Lêi më ®Çu
NhiÒu n¨m ®· ®i qua sau chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø hai, b¶n ®å ®Þa lý
kinh tÕ, chÝnh trÞ thÕ giíi ®· ®îc ph©n bè l¹i. Sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña
tõng quèc gia ®· ®îc thêi gian kh¼ng ®Þnh nh gi¸ trÞ chung cña qu¸ tr×nh ph¸t
triÓn nh©n lo¹i. Mét trong nh÷ng níc thµnh c«ng trong c«ng cuéc x©y dùng vµ
ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ph¶i kÓ ®Õn NhËt B¶n vµ c¸c níc NICs, Ch©u ¸... tÊt
nhiªn kh«ng thÓ dùa vµo mét vµi khÝa c¹nh kinh tÕ x· héi ®Ó ®Þnh gi¸ sù ph¸t
triÓn, song nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c nhµ khoa häc thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ
c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®Òu kh¼ng ®Þnh ®îc mÊu chèt ë chç c¸c níc
®Òu ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ trêng vµ më réng giao lu quèc tÕ. Qu¸ tr×nh khu
vùc ho¸ vµ toµn cÇu ho¸ trong quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ kh«ng cßn lµ xu híng mµ
®· trë thµnh quy luËt kh¸ch quan. Tuy nhiªn ®Ó thóc ®Èy nhanh chãng qu¸ tr×nh
héi nhËp phô thuéc Ýt nhiÒu vµo ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh cô thÓ cña mçi níc trong
®ã viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®óng ®¾n vµ c¸c biÖn ph¸p thùc hiÖn cã vai trß
®Æc biÖt quan träng.
ViÖt Nam lµ mét níc ®ang trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸,
ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i nãi chung, thóc ®Èy xuÊt khÈu nãi
riªng ®îc coi lµ mét trong nh÷ng néi dung quan träng hµng ®Çu trong chiÕn
lîc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Thóc ®Èy xuÊt khÈu nh»m khai th¸c lîi thÕ cña ®Êt
níc thùc hiÖn qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ trong ph¹m vi khu vùc còng nh quèc
tÕ ®ång thêi ph¸t triÓn nguån thu ngo¹i tÖ phôc vô cho qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸
hiÖn ®¹i ho¸. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xuÊt khÈu cña ViÖt Nam ®· ®¹t ®îc
kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh, ch¼ng h¹n nh trong viÖc chuyÓn híng vµ më réng thÞ
trêng, trao quyÒn tù chñ cho c¸c doanh nghiÖp thay ®æi c¬ cÊu mÆt hµng ngµy
cµng phï hîp víi yªu cÇu cña thÞ trêng. Tuy nhiªn vÉn cßn mét sè ®iÓm cÇn lu
ý ®ã lµ viÖc c¬ cÊu hµng xuÊt khÈu vÉn chñ yÕu lµ s¶n phÈm th« vµ s¬ chÕ, kh¶
n¨ng c¹nh tranh cña hµng ViÖt Nam trªn thÞ trêng thÕ giíi cßn rÊt h¹n chÕ, chñ
yÕu lµ do tiªu chuÈn vµ gi¸ thµnh cña nhiÒu mÆt hµng cha ®¹t tiªu chuÈn quèc
tÕ.
Do ®ã cÇn ph¶i cã mét hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch thóc ®Èy xuÊt khÈu, gi¶m
thiÓu nh÷ng h¹n chÕ trªn. Chuyªn ®Ò: “Trong xu thÕ héi nhËp cña thÞ trêng
hiÖn nay c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam (doanh nghiÖp cña b¹n) ph¶i lµm nh÷ng
g× ®Ó n©ng cao chÊt lîng hµng ho¸ vµ b¾t kÞp thÞ trêng” ë ViÖt Nam lµ tªn
®Ò ¸n m«n häc th¬ng m¹i híng tíi héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
Ch¬ng i. Sù cÇn thiÕt ph¶i thùc thi chiÕn lîc híng
vÒ xuÊt khÈu
C¸c nhµ kinh tÕ häc hiÖn ®¹i ®· chØ ra r»ng : cã hai ph¬ng ph¸p thùc hiÖn
qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ (CNH) lµ chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu vµ chiÕn lîc
híng vÒ xuÊt khÈu. Cßn chiÕn lîc xuÊt khÈu s¶n phÈm th« ®îc coi lµ chiÕn
lîc t¹o nguån vèn ban ®Çu cho qu¸ tr×nh CNH. §ång thêi, hä còng chØ ra r»ng
viÖc lùa chän chiÕn lîc nµo cho ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt níc lµ tuú thuéc vµo ®Æc
®iÓm, ®iÒu kiÖn cña mçi níc.Tuy nhiªn, ®èi víi níc nµo ¸p dông chiÕn lîc
thay thÕ nhËp khÈu còng chØ ph¸t huy t¸c dông trong thêi gian ng¾n vµ trong mét
ph¹m vi nhÊt ®Þnh lµ quy m« thÞ trêng nhá dung lîng th¬ng m¹i kh«ng lín.
Trong khi ®ã, c«ng nghiÖp ho¸ lµ mét qu¸ tr×nh ®a ngµnh c«ng nghiÖp t¸c ®éng
vµo nÒn kinh tÕ x· héi mét c¸ch toµn diÖn, liªn tôc víi tr×nh ®é c«ng nghÖ ngµy
cµng cao. Qu¸ tr×nh ®ã lµm thay toµn diÖn nÒn kinh tÕ ®a ®Êt níc tõ mét níc
cã nÒn n«ng nghiÖp l¹c hËu lªn mét níc cã nÒn c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i, ph¸t
triÓn. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ qu¸ tr×nh CNH ®ßi hái mét kho¶ng thêi gian dµi ®Ó
x©y dùng mét nÒn kinh tÕ cã tiÒm lùc m¹nh vÒ mäi mÆt. §©y còng ®îc x¸c ®Þnh
lµ nhiªm vô trung t©m trong chiÕn lîc ph¸t triÓn cña mäi quèc gia.
Trong lÞch sö ph¸t triÓn CNH, c¸c quèc gia ®Òu b¾t ®Çu x©y dùng tõ mét
nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp l¹c hËu, c«ng nghiÖp ph¸t triÓn cßn hÕt søc s¬ khai trë
thµnh mét níc xuÊt khÈu l¬ng thùc, c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i víi c«ng nghÖ cao.
Nhng qu¸ tr×nh ®ã ë c¸c níc kh¸c nhau thêi gian hoµn thµnh lµ kh«ng gièng
nhau : Anh cÇn kho¶ng 120 n¨m, Mü cÇn kho¶ng 80 n¨m, nhãm c¸c níc NICs
chØ cÇn kho¶ng 30 n¨m... Nh vËy mét xu híng chung lµ nh÷ng níc tiÕn hµnh
CNH cÇn thêi gian hoµn thµnh cµng ng¾n nhng l¹i ®¹t ®îc nh÷ng kÕt qu rÊt
cao. Së dÜ cã xu híng trªn lµ do qu¸ tr×nh CNH ë c¸c níc kh¸c nhau tiÕn hµnh
vµo c¸c thêi kú kh¸c nhau, t¹i c¸c thêi kú ®ã tr×nh ®é ph¸t triÓn cña khoa häc
c«ng nghÖ còng kh«ng gièng nhau mµ cô thÓ lµ cµng ngµy cµng ph¸t triÓn, cµng
hiÖn ®¹i. MÆt kh¸c, qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ë c¸c thêi kú kh¸c nhau ®îc tiÕn
hµnh theo c¸c tr×nh tù kh¸c nhau tõ thø tù ®Õn nh¶y vät hoÆc kÕt hîp c¶ hai vµ sù
can thiÖp cña ChÝnh phñ vµo qu¸ tr×nh ®ã còng kh¸c nhau. §©y lµ sù kh¸c biÖt c¬
b¶n cña qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸ ë Ch©u ¸ vµ c¸c níc ph¬ng T©y. §èi víi
c¸c níc NICs vµ ASEAN th× sù can thiÖp cña ChÝnh phñ cã thÓ coi lµ mét nh©n
tè quan träng nhÊt quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh CNH. §iÒu ®ã chøng
tá vai trß cÇn thiÕt cña Nhµ níc trong qu¶n lý vÜ m«, lùa chän ®êng ®i níc
bíc kÕt hîp víi viÖc lùa chän c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ, t¹o ra híng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
®óng ®Ó ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh cña ®Êt níc. Tõ ®ã, t¹o ra sù chuyÓn dÞch c¬
cÊu kinh tÕ theo híng ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, t¨ng nhanh tû träng c«ng nghiÖp vµ
dÞch vô trong nÒn kinh tÕ ®Êt níc.
Trong thêi kú ®Çu c¸c níc NICs vµ ASEAN ®Òu lùa chän chÝnh s¸ch ph¸t
triÓn kinh tÕ dùa vµo nguån lùc cã s½n trong níc vµ hµng tiªu dïng. Thêi kú
nµy, vai trß cña ChÝnh phñ trong viÖc ®Þnh híng chiÕn lîc, t¹o khu«n khç ph¸p
luËt, ®Æc biÖt lµ ®Çu t ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho s¶n
xuÊt kinh doanh. Khi chiÕn lîc nµy béc lé nh÷ng h¹n chÕ ®Æt ra yªu cÇu kh¸ch
quan lµ ph¶i chuyÓn híng chiÕn lîc th× ChÝnh phñ ®· nhanh chãng ®Þnh híng
l¸i nÒn kinh tÕ cho phï hîp víi quy luËt vµ thêi ®¹i .NhvËy, qu¸ tr×nh chuyÓn
híng chiÕn lîc híng vÒ xuÊt khÈu lµ ®óng ®¾n vµ phï hîp víi quy luËt c¸i cò
thay thÕ c¸i míi, b¾t kÞp xu híng héi nhËp kinh tÕ víi khu vùc vµ thÕ giíi. §Ó
thÊy ®îc tÝnh quy luËt nµy, vai trß cña ChÝnh phñ thÓ hiÖn nhthÕ nµo vµ tiÖn
liªn hÖ víi ®iÒu kiÖn, ®Æc ®iÓm nªn kh¸i qu¸t m« h×nh CNH ë c¸c níc NICs vµ
ASEAN ë nh÷ng ®iÓm sau :
I - Néi dung cña chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu .
ChiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu lµ ®Ó ®Èy m¹nh c¸c nghµnh c«ng nghiÖp
trong níc tríc hÕt lµ c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng, sau ®ã lµ c¸c
nghµnh c«ng nghiÖp khai th¸c, s¶n xuÊt s¶n phÈm néi ®Þa thay thÕ s¶n phÈm tõ
tríc ®Õn nay ph¶i nhËp khÈu tõ níc ngoµi .
N¨m 1971, ALin Coln nãi: ” T«i kh«ng biÕt nhiÒu vÒ thuÕ quan .Nhng
t«i biÕt rÊt râ khi t«i mua mét c¸i ¸o ë níc Anh, t«i cã ¸o vµ níc Anh cã tiÒn.
Khi t«i mua mét c¸i ¸o ë MÜ th× t«i cã ¸o vµ níc MÜ cã tiÒn”. Cã thÓ thÊy ë ®©y
mét sù chó träng vµo thÞ trêng néi ®Þa, lÊy nã lµm trung t©m ®Ó s¶n xuÊt vµ lu
th«ng hµng ho¸. B¶o hé hµng s¶n xuÊt trong níc, chèng l¹i sù c¹nh tranh cña
hµng ngo¹i lµ nhiÖm vô trung t©m cña chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu. ChiÕn lîc
nµy ®îc ¸p dông réng r·i tõ cuèi thËp kû 50 ®Õn gÇn cËn nhÊt lµ c¸c níc NICs
vµ ASEAN.
VÒ c¬ b¶n chiÕn lîc nµy ®îc ¸p dông trong giai ®o¹n ®Çu víi kho¶ng
thêi gian ng¾n nh»m t¹o tiÒn ®Ò chuyÓn híng chiÕn lîc híng vÒ xuÊt khÈu.
Cô thÓ lµ ®èi víi Hµn Quèc viÖc thùc hiÖn kÕ ho¹ch 5 n¨m ®Çu tiªn t¹o ®iÒu kiÖn
t¨ng dÇn dung lîng thÞ trêng néi ®Þa nhÊt lµ ®Èy m¹nh c¸c ngµnh c«ng nghiÖp
nhÑ cã kh¶ n¨ng sö dông nhiÒu søc lao ®éng nhng cÇn Ýt vèn nh c¸c ngµnh :
dÖt, may mÆc, chÕ biÕn...
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
Trong khi ®ã, §µi Loan sö dông chiÕn lîc ph¸t triÓn «ng nghiÖp g¾n víi
chiÕn lîc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp thay thÕ nhËp khÈu nh»m ®¸p øng nhu cÇu tiªu
dïng néi ®Þa vµ gi¶i quyÕt viÖc lµm. Tuy nhiªn, ngay trong giai ®o¹n nµy §µi
Loan còng ®· thÊy ®îc khuyÕt ®iÓm cña chiÕn lîc mµ hä ®ang sö dông ®ã lµ
thÞ trêng trong níc cã quy m« nhá søc mua kh«ng lín lªn t¨ng trëng chËm
l¹i .
KÕ ho¹ch 5 n¨m 1966 - 1970 cña Malaixia thÓ hiÖn râ ®êng lèi ph¸t triÓn
kinh tÕ lµ thùc thi chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu ®Ó kh¼ng cña Malaixia trong
bu«n b¸n còng nh trong ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Thêi kú nµy Malaxyia chó
träng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp phôc vô n«ng nghiÖp ®Æc biÖt lµ s¶n xuÊt n«ng
nghiÖp nh»m c¬ giíi ho¸ viÖc gieo trång c¸c lo¹i c©y mµ Malayxia ®· ph¶i nhËp
khÈu. Cã thÓ thÊy r»ng trong kÕ ho¹ch 5 n¨m 1966-1970 Malayxia tiÕn hµnh
chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu nhng l¹i kh«ng lÊy c©y lóa lµm träng t©m mµ l¹i
ph¸t triÓn c©y c«ng nghiÖp dµi ngµy ®Ó thu s¶n phÈm xuÊt khÈu. Do ®ã, kÕt qu¶
cña viÖc thùc hiÖn chiÕn lîc nµy Malayxia kh«ng nh÷ng ®¶m b¶o c¬ b¶n vÒ nhu
cÇu l¬ng thùc mµ cßn tiÕt kiÖm ®îc ngo¹i tÖ lµm tiÒn ®Ò chuyÓn híng chiÕn
lîc híng vÒ xuÊt khÈu.
Kh¸c víi Malayxia, Th¸i Lan ngay tõ ®Çu ®· cã mét c¬ së kinh tÕ kh¸
v÷ng vµng do Mü x©y dùng trong thêi kü chiÕn tranh §«ng D¬ng. Céng víi vÞ
trÝ ®Þa lý thuËn lîi, Th¸i Lan bíc vµo chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu víi môc
tiªu chÝnh lµ ®Èy m¹nh ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp sö
dông nhiÒu lao ®éng ®Ó tËn dông nguån lao ®éng trong níc. NÕu nh Malayxia
tong chÝnh s¸ch ph¸t triÓn n«ng nghiÖp chó träng vµo c©y c«ng nghiÖp : cä dõa,
cµ fª, ca cao... th× Th¸i Lan l¹i tËp chung vµo ph¸t triÓn c©y l¬ng thùc, ¸p dông
nh÷ng chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch xuÊt khÈu hµng n«ng s¶n vµ nh÷ng sn phÈm
dùa vµo nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn. KÕt qu¶ lµ Th¸i Lan lu«n lµ mét níc
xuÊt khÈu l¬ng thùc lín ra thÞ trêng thÕ giíi, ®ång thêi gi¶i quyÕt ®îc vÊn ®Ò
viÖc lµm cho x· héi gãp phÇn æn ®Þnh ®Êt níc .
Tãm l¹i, viÖc thùc thi chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu ë c¸c níc NICs còng
nh c¸c tiÕn hµnh chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu c¸c níc ®Òu kh¾c phôc ®îc
vÊn ®Ò l¬ng thùc vµ gi¶i quyÕt ®îc viÖc lµm cho x· héi .
Ngay tõ nhËn ®Þnh ban ®Çu, chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu chØ ph¸t huy
trong thêi gian ng¾n víi quy m« thÞ trêng nhá. Sau ®ã, nã béc lé nh÷ng h¹n chÕ
cña m×nh nh giíi h¹n vÒ thÞ trêng trong níc, kh«ng cËp nhËt ®îc víi khoa
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
häc c«ng nghÖ hiÖn ®¹i ®Æc biÖt lµ lµm chËm tiÕn ®é c«ng nghiÖp ho¸ cña ®Êt
níc .
II. H¹n chÕ cña chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu .
Nh÷ng h¹n chÕ cña chiÕn lîc híng néi lµ xuÊt ph¸t tõ ph¹m vi ¸p dông
cña nã vµ yªu cÇu ®Ó thùc hiÖn chiÕn lîc nµy cã hiÖu qu¶. Khi ®èi tîng ¸p
dông cho chiÕn lîc nµy kh«ng phï hîp th× nh÷ng u ®iÓm cña nã kh«ng nh÷ng
kh«ng ®îc ph¸t huy mµ cßn béc lé nh÷ng h¹n chÕ lµm k×m h·m xu híng ph¸t
triÓn kinh tÕ cña mét ®Êt níc .
Thùc vËy, khi thùc hiÖn mét ®êng lèi, v¹ch ra mét ph¬ng híng ph¸t
triÓn th× kh«ng thÓ kh«ng tÝnh ®Õn thÞ trêng ¶nh hëng cña nã. XuÊt ph¸t tõ néi
dung cña chiÕn lîc thay thÕ nhËp khÈu lµ s¶n xuÊt nh÷ng mÆt hµng ®¸p øng nhu
cÇu tèi thiÓu cña ®Êt níc tøc lµ lÊy thÞ trêng trong níc lµm träng t©m ®Ó bu«n
b¸n vµ lu th«ng hµng ho¸ th× chÝ Ýt vÒ quy m« thÞ trêng ®ã tríc hÕt ph¶i réng
r·i. §èi víi mét níc thÞ trêng néi ®Þa ®îc coi lµ phï hîp víi chiÕn lîc nµy lµ
mét ®Êt níc cã quy m« d©n sè ®«ng, søc tiªu thô lín. Khi quy m« d©n sè ®«ng
vµ kh¶ n¨ng tiªu dïng lín th× t¬ng quan gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu dïng míi c©n ®èi
tøc lµ sn xuÊt më réng còng tiªu thô hÕt. Do ®ã, víi nh÷ng níc cã quy m« d©n
sè nhá bÐ th× dung lîng thÞ trêng nhá, chØ cÇn s¶n xuÊt díi møc tèi u còng
®· ®¸p øng ®ñ nhu cÇu. §iÒu ®ã ®ång nghÜa víi kh«ng cã ®éng lùc ®Ó më réng
s¶n xuÊt hay tèi u ho¸ c¸c yÕu tè nguån lùc.Thùc tÕ ®iÒu nµy x¶y ra ë nh÷ng
níc cã quy m« nhá bÐ nh Hµn Quèc.
Nh vËy víi nh÷ng níc cã ph¹m vi, quy m« thÞ trêng nhá th× viÖc ¸p
dông chiÕn lîc híng néi lµ kh«ng phï hîp. §©y cã thÓ coi lµ mét yªu cÇu ®Ó
thùc hiÖn chiÕn lîc nhng còng cã thÓ coi lµ mét h¹n chÕ cña chiÕn lîc.
Tuy nhiªn nãi nh thÕ kh«ng cã nghÜa lµ khi quy m« thÞ trêng lín th× ¸p
dông chiÕn lîc híng néi lµ thµnh c«ng mµ ngay khi ®iÒu kiÖn ®ã ®îc ®¸p øng
th× nh÷ng h¹n chÕ kh¸c cña chiÕn lîc nh lµm gi¶m kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña
c¸c doanh nghiÖp trong níc l¹i t¨ng lªn. Së dÜ n¶y sinh ra vÊn ®Ò nµy lµ xuÊt
ph¸t tõ sù can thiÖp cña ChÝnh phñ.
Khi mµ ®éng c¬ cã t¸c ®éng m¹nh mÏ nhÊt ®Ó c¸c doanh nghiÖp sn xuÊt
c¹nh tranh víi nhau lµ lîi nhuËn th× yÕu tè nµy ®· bÞ triÖt tiªu khi cã sù can thiÖp
cña ChÝnh phñ. Bëi v×, khi ChÝnh phñ b¶o hé b»ng h¹n ng¹ch hay thuÕ quan tøc
lµ ChÝnh phñ ®· chÞu phÇn thua lç thùc sù mµ c¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng kh«ng
cã hiÖu qu¶ mang l¹i. Do ®îc b¶o hé vµ mua nguyªn vËt liÖu ®Çu vµo víi gi¸ rÎ
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.