§ Ò ¸ n m«n häc QTKDCN & XD
1
LỜI NÓI ĐẦU
Ngành cơ khí là một ngành có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc
dân. Công nghiệp cơ khí không chỉ cung cấp các sản phẩm tiêu dùng mà quan
trọng hơn là cung cấp thiết bị, máy móc cho nhiều ngành sản xuất khác. Đặc
biệt trong điều kiện hiện nay khi đất nước ta đang tiến hành công nghiệp hoá -
hiện đại hoá thì công nghiệp cơ khí càng có vai trò to lớn hơn bao giờ hết.
Ngay từ khi mới ra đời, ngành công nghiệp cơ khí ở nước ta đã được
Đảng và Nhà nước xác định là ngành có vai trò then chốt và luôn được ưu tiên
phát triển. Tuy nhiên, từ khi bước sang cơ chế thị trường, ngành cơ khí Việt
Nam đã bộc lộ rất nhiều yếu kém, trong đó vấn đề nổi cộm nhất là khả năng
cạnh tranh của ngành rất hạn chế ngay cả ở thị trường trong nước. Chính vì
vậy, các doanh nghiệp trong ngành đã không đủ sức cạnh tranh với hàng hoá
ngoại nhập, bị thu hẹp thị trường, hoạt động sản xuất kinh doanh gặp rất nhiều
khó khăn... nhiều doanh nghiệp đứng trước nguy cơ bị phá sản.
Vì vậy, để ngành cơ khí có thể tồn tại và phát triển đáp ứng yêu cầu của
công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước không còn cách nào khác
là phải nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp cơ khí không chỉ ở
thị trường trong nước mà còn ở cả thị trường quốc tế.
Chính từ tính cấp thiết và hữu dụng của vấn đề, với mong muốn đóng
góp phần nhỏ bé của mình vào việc tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao
năng lực cạnh tranh của ngành cơ khí em đã chọn đề tài : “Một số giải pháp
nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành cơ khí Việt Nam ”.
Ngoài lời nói đầu và phần kết luận,kết cấu đề án gồm ba phần.
Phần I : Cạnh tranh và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh
nghiệp trong cơ chế thị trường
§ Ò ¸ n m«n häc QTKDCN & XD
2
Phần II : Thực trạng khả năng cạnh tranh của ngành cơ khí Việt
Nam hiện nay.
Phần III : Một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của
ngành cơ khí Việt Nam.
Với trình độ thời gian có hạn cho nên đề tài khó tránh khỏi những khiếm
khuyết. Em rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo tận tình của các thầy cô
giáo và các bạn để đề án đạt kết quả tốt hơn nữa. Em xin chân thành cảm ơn
thầy giáo PGS. PTS Vũ Phán cùng các cán bộ trong Hội cơ khí Việt Nam đã
giúp em rất nhiều trong quá trình hoàn thành đề án này.
Sinh viên : Phạm Thị Hải Anh
§ Ò ¸ n m«n häc QTKDCN & XD
3
PHẦN I
CẠNH TRANH VÀ NÂNG CAO KHẢ NĂNG CẠNH TRANH
CỦA DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP TRONG CƠ CHẾ THỊ
TRƯỜNG.
I. Sản phẩm công nghiệp và thị trường sản phẩm công
nghiệp.
1. Sản phẩm công nghiệp.
Theo quan niệm truyền thống, sản phẩm công nghiệp là tổng hợp các đặc
trưng vật lý, hoá học có thể quan sát và được tập hợp trong một hình thức
đồng nhất, là vật mang giá trị sử dụng.
Theo quan điểm kinh tế hàng hoá, sản phẩm công nghiệp chứa đựng các
thuộc tính hàng hoá. Nó không chỉ là sự tổng hợp các đặc trưng hoá lý và đặc
trưng giá trị sử dụng mà còn là vật mang giá trị trao đổi.
Theo quan điểm Marketing, sản phẩm công nghiệp là một tập hợp đặc
trưng vật chất và đặc trưng phi vật chất nhằm thoả mãn nhu cầu của người tiêu
dùng trên thị trường.
Sản phẩm công nghiệp sẽ được tiêu thụ trên thị trường sản phẩm công
nghiệp.
2. Thị trường sản phẩm công nghiệp.
Trước khi tìm hiểu khái niệm thị trường sản phẩm công nghiệp, ta phải
hiểu thế nào là thị trường. Có thể nói, thị trường là nơi kết hợp giữa cung và
cầu, trong đó người mua và người bán cùng bình đẳng, cùng cạnh tranh với
nhau. Việc xác định nên mua hay nên bán hàng hoá và dịch vụ với số lượng và
giá cả bao nhiêu do cung cầu xác định.
Sự phân định thị trường sản phẩm công nghiệp và thị trường các yếu tố
sản xuất kinh doanh chỉ mang ý nghĩa tương đối, bởi vì từng doanh nghiệp
công nghiệp, trong quan hệ với thị trường, bao giờ họ cũng vừa là người mua
và vừa là người bán.
Thị trường gắn liền với quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá, nó ra
đời và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của sản xuất lưu thông hàng
hoá. Thị trường hoạt động dựa trên các quy luật sau đây:
- Quy luật giá trị
- Quy luật cung cầu
§ Ò ¸ n m«n häc QTKDCN & XD
4
- Quy luật lưu thông tiền tệ
- Quy luật cạnh tranh
II. Cạnh tranh và khả năng cạnh tranh của các doanh
nghiệp trên thị trường.
1. Cạnh tranh trong cơ chế thị trường.
1.1. Quan niệm về cạnh tranh.
Thuật ngữ “cạnh tranh” có nguồn gốc từ tiếng La tinh với nghĩa chủ yếu
là sự đấu tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng phẩm chất, cùng
loại, đồng giá trị nhằm đạt được những ưu thế, lợi ích, mục tiêu xác định.
Kinh tế học định nghĩa cạnh tranh là sự tranh giành thị trường ( khách
hàng ) để tiêu thụ sản phẩm giữa các doanh nghiệp.
Trong nền kinh tế thị trường ngày nay, cạnh tranh là một điều kiện và là
yếu tố kích thích kinh doanh, là môi trường và động lực thúc đẩy sản xuất phát
triển, tăng năng suất lao động, tạo sự phát triển của xã hội nói chung. Kết quả
cạnh tranh sẽ tự loại bỏ những doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả và tất yếu
những doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả sẽ đứng vững trên thị trường.
Tuy nhiên, ngoài những mặt tích cực, cạnh tranh không lành mạnh cũng
gây ra nhiều hậu quả tiêu cực cho xã hội như : gây tổn thất lãng phí cho xã
hội, ô nhiễm môi trường .... Chính vì vậy, nhà nước cần có những giải pháp
hữu hiệu để hạn chế những tác hại tiêu cực của cạnh tranh.
1.2. Các loại hình cạnh tranh.
Có nhiều cách phân loại cạnh tranh dựa trên những tiêu thức khác nhau .
1.2.1. Căn cứ vào chủ thể tham gia thị trường, có ba loại :
- Cạnh tranh giữa người bán và người mua
- Cạnh tranh giữa những người mua với nhau
- Cạnh tranh giữa những người bán với nhau
1.2.2. Căn cứ vào mức độ, tính chất của cạnh tranh trên thị
trường, có 3 loại :
- Cạnh tranh hoàn hảo : Là hình thức cạnh tranh mà trên thị trường
có rất nhiều người mua và người bán và không có người nào có ưu thế để
có thể ảnh hưởng đến giá cả trên thị trường.
- Cạnh tranh không hoàn hảo : Tình trạng thị trường không đạt
được như trên, tức là có ít nhất một người bán hàng lớn đến mức có thể ảnh
hưởng đến giá cả trên thị trường.
- Cạnh tranh độc quyền : Đây là loại hình cạnh tranh mà trên thị
trường chỉ có một số người bán một số sản phẩm thuần nhất hoặc nhiều
§ Ò ¸ n m«n häc QTKDCN & XD
5
người bán một loại sản phẩm không đồng nhất. Họ có thể kiểm soát gần
như toàn bộ số lượng sản phẩm hay hàng hoá bán ra trên thị trường. Thị
trường cạnh tranh độc quyền không có cạnh tranh về giá cả mà một số
người bán toàn quyền quyết định giá cả.
1.2.3. Căn cứ vào phạm vi ngành kinh tế, có :
- Cạnh tranh trong nội bộ ngành : Là cuộc cạnh tranh giữa các nhà
doanh nghiệp trong cùng một ngành.
- Cạnh tranh giữa các ngành : Là sự cạnh tranh giữa các doanh
nghiệp hay đồng minh giữa các nhà doanh nghiệp trong các ngành kinh tế
với nhau nhằm giành giật lợi nhuận cao nhất.
2. Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và những chỉ tiêu
phản ánh khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
2.1. Khái niệm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
WEF- “Báo cáo về khả năng cạnh tranh toàn cầu năm 1997”, định nghĩa
: Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng, năng lực mà doanh
nghiệp có thể tự duy trì vị trí của nó một cách lâu dài và có ý chí trên thị
trường cạnh tranh, bảo đảm thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi
hỏi cho việc tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời thực hiện
được những mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra.
Theo quan điểm tổng hợp của Wan Buren, Martin và Westqren ( 1991),
khả năng cạnh tranh của một ngành ( một doanh nghiệp ) là khả năng tạo ra và
duy trì lợi nhuận và thị phần trên các thị trường trong và ngoài nước.
Như vậy, có thể hiểu khả năng cạnh tranh của một doanh nghiệp là năng
lực, khả năng về mọi mặt hoạt động của doanh nghiệp : hoạt động sản xuất,
hoạt động quản trị cũng như khâu tiêu thụ ... nhằm sản xuất ra được những sản
phẩm hàng hoá và dịch vụ có chất lượng cao với chi phí sản xuất thấp, được
thị trường chấp nhận nhờ đó tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, không
ngừng duy trì và mở rộng thị phần , xác lập cho doanh nghiệp một chỗ đứng
vững chắc trên thị trường.
2.2. Các chỉ tiêu phản ánh khả năng cạnh tranh của doanh
nghiệp.
Để phản ánh khả năng cạnh tranh của một doanh nghiệp, người ta dùng
rất nhiều các chỉ tiêu khác nhau gồm các chỉ tiêu định lượng và các chỉ tiêu
định tính.
2.2.1. Các chỉ tiêu định lượng.
- Thị phần của doanh nghiệp : Đây là một chỉ tiêu thường được sử
dụng để đánh giá khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Chỉ tiêu này được