Chất gây nghiện
Giáo trình
và Xã hội
Trường Đại học Lao động - Xã hội
Chủ biên: TS. Bùi Thị Xuân Mai
Giáo trình
Chất gây nghiện
và Xã hội
Trường Đại học Lao động - Xã hội
Chủ biên: TS. Bùi Thị Xuân Mai
GIÁO TRÌNH ĐƯỢC BIÊN SOẠN VỚI SỰ HỢP TÁC
CỦA CÁC CƠ QUAN VÀ CÁC TÁC GIẢ SAU ĐÂY:
Tổ chức FHI 360, Trung tâm Dự phòng và kiểm soát bệnh tật Hoa Kì CDC,
Cục phòng chống Tệ Nạn Xã hội - Bộ LĐTBXH, Trường Đại học Lao động - Xã hội
Nhóm tác giả tham gia biên soạn:
TS. Bùi Thị Xuân Mai (Chủ biên)
ThS. Đặng Thị Phương Lan
ThS. Phạm Hồng Trang
ThS. Lê Thị Thủy
ThS. Chu Thị Huyền Yến
TS. Stephen Jay Mills, giám đốc quốc gia, FHI 360
ThS. Simon Baldwin, cựu cố vấn kĩ thuật cao cấp, FHI 360
TS. Kevin Mulvey, cố vấn kĩ thuật về lạm dụng chất gây nghiện, SAMHSA
TS. Nguyễn Tố Như, Phó giám đốc Can thiệp trong nhóm nghiện chích ma túy và dự
phòng HIV, FHI 360
ThS. Vương Thị Hương Thu, nguyên Phó giám đốc Can thiệp trong nhóm nghiện chích
ma túy và dự phòng HIV, FHI 360
Các thành viên nhóm can thiệp dự phòng HIV và ma túy – FHI 360:
Nguyễn Ngọc Hà, Bùi Xuân Quỳnh, Nguyễn Ly Lai, Nguyễn Hoài Linh.
“Giáo trình Chất gây nghiện và Xã hội” được thực hiện bởi Trường Đại học Lao động Xã hội với sự hỗ trợ kỹ thuật
của FHI 360 trong khuôn khổ dự án “Nâng cao năng lực trong lĩnh vực tư vấn điều trị nghiện và dự phòng tái
nghiện” do tổ chức CDC tài trợ giai đoạn 2009 – 2013. Nội dung tài liệu do Trường Đại học Lao động Xã hội hoàn
toàn chịu trách nhiệm và không nhất thiết phản ánh quan điểm của FHI 360 hay tổ chức CDC. Việc tái bản bộ
giáo trình lần này đã được sự đồng ý của Trường Đại học Lao động Xã hội, chủ biên và FHI 360 vì mục đích đào
tạo nâng cao chuyên môn cho cán bộ làm công tác điều trị nghiện tự nguyện tại cộng đồng và phi lợi nhuận.
Chất gây nghiện và sự lệ thuộc vào chất gây nghiện đã trở thành vấn đề cần giải quyết của nhiều
quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Một mâu thuẫn đang tồn tại đó là một mặt chất gây
nghiện có thể đem lại lợi ích kinh tế cho các quốc gia như chè, thuốc lá, bia rượu; sự phát triển
của y học cũng có được với sự tham gia của các hóa chất là chất gây nghiện. Mặt khác chất gây
nghiện khi lạm dụng sẽ có thể khiến con người bị lệ thuộc vào chúng (hay còn gọi là nghiện) và
từ đó mất kiểm soát nhận thức và hành vi gây tác động tiêu cực tới bản thân, gia đình và xã hội.
Vấn đề đặt ra là cần nghiên cứu sử dụng các chất gây nghiện đó thế nào để đem lại lợi ích chung,
nhưng cũng cần có những biện pháp can thiệp để ứng phó với những tác động tiêu cực của chất
gây nghiện, trong đó có vấn đề nghiện ma túy.
Ở Việt Nam, điều trị nghiện trong những năm qua đã có một bước phát triển đáng kể với sự có
mặt đa dạng của các mô hình điều trị nghiện được áp dụng dựa trên các bằng chứng và thực
hành hiệu quả trên thế giới. Tuy vậy vẫn còn một số lượng lớn những người có nhu cầu điều trị
vẫn chưa được tiếp cận các dịch vụ y tế và dịch vụ hỗ trợ xã hội khác mà một trong những lí do
đến từ sự kì thị và cách nhìn thiếu cảm thông từ cộng đồng và xã hội đối với người nghiện ma túy.
Công tác xã hội ở nước ta hiện nay đã trở thành một nghề. Trong công tác trợ giúp điều trị
nghiện, đặc biệt là nghiện ma túy rất cần có những can thiệp mang tính chuyên môn với sự trợ
giúp của các nhân viên công tác xã hội thông qua chức năng tham vấn, giáo dục, biện hộ, kết nối
nguồn lực… giúp người nghiện ma túy và gia đình, cộng đồng được tăng cường kiến thức, năng
lực, thay đổi suy nghĩ từ đó tiến tới thay đổi hành vi theo hướng tích cực. Trước yêu cầu trên, việc
đào tạo đội ngũ cán bộ công tác xã hội giỏi về chuyên môn, vững về kiến thức, có tâm huyết với
nghề để làm việc với người nghiện là rất cần thiết. Giáo trình Chất gây nghiện và xã hội do nhóm
tác giả trường Đại học Lao động - Xã hội, Cục phòng chống tệ nạn xã hội và các chuyên gia FHI
360 biên soạn nhằm phục vụ cho việc giảng dạy, đào tạo cán bộ công tác xã hội ở các trường
đào tạo công tác xã hội.
Chịu trách nhiệm chính trong biên tập chương I: ThS. Đặng Thị Phương Lan; Chương II: TS. Bùi Thị
Xuân Mai; Chương III: ThS. Đặng Thị Phương Lan; Chương IV: TS. Bùi Thị Xuân Mai, ThS. Đặng Thị
Phương Lan; Chương V: ThS. Phạm Hồng Trang, TS. Bùi Thị Xuân Mai.
Chúng tôi xin chân thành cám ơn sự đóng góp ý kiến của các chuyên gia, đồng nghiệp từ các tổ
chức, các trường đại học trong và ngoài nước, đặc biệt là các chuyên gia của tổ chức FHI 360, tổ
chức CDC, Cục PCTNXH - Bộ LĐTB và XH như TS. Nguyễn Tố Như, ThS. Hoàng Nam Thái, bà Đỗ Thị
Ninh Xuân, ông Lê Văn Khánh… Giáo trình được biên soạn lần đầu, rất mong nhận được sự quan
tâm, đóng góp ý kiến của đồng nghiệp và các độc giả để giáo trình ngày một hoàn thiện hơn.
T.M. nhóm biên soạn
TS. Bùi Thị Xuân Mai
LỜI MỞ ĐẦU