Giáo trình chăn nuôi Dê và Thỏ: Bài mở đầu

PGS.TS. ðinh Văn Bình (Ch biên)

PGS.TS. Nguyn Xuân Trch

Th.S. Nguyn Th Tú







GIÁO TRÌNH

CHĂN NUÔI DÊ VÀ TH



NHÀ XUT BN NÔNG NGHIP

LI NÓI ðU

Dê và th là hai loài gia súc quen thuc và ngày càng ñóng vai trò quan trng trong

vic phát trin nông nghip bn vng. ðây là nhng loài tiu gia súc có kh năng s dng tt

các ngun tài nguyên sn có, ñc bit là các loi thc ăn ít cnh tranh ñ cho ra các loi sn

phm có giá tr cao.Chính vì th Chăn nuôi dê và th là ñã ñưc ñưa vào thành mt hc phn

(môn hc) trong chương trình ñào to cho sinh viên ñi hc các ngành chăn nuôi và thú y 

nhiu trưng ñi hc.Giáo trình này ñưc biên son ñ phc v ging dy cho sinh viên h

ñi hc thuc các ngành này. Tuy nhiên, các bc, h ñào to khác cũng có th s dng giáo

trình này làm tài liu hc tp hoc tham kho.

Ni dung ca giáo trình ñưc vit tương ñi ng n gn, bao gm nhng kin thc cơ

bn nh!t v nhng v!n ñ khoa hc và k" thut chăn nuôi dê và th. Ni dung ca giáo trình

gm có Bài m ñu gi#i thiu khái quát v chăn nuôi dê và th, sau ñó ni dung cơ bn ca

giáo trình ñưc chia làm hai phn là Chăn nuôi dê và Chăn nuôi th. Trong m$i phn này s%

có 4 chương v ging và công tác ging, dinh dư&ng và thc ăn, chung tri và các k" thut

chăn nuôi chuyên khoa cho m$i ñi tưng.

Ngoài giáo trình này, ñ n m vng và sâu hơn các kin thc v chăn nuôi dê và th

sinh viên nên ñc thêm các tài liu tham kho chính ñã ñưc lit kê  cui giáo trình.

Giáo trình Chăn nuôi dê và th ln ñu tiên ra m t bn ñc ch c ch n s% không tránh

khi nhiu thiu sót. Mong nhn ñưc s' góp ý ý kin ca các ñng nghip và sinh viên ñ

ln xu!t bn sau giáo trình s% ñưc hoàn thin hơn.

Chúng tôi xin trân thành cm ơn.

CÁC TÁC GI



Bài m ñu

KHÁI QUÁT V CHĂN NUÔI DÊ VÀ TH

Bài m ñu này nh(m khái quát v tm quan trng ca ngành chăn nuôi dê và chăn

nuôi th trong ñi sng kinh t-xã hi, nhng ñc thù v sinh hc và sinh thái cơ bn ca dê

và th mà con ngưi có th khai thác nh(m sn xu!t ra nhng sn phm có giá tr cao d'a

trên nhng ngun thc ăn ít b cnh tranh nh!t. Mt khác, chương này cũng nh(m cung c!p

cho sinh viên mt tm nhìn t)ng th v tình hình và xu th ca ngành chăn nuôi dê và th

trong nư#c và trên Th gi#i trư#c khi ñi vào nhng v!n ñ k" thut c th trong các chương

sau ñó.

I. KHÁI QUÁT V CHĂN NUÔI DÊ

1.1. Vai trò và ý nghĩa ca chăn nuôi dê

Chăn nuôi dê có mt s vai trò và ý nghĩa quan trng sau ñây:

- Cung c!p th'c phm

Tht và sa dê là nhng loi thc phm có giá tr dinh dưng cao và rt ñưc ưa

chung. Dê sinh sn nhanh nên ngưi nuôi có th bán con ging hay bán dê tht ñưc thưng

xuyên. Chăn nuôi dê sa nông h có th cung cp sa phc v trc tip cho nhu cu ca gia

ñình hoc bán mt cách d dàng ñ có ngun thu nhp hàng ngày.

- Cung c!p mt s ph phm

Lông và da dê có th dùng làm áo, mũ và các tư trang khác. Sng và xương có th dùng

làm ñ m ngh , vt trang trí. Ngoài ra, chăn nuôi dê còn cung cp mt ngun phân bón có

giá tr cho cây trng hay làm ngun th!c ăn cho cá.

- Ý nghĩa kính t-xã hi:

+ Phương ti n an sinh cho ngưi nghèo

Dê là con vt tương ñi r" hơn so v#i trâu bò nên thưng d mua s$m hơn, ñc bi t là

ñi v#i nhng nhà nghèo va thoát kh%i các thm ho như lt, bão hay chin tranh. Ch&ng

may mùa màng tht bát hay trong gia ñình cn ti'n ñ trang tri các khon chi tiêu cho cuc

sng thưng nht thì có th bán b#t mt s dê là gii quyt ñưc. Chính vì th mà Mahatma

Gandi, nhà lãnh t n(i ting ca )n ð, ñã tng nói "Dê là con bò ca nhà nghèo". Khi ñưc

nuôi con dê tr+ thành th! tài sn có giá tr ñ cung cp sn phm và to ra s an sinh cho gia

ñình. R. M. Acharay, Ch tch Hi chăn nuôi dê Th gi#i, cũng ñã kh&ng ñnh "Dê chính là

cơ quan bo him ñáng tin cy ca ngưi nghèo".

