Phân loại đất và xây dựng bản đồ đất: TS.Đỗ Nguyên Hải (Phần 3)

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

Bng 3.2. Hê th.ng phân loi t1 Bi*u loi (Seri ñt) Miami

Cu trúc phân v t Biu loi (seri ñt) Miami

B (Oder) Alfisols

B ph (Suboder) Udalf

Nhóm ln (Great Group) Hapludalfs

Nhóm ph (Sub Group) Oxyaquic Hapludalfs

H (Family) Fine loam, mixed, mesic, active

Bi*u loi (Series) Miami

Pha (Phase)* Miami silt loam

* Theo chuyên môn không có tiêu chun phân chia c th trong Soil Taxnomy nhưng ñưc

tin hành  ñiu tra ngoài ñng, c th mc thành phn cơ gii silty loam ñưc xác ñnh ch

ra theo các tng.

Như vy h thng phân v ñt t ln ñn nh0 ca Soil Taxonomy có th tóm li như

B (orders) →B ph (Suborders) →Nhóm ln (great group) →Nhóm ph (subgroups)

→H (Families) →Biu loi (Series)

Cơ s! phân chia các th t cp bc trong h thng phân v ñưc di-n gii như sau

- B (Order): tiêu chu.n phân chia th bc B v cơ bn là da trên các quá trình

hình thành ñt ñưc th hin qua kt qu ñiu tra ho$c quan sát thy qua các tng ch.n ñoán.

B ca nhng loi ñt xác ñnh ñưc ngưi ta phân chia gn ging vi phân loi theo phát

sinh. Ví d: Ðt ñưc hình thành trên các thm thc vt ñng c0 có nhng ñ$c tính và tính

cht phân tng gn ging nhau b!i ñ dày, ñ x,m màu, có s phân chia gia tng ñt m$t và

các tng ch.n ñoán dưi sâu mt cách rõ ràng. Chúng ñưc xác ñnh b!i các quá trình hình

thành ñt ging nhau, b!i vy phi ñưc gp vào mt b Mollisol. Có 10 b trong h thng

phân loi Soil Taxonomy, các b ñưc xác ñnh da vào 10 yu t cu thành b.

B ph (Sub Order) ñưc chia ra t cp B vic phân chia này da trên cơ s! tính ñng nht

v ñ .m, môi trưng khí hu, thm thc vt, ñây là nhng yu t h# tr cho vic xác ñnh các

b ph ñt. 1 Hoa kỳ ngưi ta xác ñnh ñưc 47 b ph, ñ xác ñnh b ph ngư ta ñã ñưa ra

25 yu t cu thành b ph. Tên B ph có hai vn, vn th nht ch& tính cht ch.n ñoán ca

ñt, vn th hai ch& yu t cu thành tên B. Các b ph thưng ñưc dùng cho xây dng bn

ñ ñt t* l nh0 t 1/500.000 ñn 1/1000.000.

- Nhóm ln (Great Group): ñưc chia ra t các B ph và vic phân chia các Nhóm

ln ñưc ngưi ta xác ñnh da trên cơ s! các tng ch.n ñoán. Nhng loi ñt có cùng v

trong mt nhóm ln phi có cùng kiu phân b ñi vi các tng ch.n ñoán. Hin nay ! Hoa

Kỳ có 230 nhóm ln ñưc ngưi ta xác ñnh. Tên ca nhóm ln ñưc ngưi ta th hin gm

tên ca B ph và mt tip ñu ng cu thành tên nhóm ln trong tip ñu ng ñng trưc tên

B ph th hin các tính cht tng ch.n ñoán. Ngoài 25 yu t cu thành tên b ph, có 35

yu t cu thành tên nhóm ln ñ to ra 230 nhóm ln (tương ñương vi loi ñt Type trong

phân loi Phát sinh).

- Nhóm ph (Sub Group): ñưc phân chia ra trong phm vi các Nhóm ln theo các

tính cht cơ bn ñ$c trưng ca ñt ñã to ra các Nhóm ln. Tên ca Nhóm ph ñt ñưc ngưi

ta th hin gm tên ca nhóm ln và nhng tính t b( tr ñng trưc tên ca nhóm ln. Có

hơn 1200 nhóm ph ñã ñưc xác ñnh trong ñó khong 1000 nhóm ph ñã ñưc xác ñnh !

Hoa kỳ.

Có 3 loi nhóm ph

+ Nhóm ph ñin hình (typic) tên ca nhóm ph ñin hình bao gm tên ca nhóm ln

và trưc nó là tính t Typic.

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

+ Nhóm ph liên hng (Intergrade): là dng chuyn tip sang B, B ph, Nhóm ln

khác. Ðây là nhng Nhóm ph nm trong nhóm ln ñã ñưc xác ñnh song chúng li có

chung c nhng tính cht ch.n ñoán thuc mt B, B ph, Nhóm ln khác do ñó tên ñt

ñưc xác ñnh bng tên ca Nhóm ln cng vi trưc nó là tính t b( sung ca Nhóm ln

tương ng khác. Thí d Torrifluvents- Ðt phù sa vùng khô nóng (thuc b ph Fluvents- ñt

phù sa ngp lt, b Entisols- ñt chưa phát trin) nhưng ! B ph này có mt s tính cht

ch.n ñoán ca B Vertisols nên chúng ñưc gi là Vetic Torrifluvents- ñt phù sa tro núi l a

vùng khô hn.

+ Nhóm ph ngoi hng (Extragrade): là nhng Nhóm ph có tính cht quan trng

không tiêu biu cho các Nhóm chính nhưng không ch& ra ñưc s bin ñ(i sang bt kỳ mt

loi ñt nào ñã ñưc bit ti thì tên ca chúng s/ ñưc b( sung thêm bng dng các tính cht

sai khác ñó.

- H (Family): ñây là nhng loi ñt ñưc phân chia ra t Nhóm ph và nm trong

phm vi Nhóm ph ñó. Chúng ñưc th hin qua s tương ñng v nhng tính cht lý, hoá

hc và nhng nh hư!ng trong vic qun lý s dng ñt và ñ$c bit liên quan ti kh năng

ñâm xuyên ca b r- cây trng. S khác bit v thành phn cơ gii, thành phn khoáng sét,

nhit ñ và ñ dày ca ñt… là nhng ñ$c trưng cơ bn ñưc ngưi ta s dng cho vic phân

chia h ! h thng phân loi Soil Taxonomy. Hin nay ngưi ta ñã phân ra ñưc khong 6000

H khác nhau.

- Bi u loi (Series): v bn cht tiêu chu.n ñưc s dng ñ phân chia biu loi là da

vào nhng ñ$c tính khác bit ca ph,u din ñt có trong phm vi ca mt vùng h+p, ñây cũng

có th ñưc coi là ñơn v phân loi nh0 nht ca h thng phân loi Soil Taxonomy. Hin nay

! Hoa Kỳ ngưi ta ñã xác ñnh ñưc 10500 Biu loi khác nhau, cũng có tài liu thng kê

năm 1983 ñã xác ñnh phân bit ñưc 13000 Biu loi. Tên ca các Biu loi là tên ca ña

phương ñã tìm ra loi ñt ñó ln ñu tiên (kiu ñ$t tên theo H tng ca bn ñ ña cht).

b. Danh pháp trong phân hng ca Soil Taxonomy

Mt ñ$c trưng khá ñc ñáo ca h thng Soil Taxonomy là vic s dng nhng danh

pháp thích hp ñ xác ñnh tên các loi ñt. Cho dù lúc ñu chúng ta không d- dàng làm quen

khi mi tip xúc vi chúng, song h thng danh pháp này có cu trúc mt cách rt logic ñi vi

nhng thông tin mà chúng ñnh chuyn ti và ngoài ra chúng còn cha ñng mt lưng ln

nhng thông tin v bn cht ca ñt cn tìm hiu. H thng s/ tr! nên d- n%m b%t sau khi ñã

ñưc hc và tìm hiu v chúng, vi nhng danh pháp s dng trong tài liu phân loi thưng

ñưc minh ho c th giúp ngưi ñc có th nhn bit mt cách có hiu qu ñi vi tng b

phn trong phân loi ñt thông qua cách ñ$t tên bng các ch vit và xác ñnh ñưc cp ñ phân

loi ñt.

Tên các B: hu ht ñưc b%t ngun t ting Latinh hay ting Hylp và ñây cũng

chính là ngun gc ca các ngôn ng hin ñi. T m#i phn âm tit mà tên ñt mang theo

trong h thng phân loi cho ta khái nim v các ñ$c tính hay v ngun gc phát sinh ca ñt

t ñưc bc l và mô t. Ví d: tên B ñt Aridisols (b%t ngun t ting Latinh aridus có

nghĩa là ñt khô và có nhiu mui tan) ch& các ñ$c tính khô ca ñt trong các vùng khô hn.

Hay như B Inceptisols (cũng b%t ngun t ting Latinh inceptum ch& s b%t ñu và có nhiu

mui tan) là nhng loi ñt ch& mi ñưc hình thành và mi phát trin v ph,u din ñt. Như

vy tên B phán ánh t( hp (1) các yu t hình thành ñt quyt ñnh nhng ñ$c tính chung

nht ca ñt và (2) tên ca b thưng ñưc kt thúc bng ch sols.

Tên các B ph: ñưc xác ñnh t tên B c th và như vy mt cách t ñng chúng ñã

th hin ñưc tên ca B ñi kèm. Ví d: Các loi ñt thuc B ph Aquolls là nhng loi ñt .m

ưt (xut phát t ting Latin aqua có nghĩa là nưc) trong B Mollisols. (Hãy ñ ý ti 3 ch oll

trong tên gi ca chúng)

Tên các Nhóm ln: ñưc xác ñnh ! dưi B và B ph mà chúng ñưc to thành. Ví

d: Agiaquolls là ñt .m cùng vi tng sét ho$c tng argillic (theo ting Latin argilla có nghĩa

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

là sét tr%ng). Trong miêu t bng hình nh dưi ñây s/ ch& ra rõ có 3 ch oll ñưc xác ñnh

trong m#i cp bc ! các v trí thp hơn (theo kiu hình tháp) ca B Mollisols. B%t ñu là B

Mollisols và tip dưi là tên ca B ph Aquolls bao trùm tên Nhóm ln và Nhóm ph... Như

vy, nu chúng ta ch& bit ñưc m#i tên ca mt Nhóm ph nào ñó, thì t nhiên chúng ta cũng

có th suy ra ñưc tên ca Nhóm ln và B bao trùm trên Nhóm ph ñó. Ví d như ! sơ ñ

phân v ñơn v ph ñt Typic Argiaquolls t b Mollisols dưi ñây.

Mollisols

Aquolls

Argiaquolls

Typic Argiaquolls

Oder

Suboder

Great group

Sub group

Tên các H (Family): ñưc xác ñnh là tp hp ca Nhóm ph, chúng ñưc chia ra

theo thành phn cơ gii ñt, thành phn khoáng vt và nhit ñ bình quân ! ñ sâu 50cm ca

ñt ví d: tên gi Typic Argiaquolls, fine, mixed, mesic, active… xác ñnh cho mt h ñ$c

trưng ca nhóm ph Argiaquolls vi các ñ$c tính như có thành phn cơ gii mn, thành phn

khoáng sét pha trn, .m thp, nhit ñ (8-15

C) và các loi khoáng sét có hot tính ñi vi

vic trao ñ(i cation.

Tên các Biu loi (hay Series): ñưc mang tên theo các ña danh (t&nh huyn thành ph,

sông...) nơi mà chúng ñưc ngưi ta phát hin ra ln ñu tiên. Ví như tên gi Fort Collins,

Cecil, Miami, Nofolk và Ontario... là nhng nơi mà ngưi ta ñã xác ñnh ñưc các seri ñt và

mô t chúng theo các tên ña danh mà ngưi ta ñã tìm ra chúng. Hin nay ñã có khong 19000

Biu loi ñưc xác ñnh riêng ! Hoa kỳ.

Tên các Pha ñt (phase): thưng ñưc xác ñnh trong nhng ñiu tra chi tit ngoài

ñng các seri ñt có th ñưc phân chia theo nhng khác bit rt chi tit v thành phn cơ gii

tng m$t, mc ñ xói mòn, ñ dc, ho$c mt s ñ$c tính khác... Ví d như Fort Collins loam,

Cecil clay... có nghĩa là ñt tht vùng Fort Collin, sét vùng Cecil. Tuy nhiên, cn lưu ý tên ca

các pha ñt ch& ñưc xác ñnh mt cách thc t theo tng vùng ña phương và chúng không có

ch& tiêu c th trong h thng phân loi ca Soil Taxonomy.

Các nhà khoa hc ñt Hoa kỳ ñã xây dng ñưc b khoá cho phân loi ñt (Keys to

Soil Taxonomy) giúp cho vic phân loi ñt nhanh và chính xác. B khoá phân loi ñt mang

tính h thng ch$t ch/ và có tính cht m!, tc là da vào các kt qu nghiên cu phân loi

mi xác ñnh b khoá s/ ñưc b( sung, ch&nh s a nu có s sai khác. Kt qu ñiu tra năm

1975 toàn b ñt ca Hoa Kỳ nm trong 10 b là Entisols, Inceptisols, Mollisols, Alfisols,

Ultisols, Aridisols, Histosols, Oxisols, Spodosols và Vertisols. Ðn năm 1998 b( sung thêm 2

b là Andisols và Gelisols. Hin nay toàn b ñt ca Hoa Kỳ nm trong 12 b, ñương nhiên

b khoá phân loi ñt s/ có s thay ñ(i. Thng k ! bng 3.3. cho thy s phát trin trong

phân loi ñt ca Hoa Kỳ.

Bng 3.3. K+t qu phân loi ñt ca Hoa Kỳ

Năm 1984 Năm 2002

B

B ph

Nhóm ln

Nhóm ph

H

Biu loi

230

1200

6000

13000

319

2484

8000

19000

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

Mt s. B và B ph& trong phân loi ca Soil Taxonomy  Vit Nam

Kt qu phân loi ñt theo Soil Taxonomy ñưc thc hin ! mt s ña phương trưc

khi min Nam gii phóng (1975), tuy nhiên các mc ñ áp dng ch yu mi ch& ! mc ñơn

l3 ! mt s ña phương c th dưi ñây là mt s b ñã ñưc xác ñnh và t(ng kt

B Entisol: là b có nhng loi ñt có cu to kiu ph,u din loi AC như ñt Phù sa,

ñt Regosols, ñt Solonchak. Ðt trong b này có mt tng A (Ochric epipedon) chúng có mt

s b ph sau:

+ B ph Aquent: g$p ! ñt ngp nưc như các loi ñt phù sa ngp ! ñng bng sông

Mê kông.

+ B ph Psamment: g$p ! ñt cát thuc nhóm regsol cũ như regosols Vit Nam.

+ B ph Undent: ñưc xác ñnh ! ñt phù sa ! nhng vùng không phi sa mc, không

.m ưt và nhiu cát quá như ñt phù sa ven sông Phan Rang, ñt rng Trà Vinh.

B Ultisol: có nhng ñ$c ñim chính là có 1 tng Bt (tng argilic); ñ no bazơ thp

(BS% <35%) ñt có cha ít khoáng mica; không có các ñ$c ñim ca tng oxit; tng m$t ca

b này có th là Ochric, Mollic ho$c Umbric. Trong b này có m$t các loi ñt thuc nhóm

ñt xám vàng ñ0, ñt xám bc màu, ñt nghèo hu cơ và có ñm r& s%t trong phân loi theo

phát sinh.

Ðt thuc b ph Ultisol ! Vit Nam ñã xác ñnh:

+ B ph Aquult ñt có ít cht hu cơ và có ñm r&.

+ B ph Ochrult là các Ultisol vi các ñ$c ñim có tng Ochric ho$c tng Bt có màu

ñm ho$c c hai ñ$c tính trên ñưc th hin ! Rhodochrult (ñt Latosol nâu cng ! vùng

Blao); Typochrult (ñt xám vàng ñ0), ñt xám bc màu ! Tây Nguyên và mt s vùng ñi núi

nưc ta.

B Alfisol: ñt b này có tng Bt; tng A1 ñm và bão hoà (BS>35%) ! ta ñt nâu

không cha vôi ! Phan Rang thuc b này. B Alfisol có các b ph Aqualf, Usalf...

B Vertisol: ñt b vertisol có trên 35% sét; tng A1 dày trên tng C; có tr s ñ no

bazơ ln > 30 meq/100g ñt...

B Oxisol: ñt có cha nhiu oxit s%t và nhôm ño thuc b oxisol. B oxisol có các

b ph Aquox, Arox, Udox, Ustox...

B Histosol: ñt có cha hàm lưng hu cơ phn ln thuc b này như ñt than bùn !

vùng rng U Minh và mt s thung lũng thuc vùng ñi núi.

Câu h-i ôn tp và tho lun chương III

1. Cơ s! khoa hc và ni dung trong h thng phân loi ca Soil Taxonomy?

2. Tng ch.n ñoán là gì? có bao nhiêu tng ch.n ñoán trên tng m$t và các tng bên dưi ý

nghĩa ca chúng? cho mt vài ví d minh ha?

3. Cu trúc h thng phân v ca Soil Taxonomy? Cơ s! xác ñnh các phân v B, B ph,

Nhóm ln, Nhóm ph, H và Biu loi ca h thng?

4. Cách ñ$t danh pháp trong tên ñt theo Soil Taxonomy?

Trưng ði hc Nông nghip Hà Ni – Giáo trình Phân loi ñt và xây dng bn ñ ñt …………..

Chương IV

PHÂN LOI ðT THEO FAO - UNESCO

Năm 1961, t( chc FAO ñưc s tài tr ca UNESCO ñã tin hành thc hin d án

nghiên cu phân loi và v/ bn ñ ñt t& l 1/5.000.000 cho toàn th gii. Mc tiêu ca d án

nhm kim kê, n%m vng ngun tài nguyên ñt ca th gii, ñ t ñó có bin pháp qun lý s

dng hp lý, bn vng, ñ$c bit là qu" ñt dành cho sn xut lương thc, bo ñm nhu cu

lương thc cho toàn nhân loi. D án ñã huy ñng trên 300 nhà khoa hc ñt t nhiu quc

gia trên th gii làm vic ti trung tâm khoa hc ñt ! Amstecdam - Hà Lan. Sau 20 năm làm

vic nghiêm túc, bn ñ ñt th gii (Soil map of the World) cùng bn thuyt minh kèm theo

ñã ñưc công b. T ñó ñn nay, vic nghiên cu và b( sung v,n tip tc ñưc tin hành ñ

dn hoàn ch&nh bn ñ ñt toàn th gii. Phân loi ñt theo FAO - UNESCO tr! thành mt

phương pháp phân loi ñt chính thng cho nhiu quc gia trên th gii, trong ñó có nhiu

nưc ñang phát trin thuc châu Phi, châu M" la tinh và châu Á ñang áp dng và truyn bá

phương pháp này.

1. Cơ s khoa hc ca phương pháp

Phương pháp phân loi ñt ca FAO - UNESCO ñưc xây dng da trên các cơ s!:

- Hc thuyt phát sinh ñt ca V.V Docuchaev.

- Nhng ñ$c tính, tính cht hin ti ca ñt.

Như vy cơ s! khoa hc phân loi ñt ca FAO - UNESCO v căn bn cũng ging vi

phương pháp phân loi ca Soil Taxonomy ñó là h thng phân loi FAO - UNESCO cũng

da vào ngun gc phát sinh và các tính cht hin ti ca ñt ñ tin hành phân loi. Các tính

cht hin ti ca ñt là sn ph.m ca quá trình phát sinh ho$c bin ñ(i di-n ra trong ñt ñưc

th hin thông qua hình thái, lý tính, hoá tính là nhng ch& tiêu dùng ñ ñnh lưng tng ch.n

ñoán, ñ$c tính chu.n và vt liu ch.n ñoán. Kt qu ñnh lưng tng ch.n ñoán, ñ$c tính ch.n

ñoán ho$c vt liu ch.n ñoán cho phép xác ñnh ñúng tên ñt. Phương pháp phân loi ñt

FAO - UNESCO ñánh giá ñúng bn cht ca các quá trình hình thành và các tính cht hin ti

ca ñt và chúng là cơ s! ñ b trí cây trng và thc hin các bin pháp bo v, ci to ñt.

Do vy, ñây là phương pháp phân loi ñt có tính khoa hc và mang ý nghĩa thc ti-n cao.

2. Ni dung ca phương pháp

Ð Phân loi ñt theo FAO - UNESCO phi thc hin nhng ni dung sau:

2.1. Nghiên cu các y+u t. hình thành ñt

Các yu t hình thành ñt ñưc ñiu tra, nghiên cu, mô t theo mt h thng ch& d,n ch$t

ch/ v khí hu, ña hình, ña mo, s dng ñt và thm thc vt, m,u cht và ñá m+, ñ$c ñim

m$t ñt, mi quan h gia ñt và nưc.

a. Khí hu

Thu thp các thông s khí hu ca vùng nghiên cu như nhit ñ, ñ .m không khí, lưng

mưa và ch ñ mưa, lưng bc hơi, ch ñ gió, nhng bin ñng ñ$c bit ca thi tit. Nu

ñiu kin cho phép có th nghiên cu ñánh giá ñy ñ v ch ñ .m, ch ñ nhit ca ñt.

b. Ða hình, ña mo

Ða hình

Ða hình liên quan ñn s khác nhau v ñ cao và ñ dc ca b m$t trái ñt ! phm vi

quy mô ln. Ða hình ca mt vùng theo quy ñnh ca FAO- UNESCO ñưc xác ñnh c th

theo vùng và tng tiu vùng riêng r/ ñưc xác ñnh rõ trong phn mô t ph,u din (trình bày !

chương VII).

[Địa Chất Học] Phân Loại Đất & Xây Dựng Bản Đồ Đất - TS.Đỗ Nguyên Hải phần 3

Các kí hiệu đường phương và hướng dốc bao gồm một đường thẳng dài và một đường ngắn thẳng góc nhau giống chữ T nhưng có chân ngắn hơn dùng để chỉ hướng nghiêng của lớp đá.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi