngữ tin học…
Câu 6: Trình bày các giai đoạn hình thành văn hóa doanh nghiệp?
Văn hóa doanh nghiệp tồn tại khách quan và doanh nghiệp nào cũng có văn hóa của riêng
mình. Thường thì văn hóa đó được hình thành dựa trên các giai đoạn hình thành văn hóa doanh
nghiệp dưới đây:
+ Giai đoạn non trẻ: Đây là giai đoạn quan trọng trong tiến trình xây dựng văn hóa doanh
nghiệp bởi trong giai đoạn này, lãnh đạo doanh nghiệp phải tập trung tạo ra những giá trị văn hóa
khác biệt so với các đối thủ, củng cố nó và truyền đạt cho các thế hệ nhân viên
+ Giai đoạn giữa: Đây sẽ là giai đoạn mà doanh nghiệp có nhiều sự biến đổi và có thể xuất
hiện những xung đột giữa bảo thủ hay thay đổi văn hóa doanh nghiệp. Nếu thay đổi văn hóa doanh
nghiệp trong lúc này, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nhiều khó khăn và thử thách như đánh mất giá