+ Phương ti n phát trin kinh t b'n vng

T lâu ngưi dân + Trung Quc và Vi t Nam ñã coi vi c nuôi dê là ngh' d phát trin

kinh t, thu li li nhun nhanh và cao do dê m n ñ+ và có thi gian mang thai ng$n (5 tháng).

Dê là con vt d, nuôi, d, thích ng, ít bnh tt, li tn dng ñưc các ñiu kin t' nhiên và

nht là không tranh ch!p lương th'c v#i ngưi.

- Mt s vai trò khác ca dê

Ngoài ý nghĩa kinh t và an sinh, con dê còn có mt s vai trò khác trong ñi sng xã

hi như là mt phương ti n dùng ñ làm quà tng, cho vay vn, dùng trong hành l, tôn giáo

hay các trò tiêu khin. Mt s sn phm ca dê cũng ñưc dùng làm các v thuc.

1.2. Nhng li th ca chăn nuôi dê

Chăn nuôi dê có nhng li th quan trng sau ñây:

- S dng ñưc các loi thc ăn sn có ít cnh tranh

Dê là gia súc nhai li có kh năng s dng các ngun thc ăn giàu xơ, ñc bi t là các

loi cây lùm bi, chình ví th có th khai thác ñưc mt cách có hi u qu các di n tích ñt

khác nhau ñ chăn nuôi. Thc ăn ca dê ña dng, phong phú, d, tìm kim. Chăn nuôi ñê cn

ít di n tích ñng c%. Nu nuôi ít dê có th chăn th quanh nhà, dc theo b ñê, b rung. Dê

còn có th nuôi nht hoàn toàn trong chung, trong sân bãi ñ c$t c% lá v' cho ăn hoc có th

kt hp chăn th dê dư#i vưn cây ăn qu, dư#i rng cây lâm nghi p hay vùng ñi gò, núi ñá.

Nu chăn th dê dư#i tán cây lâm nghi p, cây ăn qu chúng còn giúp làm hn ch c% di, cây

bi không có li phát trin, phân dê thi ra li là ngun phân bón tt cho cây trng.

- Dê có kh năng thích ng rng v khí hu và ña hình

Dê có kh năng thích !ng rng v#i nhi'u vùng khí hu và sinh thái khác nhau, k c

vùng khô c,n kh$c nghi t (nh có kh năng s- dng nư#c tit ki m) hay ña th him tr+

(nh kh năng leo trèo gi%i). Dê có th sng + nhng nơi khó khăn và khô hn, thâm chí các

gia súc nhai li khác có th không chu ñng ñưc.

- Chăn nuôi dê không ñòi hi vn ñu tư ban ñu l#n

Vn cn ñ nuôi dê ít hơn so v#i trâu bò tính theo m.i ñu con. Hi n nay + Vi t Nam

v#i giá 1 bò sa trung bình có th mua ñưc 10-15 con dê sa Bách Tho hoc 25-30 dê C%

nuôi ly tht. Chính vì th mà nuôi mt s con dê (giá tr thp ñi v#i m.i con) s/ ít b ri ro

hơn là nuôi mt con bò (có giá tr l#n). Hơn na, nuôi dê phù hp hơn ñi các nông h có

ti'm lc ñu tư thp v#i quy mô chăn nuôi nh%.

- Dê có sc sn xu!t khá cao

Dê có tu(i ñ+ la ñu tương ñi s#m (11-13 tháng tu(i), m.i năm trung bình m.i dê cái

sinh sn ñ" 1,5-1,7 la, m$i la 1,4-1,8 con. Do vy, nu so sánh mua 1 dê cái m#i sinh ra

cùng v#i 1 bê cái thì sau 4 năm dê ñ" ra ñưc 23 con v#i t(ng khi lưng là 500 kg; trong khi

ñó mt con bò ch0 ñ" ra ñưc mt con v#i khi lưng khong 350 kg. Do vy chăn nuôi dê

cho phép tăng ñàn và thu hi vn nhanh hơn chăn nuôi trâu bò.

Tuy dê nh% con nhưng kh năng sn xu!t sa khá cao. Trong ñi'u kiên thc t ti Vi t

Nam, nu tính ch0 s năng sut sa/th trng thì + dê Barbari là cao nht: 3,41, dê Bách Tho:

2,4, trong khi ñó + bò sa nuôi ti Ba Vì là 2,1. Kt qu tương t cũng thu ñưc t các nghiên

c!u + nư#c ngoài (bng 1).

Bng 1: So sánh hiu qu sn xu!t sa ca dê v#i mt s loài vt nuôi khác

Loài vt nuôi Sn lưng sa trung

bình/năm (kg)

Khi lưng cơ th

trung bình (kg)

T1 l S/P

Bò sa nhi t ñ#i (Bos indicus)

Bò sa ôn ñ#i (Bos taurus)

Trâu

Dê ña phương

Dê lai (Anglo x ña phương)

1377

1814

880

295

364

410

455

3,8

4,4

1,9

2,8

7,1

(*) Ngun: FAO - IGA - IDRC (1992)

- Dê d, chăm sóc và qun lý

Dê là con vt nh% bé, hi'n lành nên d chăm sóc qun lý và d vn chuyn, ñc bi t là

trong tình trng khn cp. Chung tri và trang thit b chăn nuôi dê thưng ñơn gin, d làm

và không tn kém nhi'u. Ph n và tr" em có th d dàng chăm sóc dê.

- Th trưng tiêu th tht dê thun li

Tht dê là ngun thc phm có giá tr và ñưc th trưng ưa chung, nhưng chăn nuôi

dê + nư#c ta m#i ch0 ñáp !ng ñưc mt phn nh% nhu cu ñó. Như vy, ngành chăn nuôi dê

không có khó khăn v' th trưng tiêu th sn phm.

1.3. Nhng khó khăn và hn ch ca chăn nuôi dê

Sau ñây là nhng khó khăn và hn ch chính ca chăn nuôi dê:

- Dê b coi là phá hoi cây ci

Do phàm ăn, dê ăn ñưc hu ht các loi lá cây c% t nhiên và cây trng nên có th ăn

tri cây ci, phá phách hoa màu trong vưn nhà và hàng xóm. Do vy, v' mt tâm lý, nhi'u

ngưi cho r,ng con dê là con vt phá hoi cây ci, chúng b!t ht nhng búp lá non, làm cây

ci không phát trin lên ñưc. Chính vì th, mt thi con dê ñã b coi là con vt tàn phá môi

trưng và cn phi tiêu di t.

- Dê d, b t!n công và b t trm

Khi chăn th trong môi trưng t nhiên dê d b tn công b+i các loài ăn tht và cũng d

b mt trm do nh% bé và hi'n lành.

- Kinh nghim chăn nuôi dê hn ch

2 nư#c ta, thiu kinh nghi m chăn nuôi là mt yu t hn ch làm cho ngh' nuôi dê

chưa phát trin mnh lên ñưc. Kin th!c v' chăn nuôi dê có ñưc t các tài li u, do tích lu

và s hc h%i t ngưi khác. Nhưng trên thc t tài li u v' con dê li rt ít, mà kinh nghi m

thì ai bit cũng ít có ñi'u ki n ñ chia s" cho ngưi khác. Hơn na là trư#c ñây nuôi dê ch0 là

th rông da trên các bãi chăn t nhiên là chính, tn dng ñt rng, ñi gò, công lao ñng và

vn nhàn r.i, ch! chưa ai nghĩ ñn nuôi dê ñ to ngun thu nhp và làm giàu.

- Ch!t lưng ging và công tác ging dê còn hn ch

ðàn dê + nư#c ta ch yu là ging dê C%, tm vóc bé, con ñc trư+ng thành ch0 nng

khong 30-35 kg. Thói quen ca ngưi nuôi dê là lưu gi mt ñc ging trong ñàn khá lâu,

hoc li chn ngay mt con ñc trong ñàn ñ làm ging, phi cho c ñàn, d3n ñn tình trng

ñng huyt. Hi n tưng ñng huyt xy ra trong chăn nuôi dê là rt ph( bin, d3n ñn tình

trng dê còi cc, lưng tính dc, sinh sn kém và t1 l cht cao.

Cho sinh sn s#m là mt tp quán thiu khoa hc. Thông thưng dê ñt ñ tu(i t 5-6

tháng là ñã có th phát dc. Nhưng ñ dê sinh sn tt thì phi ñt ñ tu(i ít nht t 8 tháng

tu(i tr+ ñi. Do qun lý ging kém nên dê thưng phi t do, có con lúc phi ging ch0 ñt 5-6

tháng tu(i, do vy nh hư+ng l#n ñn con m4, ñi con sinh ra thì còi cc, hay m yu, cht

lưng ging gim sút.

- Ngưi tiêu dùng chưa quen dung sa dê

Mc dù sa dê thơm ngon, hàm lưng dinh dưng cao, d tiêu hoá và hp thu, li an

toàn nhưng hi n nay + nư#c ta sa dê v3n chưa ñưc ngưi tiêu dùng s- dng rng rãi.

Thông thưng ngưi ta có n tưng sa dê có mùi hôi khó ung.

- Mt s hn ch khác

Giáo trình chăn nuôi Dê và Thỏ - Bài mở đầu

Giáo trình chăn nuôi Dê và Thỏ - Bài mở đầu. Dê và thỏ là hai loài gia súc quen thuộc và ngày càng nâng vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Xác nhận đăng nhập

Đăng nhập từ tài khoản này?

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi