Đ n Lý Bát Đề ế
Đ n Lý Bát Đề ế, còn g i là ọĐ n Đôề ho c ặC Phápổ
đi nệ là m t qu n th ki n trúc tín ng ng th tám vộ ầ ể ế ưỡ ờ ị
vua đ u tiên c a ầ ủ nhà Lý. Đ n Lý Bát Đ đã đ c ề ế ượ Nhà
n c Vi t Namướ ệ công nh n là di tích l ch s - văn hóaậ ị ử
theo Quy t đ nh s 154 c a ế ị ố ủ B Văn hóa-Thông tinộ cũ,
nay là B Văn hóa, Th thao và Du l chộ ể ị ngày
25/01/1991.
Khái quát
Hoành phi v i b n ch : "liên hoa bát di p" (bông senớ ố ữ ệ
tám cánh) đ ch tám đ i vua nhà Lýể ỉ ờ
Đ n Lý Bát Đ thu c xóm Th ng, làng (xã) ề ế ộ ượ Đình
B ngả, th xã ịT S nừ ơ , t nh ỉB c Ninhắ, nay là ph ng Đìnhườ
B ng, th xã T S n, t nh B c Ninh. Đ n n m cách thả ị ừ ơ ỉ ắ ề ằ ủ
đô Hà N iộ g n 20 km v phía B c, thu c đ a ph nầ ề ắ ộ ị ậ
h ng C Pháp, châu C Pháp (làng Đình B ng, Tươ ổ ổ ả ừ
S n, ơB c Ninhắ) nên còn g i là đ n C Pháp.ọ ề ổ
Đ n th tám v vua nhà Lý, đó là: ề ờ ị Lý Công U nẩ t c Lýứ
Thái T (1009-1028); ổLý Thái Tông (1028-1054); Lý
Thánh Tông (1054-1072); Lý Nhân Tông (1072-1128);
Lý Th n Tôngầ (1128-1138); Lý Anh Tông (1138-1175);
Lý Cao Tông (1175-1210) và Lý Hu Tôngệ (1210-1224).
T xa x a, C Pháp đ c li t vào làng "tam c ": "Thừ ư ổ ượ ệ ổ ứ
nh t ấC Biổ, th nhì ứC Loaổ, th ba C Pháp". Đ t Cứ ổ ấ ổ
Pháp là n i th ng đ a b c nh t ơ ắ ị ậ ấ Kinh B cắ, v ng khí,ượ
linh thiêng. Làng C Pháp là n i phát tích c a tri u đìnhổ ơ ủ ề
nhà Lý, kéo dài h n 200 năm.ơ
Đ n Lý Bát Đ đ c kh i công xây d ng t ngày 3ề ế ượ ở ự ừ
tháng Ba năm Canh Ng 1030 b i Lý Thái Tông khi vọ ở ị
hoàng đ này v quê làm gi cha. Sau này, đ n đ cế ề ỗ ề ượ
nhi u l n trung tu và m r ng. L n trùng tu l n nh t làề ầ ở ộ ầ ớ ấ
vào năm th hai niên hi u Hoàng Đ nh c a vua Lê Kínhứ ệ ị ủ
Tông (t c năm 1620), kh c văn bia ghi l i công đ c c aứ ắ ạ ứ ủ
các v vua tri u Lý.ị ề [1]
Trong th i kỳ ờkháng chi n ch ng Phápế ố , quân Pháp đã
phá h y nhi u di s n văn hóa C Pháp. Năm 1952,ủ ề ả ở ổ
quân Pháp d i bom, phá h y hoàn toàn đ n. Đ n nămộ ủ ề ế
1989, đ n đã đ c kh i công xây d ng l i, theo đúngề ượ ở ự ạ
hình dáng và ki n trúc mà các nhà nghiên c u l ch s đãế ứ ị ử
phác th o, căn c vào d u tích còn l i và các tài li u l uả ứ ấ ạ ệ ư
tr .ữ
Ki n trúcế
Th y đình c a Đ n Đôủ ủ ề
Đ n Lý Bát Đ r ng 31.250 ề ế ộ m², v i trên 20 h ng m cớ ạ ụ
công trình, chia thành 2 khu v c: n i thành và ngo iự ộ ạ
thành. T t c đ u đ c xây d ng công phu, đ p vấ ả ề ượ ự ắ ẽ
ch m kh c tinh x o.ạ ắ ả
Khu v c n i thành có ki n trúc theo ki u "n i côngự ộ ế ể ộ
ngo i qu c". C ng vào n i thành g i là Ngũ Long Mônạ ố ổ ộ ọ
vì hai cánh c ng có tr m kh c hình năm con r ng. Trungổ ạ ắ ồ
tâm c a Khu n i thành và cũng là trung tâm đ n là chínhủ ộ ề
đi n. Chính đi n g m tr c tiên là Ph ng đình (nhàệ ệ ồ ướ ươ
vuông) 8 mái 3 gian r ng đ n 70 m². Ti p đ n nhà Ti nộ ế ế ế ề
t 7 gian r ng 220 m². T i đây có đi n th vua ế ộ ạ ệ ờ Lý Thái
Tổ. Phía bên trái đi n th có treo t m b ng ghi l iệ ờ ấ ả ạ
"Chi u d i đôế ờ " c a vua Lý Thái T v i đúng 214 ch ,ủ ổ ớ ữ
ng v i 214 năm tr vì c a 8 đ i vua nhà Lý. Phía bênứ ớ ị ủ ờ
ph i có treo t m b ng ghi bài th n i ti ng c a ả ấ ả ơ ổ ế ủ Lý
Th ng Ki tườ ệ : "Nam qu c s n hà Nam đ c ...". Sauố ơ ế ư
cùng là C Pháp đi n g m 7 gian r ng 180 m² là n i đ tổ ệ ồ ộ ơ ặ
ngai th , bài v và t ng c a 8 v vua nhà Lý. Gian gi aờ ị ượ ủ ị ữ
là n i th Lý Thái T và Lý Thái Tông; ba gian bên ph iơ ờ ổ ả
l n l t th Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông và Lý Th nầ ượ ờ ầ
Tông; ba gian bên trái l n l t th Lý Anh Tông, Lýầ ượ ờ
Hu Tông và Lý Cao Tông.ệ[2]
Trong n i thành còn có nhà chuy n b ng, ki n trúc theoộ ể ồ ế
ki u ch ng diêm 8 mái, 8 đao cong m m m i, nhà ti nể ồ ề ạ ề
t , nhà đ ki u th , nhà đ ng a th . Đ c bi t, phíaế ể ệ ờ ể ự ờ ặ ệ
Đông đ n có nhà bia, n i đ t "C Pháp Đi n T o Bi"ề ơ ặ ổ ệ ạ
(bia đ n C Pháp). T m bia đá này cao 190 cm, r ngề ổ ấ ộ
103 cm, dày 17 cm, đ c kh c d ng năm Giáp Thìnượ ắ ự
(1605), do ti n sĩ ếPhùng Kh c Khoanắ so n văn bia, ghiạ
l i s ki n l ch s nhà Lê xây d ng l i đ n và ghi côngạ ự ệ ị ử ự ạ ề
đ c c a các v vua tri u Lý.ứ ủ ị ề
Khu ngo i th t đ n Lý Bát Đ g m th y đình trên hạ ấ ề ế ồ ủ ồ
bán nguy t. Đây là n i đ các ch c s c ngày tr c ng iệ ơ ể ứ ắ ướ ồ
xem bi u di n ể ễ r i n cố ướ . H này thông v i ao C trên vàồ ớ ả
ao C d i và ả ướ sông Tiêu T ngươ x a. Th y đình phíaư ủ ở
B c h r ng 5 gian có ki n trúc ch ng diêm 8 mái, 8 đaoắ ồ ộ ế ồ
cong. Th y đình đ n Lý Bát Đ t ng đ c ủ ề ế ừ ượ Ngân hàng
Đông D ngươ th i Pháp thu c ch n là hình nh in trênờ ộ ọ ả
gi y b c "năm đ ng vàng". Nhà văn ch ba gian ch ngấ ạ ồ ỉ ồ
diêm r ng 100 m² n m bên trái khu n i thành th ộ ằ ộ ờ Tô
Hi n Thànhế và Lý Đ o Thànhạ, nh ng quan văn đã cóữ
công l n giúp nhà Lý. Nhà võ ch có ki n trúc t ng tớ ỉ ế ươ ự
nhà văn ch , bên ph i khu n i thành th ỉ ở ả ộ ờ Lê Ph ngụ
Hi uể, Lý Th ng Ki tườ ệ , Đào Cam M cộ, nh ng quan võữ
đã có công l n giúp nhà Lý. Ngoài ra, khu v c ngo iớ ở ự ạ
thành còn có nhà ch t , nhà kho, nhà khách và đ n vuaủ ế ề
Bà (th ờLý Chiêu Hoàng, còn g i là đ n R ng), v.v...ọ ề ồ
H i Đ nộ ề
L h i đ n Đô đ c t ch c vào các ngày 14, 15, 16ễ ộ ề ượ ổ ứ
tháng 3 âm l ch nh m k ni m ngày ị ằ ỷ ệ Lý Công U nẩ đăng
quang (ngày 15/3 năm Canh Tu t 1009), ban "Chi u d iấ ế ờ
đô". Đây là ngày h i l n thu hút nhi u khách hànhộ ớ ề
h ng th hi n lòng thành kính và nh n c a ng iươ ể ệ ớ ơ ủ ườ
dân Vi t đ i v i các vua Lý. Đó cũng là l h i truy nệ ố ớ ễ ộ ề
th ng có t lâu đ i và tr thành phong t c đ c nhânố ừ ờ ở ụ ượ
dân xã Đình B ngả t nguy n l u gi , tr thành nhu c uự ệ ư ữ ở ầ
không th thi u trong đ i s ng văn hóa tinh th n c aể ế ờ ố ầ ủ
nhân dân.
C ng tr c c aổ ướ ủ
Đ n Lý Bát Đề ế Di tích
đ n Đôề
Hình Th y đình m t sau tủ ở ặ ờ
"Năm đ ng vàng" do Banqueồ
de L'Indochine phát hành