Bộ chỉ số tài nguyên nước: Đề xuất phục vụ quản lý, bảo vệ tài nguyên nước trong tăng trưởng xanh

Treân cô sôû nghieân cöùu,

phaân tích moái quan heä

giöõa nöôùc vaø taêng tröôûng

xanh (TTX), caùc chæ soá TTX coù

lieân quan ñeán nöôùc treân theá giôùi,

hieän traïng TNN ôû Vieät Nam, caùc

chính saùch veà TTX vaø TNN cuûa

Vieät Nam, baøi vieát ñeà xuaát boä chæ

soá TNN trong TTX nhaèm phuïc vuï

coâng taùc quaûn TNN.

1. Ñaët vaán ñeà

TTX laø höôùng tieáp caän môùi

cuûa theá giôùi trong taêng tröôûng

kinh teá, höôùng tôùi phuïc hoài vaø baûo

toàn heä sinh thaùi töï nhieân, baûo ñaûm

chaát löôïng cuoäc soáng vaø giaûm

thieåu taùc ñoäng cuûa BÑKH. Naêm

2012, Chính phuû Vieät Nam ñaõ yeâu

caàu caùc boä, ngaønh vaø ñòa phöông

“Nghieân cöùu, ban haønh heä thoáng

chæ soá, tieâu chí, tieâu chuaån, quy

chuaån veà TTX”.

Nöôùc vaø TTX coù moái quan heä

raát chaët cheõ. Tuy nhieân, trong lónh

vöïc TNN ôû Vieät Nam, caùc chính

saùch, theå cheá veà quaûn lyù TNN

chöa ñeà caäp ñeán vaán ñeà TTX,

cuõng nhö chöa coù nghieân cöùu naøo

ñeà xuaát, xaây döïng boä chæ soá veà

TNN trong TTX. Baøi baùo naøy

phaân tích cô sôû khoa hoïc vaø thöïc

tieãn, kinh nghieäm treân theá giôùi veà

xaây döïng chæ soá TTX, thöïc tieãn ôû

Vieät Nam vaø caùc vaán ñeà coù lieân

quan laøm cô sôû ñeà xuaát boä chæ soá

veà TNN trong TTX phuïc vuï coâng

taùc quaûn lyù TNN.

2. Phöông phaùp luaän vaø

caùch tieáp caän

Nghieân cöùu ñaõ aùp duïng caùch

tieáp caän heä thoáng, tieáp caän heä

sinh thaùi vaø tieáp caän toång hôïp

TNN. Vieäc xaây döïng boä chæ soá veà

TNN trong TTX ñöôïc xaây döïng

treân cô sôû phaân tích, ñaùnh giaù,

thöøa keá caùc boä chæ soá TNN ñaõ coù

treân theá giôùi vaø ôû Vieät Nam, phaân

tích moái lieân heä giöõa TNN vaø phaùt

trieån kinh teá xanh, ñoàng thôøi döïa

treân caùc yeâu caàu ñöôïc ñeà xuaát

nhö sau: i) Phuø hôïp caùc chieán

löôïc, keá hoaïch phaùt trieån kinh teá

xaõ hoäi, chieán löôïc, quy hoaïch

phaùt trieån cuûa caùc ngaønh; ii) Khai

thaùc, söû duïng hôïp lyù TNN nhaèm

duy trì khaû naêng taùi taïo vaø phuïc

hoài cuûa TNN; iii) Gaén vôùi vieäc baûo

toàn ña daïng sinh hoïc, heä sinh thaùi

vaø moâi tröôøng; iv) Gaén vôùi baûo veä

Tµi nguyªn vµ M«i tr

êng Kú 2 - Th¸ng 9/2017

Ñeà xuaát boä chæ soá taøi nguyeân nöôùc

phuïc vuï coâng taùc quaûn lyù, baûo veä

taøi nguyeân nöôùc trong taêng tröôûng xanh

m LEÂ THÒ HOA

Cuïc Quaûn lyù Taøi nguyeân nöôùc

TRÒNH XUAÂN QUAÛNG

Vuï Thi ñua, Khen thöôûng vaø Tuyeân truyeàn

PHAN THÒ ANH ÑAØO

Vieän Khoa hoïc KTTV&BÑKH

Nghieân cöùu - Trao ñoåi

Ñaäp thuûy ñieän Soâng Tranh

moâi tröôøng, haïn cheá vaø giaûm

thieåu chaát thaûi ra moâi tröôøng; v)

Chuù troïng chia seû lôïi ích vôùi coäng

ñoàng ñòa phöông vaø khuyeán khích

söï tham gia cuûa caùc beân lieân

quan vaøo caùc hoaït ñoäng khai

thaùc, söû duïng, baûo toàn vaø phaùt

trieån TNN; vaø vi) Treân cô sôû keá

thöøa kinh nghieäm treân theá giôùi,

phuø hôïp vôùi ñieàu kieän Vieät Nam.

3. Ñeà xuaát boä chæ soá veà

taøi nguyeân nöôùc trong taêng

tröôûng xanh

3.1. Cô sôû khoa hoïc vaø

thöïc tieãn

Theo Toå chöùc nöôùc toaøn caàu,

“nöôùc laø moät taøi nguyeân lieân quan

ñeán taát caû caùc ngaønh, lónh vöïc”.

Moái quan heä giöõa TNN vaø TTX raát

maät thieát, theå hieän laø: Nöôùc ñoùng

goùp vaøo söï phaùt trieån kinh teá xaõ

hoäi, laø nguoàn löïc taát caû caùc hoaït

ñoäng kinh teá, ñoäng löïc cho söï

taêng tröôûng; nöôùc coù theå kìm haõm

söï phaùt trieån cuûa moät neàn kinh teá,

gaây toån thaát vaø aûnh höôûng tôùi söï

phoàn thònh do caùc thieân tai coù lieân

quan tôùi nöôùc; quaûn lyù beàn vöõng

TNN taïo ñaø cho TTX (bao goàm caû

baûo ñaûm muïc tieâu beàn vöõng moâi

tröôøng, sinh thaùi).

Moät soá quoác gia thuoäc Toå

chöùc Hôïp taùc vaø Phaùt trieån Kinh

teá (OECD), caùc nöôùc ôû Myõ Latinh,

vuøng Caribbean, Ñoâng AÂu, Cau-

casus, Trung AÙ vaø Ñoâng AÙ ñaõ söû

duïng khung ñaùnh giaù TTX cuûa

OECD ñeå xaây döïng boä chæ soá

TTX phuø hôïp vôùi quoác gia cuûa

mình. Caùc boä chæ soá TTX naøy taäp

trung vaøo caùc khía caïnh nhö: Cô

hoäi kinh teá, caùc vaán ñeà xaõ hoäi,

quaûn lyù beàn vöõng veà moâi tröôøng,

taøi saûn töï nhieân... Trong ñoù, coù coù

moät soá chæ soá TTX lieân quan ñeán

nöôùc nhö: chaát löôïng nöôùc, thaønh

phaàn hoùa hoïc trong nöôùc; khai

thaùc nöôùc maët, nöôùc ngaàm; taùi

söû duïng nöôùc; baûo ñaûm nöôùc

cho sinh thaùi; söû duïng nöôùc

trong caùc lónh vöïc; nöôùc uoáng

(khaû naêng caáp nöôùc vaø möùc ñoä

baûo ñaûm nöôùc saïch, an toaøn, veä

sinh); oâ nhieãm nöôùc; giaù nöôùc...

(OECD, 2014).

Khai thaùc, söû duïng nöôùc theo

höôùng TTX laø vieäc quaûn lyù vaø söû

duïng hôïp lyù nhaèm muïc ñích TNN

khoâng bò suy thoaùi vaø caïn kieät.

Thöïc teá hieän nay ôû Vieät Nam chæ

ra raèng, vieäc quaûn lyù, söû duïng

TNN, baûo ñaûm an ninh nguoàn

nöôùc cho phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi

vaø TTX ñang phaûi ñoái maët vôùi

nhieàu thaùch thöùc (Leâ Thò Vieät Hoa

vaø cs, 2017), cuï theå laø: TNN phaân

boá khoâng ñeàu theo khoâng gian vaø

thôøi gian; nguoàn nöôùc ngaøy caøng

khan hieám, caïn kieät trong khi nhu

caàu khai thaùc vaø söû duïng nöôùc

taêng cao; vieäc söû duïng nöôùc, xaû

thaûi ñang gaây ra söï suy giaûm

nghieâm troïng veà soá löôïng vaø chaát

löôïng nöôùc; BÑKH, thieân tai lieân

quan ñeán nöôùc aûnh höôûng ñeán

phaùt trieån KT-XH, an sinh xaõ hoäi.

Vieät Nam ñaõ ban haønh chieán löôïc,

keá hoaïch veà TTX, trong ñoù coù

nhöõng noäi dung öu tieân phaùt trieån,

quaûn lyù TNN theo höôùng beàn

vöõng. Xaây döïng chính saùch TTX

trong lónh vöïc nöôùc ñoøi hoûi phaûi

giaûi quyeát vaán ñeà caû veà soá löôïng

laãn chaát löôïng, ñaàu tö cô sôû haï

taàng xanh, tích hôïp vôùi caùc chính

saùch trong caùc ngaønh coù taùc ñoäng

ñeán nguoàn nöôùc vaø söû duïng nöôùc.

Ñeà xuaát boä chæ soá veà TNN trong

TTX laø höõu ích trong coâng taùc

quaûn lyù TNN.

3.2. Ñeà xuaát boä chæ soá

Cuõng nhö caùc nöôùc treân theá

giôùi, ôû Vieät Nam cuõng caàn xem

xeùt moái quan heä giöõa nöôùc vaø

TTX moät caùch toaøn dieän, treân moïi

khía caïnh: moâi tröôøng kinh teá vaø

xaõ hoäi (MLTM, 2012). Treân cô sôû

naøy, keát hôïp vôùi phaân tích hieän

traïng TNN, boä chæ soá TNN ôû Vieät

Nam, phuïc vuï coâng taùc quaûn lyù

TNN trong TTX, ñöôïc ñeà xuaát.

a) Moâi tröôøng

Taêng tröôûng xanh ñeà cao giaù

trò maø TNN mang laïi nhö: cung

caáp nguoàn nöôùc ngoït; baûo ñaûm

nöôùc cho caùc heä sinh thaùi (nhö:

Röøng, hoà, ñaát ngaäp nöôùc trong

caùc löu vöïc soâng,…). Söï oån ñònh

cuûa caùc heä sinh thaùi coù vai troø

quan troïng trong vieäc baûo ñaûm söï

oån ñònh cuûa chu trình nöôùc vaø

giaûm nheï BÑKH. Heä sinh thaùi vaø

caùc dòch vuï cung caáp moät maïng

löôùi an sinh choáng laïi thieân tai vaø

khuûng hoaûng kinh teá. Ñeå giaûi

quyeát vaán ñeà an ninh nöôùc cho caû

loaøi ngöôøi cuõng nhö heä sinh thaùi

veà tình traïng thieáu nöôùc, dö thöøa

nöôùc (nguy cô luõ luït) vaø chaát

löôïng nöôùc, quaûn lyù vaø ñaàu tö vaøo

heä sinh thaùi laø heát söùc caàn thieát.

Neáu caùc ñieàu kieän hieän taïi khoâng

thay ñoåi, giöõa toång cung vaø khai

thaùc nöôùc seõ xuaát hieän moät

khoaûng troáng lôùn vaø khoâng beàn

vöõng chæ coù theå ñöôïc giaûi quyeát

baèng caùch ñaàu tö vaøo cô sôû haï

taàng vaø caûi caùch chính saùch nöôùc

- töùc laø xanh hoùa Ngaønh Nöôùc.

Bieán ñoåi khí haäu cuøng vôùi söï

gia taêng cuûa thieân tai veà cöôøng ñoä

vaø taàn suaát, trong ñoù phaàn lôùn laø

thieân tai veà nöôùc, ñang laøm thay

ñoåi voøng tuaàn hoaøn cuûa nöôùc

trong töï nhieân vaø do vaäy taùc ñoäng

lôùn ñeán TNN, keùo theo caùc vaán

ñeà veà daân sinh, kinh teá vaø moâi

tröôøng, caêng thaúng veà nöôùc.

Chính vì vaäy, vieäc quaûn lyù, söû

duïng hieäu quaû beàn vöõng TNN coù

vai troø heát söùc quan troïng, nhaát laø

trong ñieàu kieän BÑKH khaéc

nghieät nhö hieän nay. Ñeå naém baét

ñöôïc taùc ñoäng veà nöôùc ñeán moâi

tröôøng caàn naém chaéc ñöôïc caùc

thoâng tin veà TNN nhö soá löôïng,

chaát löôïng cuõng nhö khaû naêng

Tµi nguyªn vµ M«i tr

êng Kú 2 - Th¸ng 9/2017

cung caáp cuûa nguoàn nöôùc môùi coù

cô sôû ñöa ra caùc quyeát saùch quaûn

lyù höõu hieäu nguoàn TNN.

Treân cô sôû ñoù, ñeà xuaát caùc

chæ soá veà TNN trong TTX bao

goàm: löôïng nöôùc bình quaân ñaàu

ngöôøi trong moät naêm (m3/ngöôøi);

toång löôïng doøng chaûy trung bình

nhieàu naêm (109m3); toång löôïng

doøng chaûy trung bình muøa luõ

(109m3); toång löôïng doøng chaûy

trung bình muøa caïn (109m3); chaát

löôïng nöôùc (QCVN); toång löôïng

nöôùc thaûi theo ngaønh; tyû leä nöôùc

thaûi ñöôïc xöû lyù (%); löu löôïng

doøng chaûy toái thieåu (m3/s); chæ soá

caêng thaúng nöôùc; taùc ñoäng cuûa

BÑKH vaø thieân tai do nöôùc gaây ra.

b) Kinh teá

Hoaït ñoäng saûn xuaát ôû nhieàu

ngaønh, lónh vöïc ñeàu phuï thuoäc vaøo

nöôùc nhö noâng nghieäp, coâng

nghieäp, naêng löôïng, dòch vuï vaø vaän

taûi. Moät soá ngaønh tieâu thuï löôïng

nöôùc raát lôùn, do vaäy, caàn phaûi giaùm

saùt soá löôïng nöôùc söû duïng trong

caùc ngaønh. Hoaït ñoäng xaû nöôùc thaûi

cuûa moät soá ngaønh kinh teá laøm aûnh

höôûng tôùi nguoàn nöôùc, ñoøi hoûi chi

phí ñeå xöû lyù nöôùc thaûi tröôùc khi xaû

ra moâi tröôøng hoaëc ñeå giaûi quyeát oâ

nhieãm nguoàn nöôùc.

Nöôùc ñoùng vai troø quan troïng

trong phaùt trieån kinh teá xanh - laø

truï coät ñeå giaûm ngheøo, ñaëc bieät

caàn thieát ôû caùc nöôùc phuï thuoäc

nhieàu vaøo nguoàn nöôùc, caùc dòch

vuï heä sinh thaùi. Tình traïng khan

hieám nöôùc xaûy ra ôû moät soá vuøng

coù theå ñöôïc giaûi quyeát moät phaàn

thoâng qua chính saùch taêng cöôøng

ñaàu tö caûi thieän nguoàn cung, hieäu

quaû söû duïng nöôùc, hieäu suaát caáp

nöôùc, giaûm löôïng nöôùc tieâu thuï.

Nhieàu moâ hình noâng nghieäp xanh,

aùp duïng caùc phöông phaùp canh

taùc beàn vöõng giuùp giaûm phaù röøng,

giaûm söû duïng nöôùc ngoït, söû duïng

hieäu quaû, beàn vöõng nguoàn nöôùc.

Vieäc ñaàu tö vaøo coâng trình khai

thaùc, quaûn lyù nöôùc mang laïi nhieàu

lôïi ích, baûo veä xaõ hoäi tröôùc söùc

maïnh phaù huûy cuûa nöôùc, baûo

ñaûm taêng tröôûng kinh teá, haïn cheá

caùc taùc ñoäng tieâu cöïc do nöôùc

gaây ra, giaûm khoaûn chi cöùu trôï

hoaëc taùi thieát caùc coâng trình haï

taàng sau thieân tai coù lieân quan

ñeán nöôùc. Nhö vaäy, ñaàu tö vaøo

Ngaønh Nöôùc, cung caáp nöôùc,

dòch vuï veä sinh laø moät ñieàu kieän

khoâng taùch rôøi khoûi quaù trình

chuyeån ñoåi sang neàn kinh teá TTX.

Töø phaân tích neâu treân, caùc chæ

soá TNN trong TTX ñöôïc löïa choïn

bao goàm: Toång löôïng nöôùc söû

duïng cho caùc ngaønh (m3/ngaøy

ñeâm); tyû leä löôïng nöôùc söû duïng

cuûa caùc ngaønh so vôùi toång löôïng

nguoàn nöôùc (%); hieäu quaû söû duïng

nöôùc; toång löôïng nöôùc xaû thaûi

(m3/ngaøy ñeâm); giaù nöôùc sinh

hoaït/saûn xuaát (ñoàng/m3); chi phí xöû

lyù nöôùc thaûi (ñoàng/m3); thieät haïi

kinh teá do thieân tai lieân quan ñeán

nöôùc (ñoàng).

c) Xaõ hoäi

Moät neàn kinh teá xanh cuõng seõ

goùp phaàn caûi thieän coâng baèng xaõ

hoäi. Nöôùc laø nhu caàu toái thieåu ñeå

duy trì söï soáng. Tuy nhieân, coù

nhieàu ngöôøi ngheøo chöa ñöôïc tieáp

caän vôùi nguoàn nöôùc saïch, veä sinh,

khi ñoù, phaàn lôùn thu nhaäp cuûa hoï

phaûi duøng ñeå mua nöôùc hoaëc

phaàn lôùn thôøi gian duøng ñeå ñi laáy

nöôùc (chuû yeáu laø phuï nöõ vaø treû

em). Khan hieám nöôùc, thieáu huït

caùc ñieàu kieän veä sinh seõ daãn ñeán

nguy cô taêng chi phí do bò beänh

phaùt sinh khi nguoàn nöôùc bò oâ

nhieãm. Ñònh höôùng sang phaùt trieån

neàn kinh teá xanh seõ höôùng ñeán

baûo ñaûm taêng möùc ñoä tieáp caän

dòch vuï vaø cô sôû haï taàng veà nöôùc,

laø moät phöông tieän xoùa ñoùi giaûm

ngheøo vaø caûi thieän chaát löôïng toång

theå cuûa cuoäc soáng. Thieân tai lieân

quan ñeán nöôùc coù theå gaây ra toån

thaát khoâng chæ veà kinh teá maø caû

sinh maïng con ngöôøi. Beân caïnh

ñoù, caàn chuù yù ñeán caùc chæ soá veà

naêng löïc ñaùp öùng theå cheá, thuùc

ñaåy TNN trong TTX.

Töø ñoù, ñeà xuaát caùc chæ soá veà

TNN vaø TTX bao goàm: Tyû leä hoä

söû duïng nöôùc saïch (%); tyû leä hoä

ñöôïc caáp nöôùc (%); vuøng bò khan

hieám nöôùc; soá ngöôøi cheát do thieân

tai lieân quan ñeán nöôùc; tieáp caän

thoâng tin (% soá daân); ñaùnh giaù tieán

trình ñaït muïc tieâu veà quaûn lyù toång

hôïp (ñaït/khoâng ñaït); quaûn lyù toång

hôïp TNN (coù/khoâng).

4. Keát luaän

Boä chæ soá TNN trong TTX laø

raát caàn thieát ñoái vôùi coâng taùc quaûn

lyù, baûo veä TNN ôû Vieät Nam ñaëc

bieät trong ñieàu kieän BÑKH khaéc

nghieät nhö hieän nay. Nhaèm phuïc

vuï coâng taùc quaûn lyù söû duïng hieäu

quaû TNN, goùp phaàn xoùa ñoùi giaûm

ngheøo vaø taïo ñoäng löïc thuùc ñaåy

taêng tröôûng kinh teá moät caùch beàn

vöõng, treân cô sôû keá thöøa caùc chæ

soá veà TTX treân theá giôùi, keát hôïp

vôùi phaân tích hieän traïng TNN cuûa

Vieät Nam, nghieân cöùu naøy ñaõ löïa

choïn, ñeà xuaát boä chæ soá TNN

trong TTX bao goàm 24 chæ tieâu

thuoäc 3 nhoùm, trong ñoù coù 10 chæ

soá thuoäc nhoùm moâi tröôøng, 7 chæ

soá thuoäc nhoùm kinh teá vaø 7 chæ soá

thuoäc nhoùm xaõ hoäi.

Taøi lieäu tham khaûo

1. Leâ Thò Vieät Hoa (2017).

“Taøi nguyeân nöôùc vaø TTX ôû Vieät

Nam”. Taïp chí Taøi nguyeân vaø Moâi

tröôøng Chuyeân muïc nghieân cöùu

trao ñoåi, kyø 2 thaùng 8 naêm 2017.

2. MLTM, PCGG, Kwater,

WWC (2012). Water and Green

Growth.

3. OECD (2014), Green

Growth Studies, Green Growth

Indicators 2014, OECD, 2014.n

Tµi nguyªn vµ M«i tr

êng Kú 2 - Th¸ng 9/2017

Đề xuất bộ chỉ số tài nguyên nước phục vụ công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước trong tăng trưởng xanh

Phân tích cơ sở khoa học và thực tiễn, kinh nghiệm trên thế giới về xây dựng chỉ số tăng trưởng xanh; đề xuất bộ chỉ số về tài nguyên nước trong tăng trưởng xanh.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi