3
v¨n b¶n kü thuËt ®o l−êng viÖt nam §LVN 120 : 2003
Niv« chÝnh x¸c - Quy tr×nh hiÖu chuÈn
Precision levels - Methods and means of calibration
1 Ph¹m vi ¸p dông
V¨n b¶n kü thuËt nμy quy ®Þnh quy tr×nh hiÖu chuÈn niv« chÝnh x¸c d¹ng th¼ng vμ
d¹ng khung cã gi¸ trÞ ®é chia 0,1 mm/m, 0,05 mm/m, 0,02 mm/m; chiÒu dμi lμm viÖc
®Õn 300 mm.
2 C¸c phÐp hiÖu chuÈn
Ph¶i lÇn l−ît tiÕn hμnh c¸c phÐp hiÖu chuÈn ghi trong b¶ng sau.
TT Tªn phÐp hiÖu chuÈn Theo ®iÒu môc
cña QTHC
1 KiÓm tra bªn ngoμi 4.1
2 KiÓm tra ®o l−êng 4.2
- KiÓm tra sai sè sè chØ cña niv« 4.2.1
- KiÓm tra ®é vu«ng gãc gi÷a mÆt ph¼ng ®¸y vμ hai mÆt bªn
(®èi víi niv« khung) 4.2.2
- KiÓm tra gãc gi÷a ®−êng trôc cña r·nh ch÷ V vμ mÆt ph¼ng
®¸y mang r·nh V 4.2.3
- KiÓm tra gãc gi÷a mÆt ph¼ng ®¸y vμ mÆt ph¼ng trªn (®èi víi
niv« khung) 4.2.4
- KiÓm tra ®é ph¼ng cña mÆt ph¼ng ®¸y vμ c¸c mÆt ph¼ng bªn 4.2.5
3 Ph−¬ng tiÖn hiÖu chuÈn
- Niv« chuÈn cã gi¸ trÞ ®é chia kh«ng lín h¬n 0,01 mm/m;
- Eke chuÈn (trô chuÈn) sai sè gãc vu«ng kh«ng lín h¬n 5 μm/300 mm;
- Bé ®òa ®o chuÈn cã ph¹m vi ®o (0 ÷ 50 ) μm;
- §ång hå so chÝnh x¸c cã gi¸ trÞ ®é chia 0,001 mm;
- Bμn m¸p cã sai sè ®é ph¼ng kh«ng lín h¬n 3 μm;
4
§LVN 120 : 2003
- Bμn kiÓm niv«;
- Trôc kiÓm cã ®é trô ≤ 0,005 mm/m.
4 §iÒu kiÖn hiÖu chuÈn
Khi tiÕn hμnh hiÖu chuÈn ph¶i ®¶m b¶o c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y:
+ NhiÖt ®é: (10 ÷ 30) 0C;
+ §é Èm: (65 ± 20) % RH.
Tr−íc khi tiÕn hμnh hiÖu chuÈn, niv« cÇn hiÖu chuÈn ph¶i ®−îc lau chïi s¹ch sÏ vμ ®Ó ë
vÞ trÝ hiÖu chuÈn Ýt nhÊt 3 giê.
5 TiÕn hμnh hiÖu chuÈn
5.1 KiÓm tra bªn ngoμi
Ph¶i kiÓm tra bªn ngoμi theo c¸c yªu cÇu sau ®©y:
- Niv« cÇn hiÖu chuÈn ph¶i cã nh·n ghi:
+ xuÊt xø (c¬ së s¶n xuÊt, n−íc s¶n xuÊt, sè s¶n xuÊt);
+ gi¸ trÞ ®é chia.
- Bät n−íc ph¶i ho¹t ®éng tèt;
- C¸c bÒ mÆt lμm viÖc kh«ng cã søt mÎ, låi lâm;
- Bé phËn ®iÒu chØnh ®iÓm 0 cña bät n−íc ph¶i lμm viÖc tèt.
5.2 KiÓm tra ®o l−êng
Niv« cÇn hiÖu chuÈn ®−îc kiÓm tra ®o l−êng theo tr×nh tù néi dung, ph−¬ng ph¸p vμ yªu
cÇu sau ®©y:
5.2.1 KiÓm tra sai sè sè chØ cña niv«
KiÓm tra sai sè sè chØ cña niv« b»ng bμn kiÓm chuyªn dïng (hoÆc b»ng bμn m¸p cã
g¾n niv« chuÈn) d−íi ®©y ®−îc gäi chung lμ bμn kiÓm.
- ChØnh bμn kiÓm niv« ë vÞ trÝ n»m ngang (vÞ trÝ ®iÓm 0);
- §Æt niv« cÇn hiÖu chuÈn lªn bμn kiÓm sao cho bät n−íc cña niv« cÇn hiÖu chuÈn
vμ bät n−íc cña bμn kiÓm n»m trªn mét ®−êng th¼ng (hoÆc song song), vÞ trÝ cña
bät phô ë bªn tr¸i.
5
§LVN 120 : 2003
a) KiÓm tra sai sè sè chØ cña niv« theo chiÒu ph¶i
- ChØnh bät niv« cÇn hiÖu chuÈn c©n b»ng víi ®−êng chuÈn chÝnh ph¶i vμ tr¸i (x¸c
®Þnh ®iÓm 0);
- ChØnh nghiªng bμn kiÓm ®Ó bät n−íc cña niv« cÇn hiÖu chuÈn di dêi ®Õn tõng
v¹ch cña thang ®é chia theo chiÒu ph¶i;
- §äc sè chØ trªn niv« chuÈn hoÆc sè chØ cña bμn kiÓm;
- Ghi kÕt qu¶ vμo biªn b¶n.
§−êng chuÈn chÝnh tr¸i §−êng chuÈn chÝnh ph¶i
X¸c ®Þnh vÞ trÝ ®iÓm 0
b) KiÓm tra sai sè sè chØ cña niv« theo chiÒu tr¸i: Thùc hiÖn c¸c b−íc nh− môc a.
- Ghi kÕt qu¶ vμo biªn b¶n.
5.2.2 KiÓm tra ®é vu«ng gãc gi÷a mÆt ph¼ng ®¸y vμ 2 mÆt ph¼ng bªn (®èi víi niv«
khung)
- §Æt niv« cÇn hiÖu chuÈn lªn bμn m¸p;
- Dïng trô chuÈn (hoÆc ªke chuÈn) vμ ®òa ®o chuÈn ®Ó x¸c ®Þnh ®é vu«ng gãc cña
mÆt ph¼ng ®¸y víi tõng mÆt ph¼ng bªn;
- Ghi kÕt qu¶ vμo biªn b¶n.
5.2.3 KiÓm tra gãc gi÷a ®−êng trôc cña r·nh V vμ mÆt ph¼ng ®¸y mang r·nh V
- §Æt niv« cÇn hiÖu chuÈn trªn bμn m¸p, mÆt ®¸y quay lªn trªn;
- §Æt mét trôc kiÓm vμo r·nh V cña niv« cÇn hiÖu chuÈn;
- §Æt niv« chuÈn lªn trªn trôc kiÓm theo chiÒu däc;
- §äc sè chØ t¹i vÞ trÝ ®ã, sau ®ã bá trôc kiÓm ra;
- §Æt trùc tiÕp niv« chuÈn lªn mÆt ph¼ng cã chøa r·nh V vμ ®äc sè chØ;
- Chªnh lÖch gi÷a 2 sè ®äc lμ gãc lÖch gi÷a mÆt ph¼ng ®¸y cã chøa r·nh V vμ
®−êng trôc cña r·nh V ®ã;
- Ghi kÕt qu¶ vμo biªn b¶n.
6
§LVN 120 : 2003
5.2.4 KiÓm tra gãc gi÷a mÆt ph¼ng ®¸y vμ mÆt ph¼ng trªn (®èi víi niv« khung)
- §Æt niv« cÇn hiÖu chuÈn lªn bμn m¸p, vÞ trÝ cña bät phô n»m bªn tr¸i;
- §Æt niv« chuÈn lªn mÆt ph¼ng trªn cña niv« cÇn hiÖu chuÈn;
- §äc sè chØ cña niv« chuÈn;
- Bá niv« cÇn hiÖu chuÈn ra, ®Æt niv« chuÈn vμo ®óng vÞ trÝ ®ã trªn bμn m¸p;
- §äc sè chØ cña niv« chuÈn;
- Chªnh lÖch gi÷a hai sè ®äc lμ gãc lÖch gi÷a mÆt ph¼ng ®¸y vμ mÆt ph¼ng trªn cña
niv« cÇn hiÖu chuÈn;
- Ghi kÕt qu¶ vμo biªn b¶n.
5.2.5 KiÓm tra ®é ph¼ng cña mÆt ph¼ng ®¸y vμ c¸c mÆt ph¼ng bªn
- §Æt niv« cÇn hiÖu chuÈn vμ gi¸ kÑp ®ång hå so trªn bμn m¸p, ®Çu ®o ®ång hå so t×
lªn mÆt ph¼ng cÇn kiÓm tra. C¨n chØnh sao cho hai ®Çu mÆt ph¼ng cÇn kiÓm tra ë
cïng cao ®é so víi bμn m¸p.
- Tr−ît gi¸ ®ång hå so trªn bμn m¸p sao cho ®Çu ®o cña ®ång hå tr−ît trªn suèt bÒ
mÆt cÇn kiÓm tra.
- Ghi kÕt qu¶ vμo biªn b¶n.
6 X¸c ®Þnh ®é kh«ng ®¶m b¶o ®o
§é kh«ng ®¶m b¶o ®o cña phÐp hiÖu chuÈn ®−îc x¸c ®Þnh tõ nh÷ng thμnh phÇn sau:
TT Thμnh phÇn ®é kh«ng
®¶m b¶o ®o
Ký
hiÖu
Gi¸ trÞ Ph©n bè ui
1
Niv« chuÈn
ch
u Theo giÊy
chøng nhËn
ChuÈn
2
1
ch
u
2
G¸ ®Æt
g
u Theo gi¸ trÞ ®o
®−îc cña môc
4.2.5
Ch÷ nhËt
3
F
7
§LVN 120 : 2003
§é kh«ng ®¶m b¶o ®o tæng hîp chuÈn :
u
c =
2
2
ch 3
F
u
2
1⎟
⎟
⎠
⎞
⎜
⎜
⎝
⎛
+
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
F: gi¸ trÞ ®é ph¼ng cña mÆt ®¸y trªn chiÒu dμi cña niv« cÇn hiÖu chuÈn.
§é kh«ng ®¶m b¶o ®o më réng U ®−îc tÝnh b»ng ®é kh«ng ®¶m b¶o ®o tæng hîp nh©n
víi hÖ sè phñ k:
U = k. c
u
HÖ sè phñ k = 2 t−¬ng øng víi møc tin cËy xÊp xØ 95 %.
7 Xö lý chung
7.1 Niv« chÝnh x¸c sau khi hiÖu chuÈn ®−îc d¸n tem, cÊp giÊy chøng nhËn hiÖu chuÈn
kÌm theo th«ng b¸o kÕt qu¶ hiÖu chuÈn
7.2 Chu k× hiÖu chuÈn cña niv« chÝnh x¸c ®−îc khuyÕn nghÞ lμ 01 n¨m.
