SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT YÊN LẠC 2
-----------
KỲ THI HỌC KÌ 1 NĂM HỌC 2017 - 2018
ĐỀ THI MÔN: NGỮ VĂN, KHỐI 10
Thời gian làm bài: 90 phút, không kể thời gian giao đề.
Đề thi gồm: 01 trang.
———————
I. ĐỌC - HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
(1) …Thật khó để rao giảng sự tự hào dân tộc. Hầu như chúng ta có cảm xúc đó trong một
hoàn cảnh cụ thể khi chúng ta đứng trước một biển người cùng hòa vang quốc ca hoặc khi chúng
ta nghe một câu chuyện thành công của những nhân tài của đất nước hay chúng ta bất bình trước
một vấn đề ảnh hưởng đến con người và quê hương mình. Nhưng hãy nói về một câu chuyện đơn
giản hơn, ở lứa tuổi học sinh, chúng ta sẽ thể hiện sự tự hào đó như thế nào?
(2) Tự hào dân tộc không phải là việc chúng ta thuộc ca dao, tục ngữ, thơ văn lưu loát mà
là có sự cảm nhận về vẻ đẹp của văn hóa dân tộc và mang trong mình tâm thế chia sẻ, quảng bá
những vẻ đẹp truyền thống của đất nước ra thế giới. Tự hào dân tộc không phải là việc chúng ta
thuộc lòng những tình tiết lịch sử nước nhà mà là tôn trọng các nền văn hóa, các quốc gia khác
nhau và biết hành động vì vị thế của đất nước. Tự hào dân tộc không phải là việc vỗ ngực xưng
tên, xem nhẹ các nền văn hóa khác mà là thể hiện bản sắc người Việt trong bối cảnh quốc tế.
(Trích Thư gửi học sinh nhân ngày tựu trường năm học 2016-2017, Marcel van Miert, Chủ
tịch điều hành hệ thống Trường Quốc tế Việt – Úc)
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản trên? (0,5 điểm)
Câu 2. Theo tác giả, niềm tự hào dân tộc xuất hiện trong hoàn cảnh cụ thể nào? (1,0 điểm)
Câu 3. Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn (2)? (1,0 điểm)
Câu 4. Quan điểm của anh/chị về ý kiến: Tự hào dân tộc không phải là việc chúng ta thuộc ca
dao, tục ngữ, thơ văn lưu loát mà là có sự cảm nhận về vẻ đẹp của văn hóa dân tộc và mang
trong mình tâm thế chia sẻ, quảng bá những vẻ đẹp truyền thống của đất nước ra thế giới. (Trình
bày bằng một đoạn văn từ 5 – 7 dòng) (1,5 điểm)
II. LÀM VĂN (6,0 điểm)
Cảm nhận bức tranh thiên nhiên cuộc sống và tâm hồn của Nguyễn Trãi qua bài thơ
Cảnh ngày hè.
―Rồi hóng mát thủa ngày trường,
Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương‖
(Cảnh ngày hè – Nguyễn Trãi, Ngữ văn 10, tập 1, NXB Giáo dục, trang 118)
------HẾT-----
(Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm)
Họ và tên thí sinh …………………………………………….SBD………………………….
SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT YÊN LẠC 2
-----------
KỲ THI HỌC KÌ 1 NĂM HỌC 2017 - 2018
ĐÁP ÁN MÔN: NGỮ VĂN, KHỐI 10
Thời gian làm bài: 90 phút, không kể thời gian giao đề.
Đáp án gồm: 03 trang.
———————
I. Lưu ý chung:
- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí
sinh, tránh cách chấm đếm ý cho điểm.
- Do đặc trưng của bộ môn Ngữ văn nên giám khảo cần chủ động, linh hoạt trong việc vận dụng
đáp án và thang điểm; khuyến khích những bài viết có tư duy khoa học, lập luận sắc sảo, có khả
năng cảm thụ văn học và tính sáng tạo cao.
II. Đáp án:
Phần
Câu
/Ý
Nội dung
Điểm
I
ĐỌC – HIỂU (4,0 điểm)
1
Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận
0,5
2
Theo tác giả, niềm tự hào dân tộc xuất hiện trong hoàn cảnh cụ thể: khi
chúng ta đứng trước một biển người cùng hòa vang quốc ca hoặc khi
chúng ta nghe một câu chuyện thành công của những nhân tài của đất
nước hay chúng ta bất bình trước một vấn đề ảnh hưởng đến con người và
quê hương mình.
1,0
3
- Biện pháp tu từ: Điệp cấu trúc cú pháp: Tự hào dân tộc không phải …mà
là
- Hiệu quả: Nhấn mạnh và khẳng định quan điểm của người viết về niềm tự
hào dân tộc.
0,5
0,5
4
- Viết một đoạn văn khoảng 5 – 7 dòng trình bày quan điểm: Tự hào dân
tộc không phải là việc chúng ta thuộc ca dao, tục ngữ, thơ văn lưu loát mà
là có sự cảm nhận về vẻ đẹp của văn hóa dân tộc và mang trong mình tâm
thế chia sẻ, quảng bá những vẻ đẹp truyền thống của đất nước ra thế giới.
+ Đây là câu hỏi mở học sinh có thể trình bày quan điểm theo suy nghĩ của
cá nhân mình, miễn là có lí giải thuyết phục.
+ Gợi ý: Khẳng định đây là một ý kiến đúng đắn, xác đáng vì: Bản sắc dân
tộc là những nét riêng ưu việt nhất của dân tộc đó cần được thể hiện và giữ
gìn trong thời kì hội nhập. Cần nhận thức đầy đủ và sâu sắc về văn hóa dân
tộc, tích cực quảng bá những nét độc đáo của văn hóa quê hương, luôn gìn
giữ những vẻ đẹp truyền thống…
1,5
II
Cảm nhận bức tranh thiên nhiên cuộc sống và tâm hồn của Nguyễn
Trãi qua bài thơ Cảnh ngày hè (6,0 điểm)
1
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
+ Nguyễn Trãi là anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Thơ
Nguyễn Trãi thể hiện tình yêu thiên nhiên, quê hương, con người và cuộc
0,5
sống.
+ Cảnh ngày hè là bài thơ số 43 thuộc mục Bảo kính cảnh giới trong tập
Quốc âm thi tập. Bài thơ đã miêu tả bức tranh thiên nhiên nhiên cuộc sống
ngày hè giản dị, tràn đầy sức sống, qua đó thể hiện hiện vẻ đẹp tâm hồn
của nhà thơ.
2
Cảm nhận bài thơ cảnh ngày hè
a. Bức tranh thiên nhiên cuộc sống ngày hè sinh động, tràn đầy sức
sống.
- Câu thơ đầu giới thiệu tâm thế của nhà thơ: rảnh rỗi, thư thái ngắm cảnh.
- Bức tranh thiên nhiên được gợi lên bằng hàng loạt các hình ảnh, ân thanh
quen thuộc, tượng trưng cho mùa hè:
+ Hệ thống các động từ:
. Đùn đùn: dòng nhựa sống đang ứa căng trong từng thớ vỏ của hoa hòe,
phun trào ra hết lớp này đến lớp khác.
. Giương: Tán lá xòa rộng ra để che rợp cả khoảng không gian rộng lớn.
. Phun: dòng nhựa đang tràn trề phun trào lên, tạo thành màu đỏ rực rỡ của
hoa lựu.
+ Hệ thống từ láy tượng thanh:
. Lao xao: âm thanh của người mua kẻ bán rộn ràng, nháo nhiệt, thể hiện sự
phồn vinh no đủ của cuộc sống.
. Dắng dỏi: tiếng ve tạo nên bản đàn rộn ràng.
+ Nguyễn Trãi đã sử dụng bút pháp tả cảnh khiến cho cảnh vật hiện lên
trước mắt người đọc thật sinh động, tràn trề sức sống vào thời điểm cuối
ngày.
- Với lòng yêu thiên nhiên cuộc sống của mình, Nguyễn Trãi đã có những
cảm nhận bằng tất cả các giác quan:
+ Xúc giác: sự mát mẻ, dễ chịu.
+ Thị giác: màu sắc sặc sỡ của cảnh vật ( lục, đỏ, hồng…)
Khứu giác: hương thơn của hoa sen.
+ Thính giác: Sự nháo nhiệt, rộn ràng, của tiếng ve, của chợ cá.
=> Bức tranh thiên nhiên cuộc sống gần gũi, chân thực, sống động và có
hồn.
0,25
1,0
0,75
b. Vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ Nguyễn Trãi.
- Tình yêu thiên nhiên cuộc sống: Từ bức tranh thiên nhiên sinh động và
đầy sức sống ta thấy được sự giao cảm và tinh tế của nhà thơ đối với cảnh
vật, Nguyễn Trãi yêu thiên nhiên, có sự đồng cảm sâu sắc với thiên nhiên,
cội nguồn sâu xa là lòng yêu đời, yêu cuộc sống của tác giả. Cảnh vật
thanh bình, yên vui bởi sự thanh sẵn trong tâm hồn của nhà thơ.
-Tấm lòng ưu dân ái quốc:
+ Trong bất cứ hoàn cảnh nào, Nguyễn Trãi cũng canh cánh bên lòng nỗi
niềm ưu ái với dân với nước. Tác giả mong muốn có được cây đàn của vua
1,0
1,0
Ngu Thuấn để gảy khúc Nam phong ca ngợi cuộc sống thái bình. Mong
triều đại chúng ta cũng giống triều đại vua Ngu thuấn, thái bình, ấm no,
hạnh phúc.
+ Kết lại bài thơ là một câu lục ngôn, tạo điểm nhấn, dồn nén cảm xúc, kết
tụ của hồn thơ Nguyễn Trãi: mong muốn cuộc sống giàu đủ cho nhân dân.
Cả cuộc đời ông cống hiến cũng chỉ cho nhân dân. Đây là tư tưởng tích
cực, tiến bộ của Nguyễn trãi và lí tưởng ―dân giàu đủ khắp đòi phương‖
của ông, ngày hôm nay vẫn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
c. Nghệ thuật
- Nguyễn Trãi đã việt hóa thơ Đường luật bằng việc sáng tạo những câu
thơ lục ngôn xen lẫn câu thơ thất ngôn; biện pháp đảo trật tự cú pháp…
Những sáng tạo nghệ thuật này làm cho ý thơ chắc khỏe, tạo sự mới lạ về
nhạc điệu.
- Hệ thống ngôn từ giản dị, tinh tế, đưa ngôn ngữ đời sống vào trong thơ
một cách linh hoạt và đầy sáng tạo, giàu sức gợi; xen lẫn từ Hán và điển
tích.
- Sử dụng các động từ và từ láy độc đáo: đùn đùn, lao xao, giương, phun
tiễn…
1,0
3
Cảm nhận chung về bài thơ
- Qua bài thơ Cảnh ngày hè, ta thấy được vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên
cuộc sống và tâm hồn của Nguyễn Trãi.
- Bài thơ cho thấy nghệ thuật sử dụng tiếng Việt rất tinh tế tài tình của
Nguyễn Trãi. Cảnh ngày hè không chỉ miêu tả cảnh sắc đặc trưng của mùa
hè, mà còn thể hiện niềm vui sống, trẻ trung trong tâm hồn nhà thơ và niềm
ao ước của tác giả về sự ấm no hạnh phúc cho dân chúng muôn phương.
0,5
..…………………………………….HẾT……………………………………..
