81
CHƯƠNG 3.
KỸ THUẬT CHẤT XẾP, BẢO QUẢN VÀ VẬN CHUYỂN
HÀNG BÁCH HÓA, HÀNG RỜI, HÀNG LỎNG
Mục tiêu
Giới thiệu kỹ thuật chất xếp, bảo quản và vận chuyển hàng bách hoá,
hàng rời và hành lỏng. Phân loại chi tiết từng loại hàng, nắm rõ các yêu cầu
trong bảo quản, vận chuyển và xếp dỡ đúng quy cách nhắm đảm bảo chất
lượng, an toàn và nhanh chóng.
3.1 Kỹ thuật chất xếp, bảo quản và vận chuyển hàng thông dụng (hàng
bách hóa)
3.1.1 Khái niệm
Hàng bách hóa là hàng được vận chuyển và bảo quản trong từng bao
riêng hoặc theo nhóm. Tùy thuộc vào tính chất lý, hóa, hàng hóa có thể được
đóng gói hoặc không.
3.1.2 Phân loại và tính chất hàng bách hóa
a. Phân loại
- Căn cứ vào hình thức vận chuyển và cơ giới hóa xếp dỡ.
- Hàng hòm, thùng, bao, kiện…
- Hàng đơn chiếc không bao gói: xe, máy móc, thiết bị.
- Hàng dài: sắt thép thanh, ray…
- Hàng vận chuyển trên pallet.
- Hàng tự di chuyển.
- Hàng container.
- Căn cứ vào điều kiện bảo quản và vận chuyển.
- Nhóm 1: Vận chuyển và bảo quản lộ thiên.
- Nhóm 2: Sợ ẩm, sợ nhiệt, vận chuyển, bảo quản trong phương tiện,
kho kín.
- Nhóm 3: Vận chuyển, bảo quản theo nhiệt độ thích hợp (hàng mau hỏng).
b. Tính chất
Hàng thông dụng có Kích thước, hình dáng, khối lượng riêng, cách
đóng gói rất khác nhau, có tính chất lý hóa khác nhau.
82
3.1.3 Vận chuyển hàng bách hóa
a. Phương tiện vận chuyển
Hàng bách hóa trong vận tải biển thường được vận chuyển bằng tàu khô
tổng hợp, tàu chuyên dụng, sàlan, ô tô, tàu hỏa, máy bay.
b. Thiết bị xếp dỡ, công cụ mang hàng bách hóa
Thiết bị xếp dỡ: Người ta dùng dụng cụ và thiết bị xếp dỡ thích hợp với
từng loại hàng: cần trục giàn, cần trục chân đế, cần trục bánh lốp.
Cần trục giàn: Là loại thiết bị cầu tàu chuyên dùng để xếp dỡ hàng
container tại cảng container. Cần trục giàn cho năng suất xếp dỡ cao, làm
hàng an toàn, không gây ảnh hưởng đến khu vực xếp dỡ lân cận. Tuy nhiên
do tự trọng của loại cần trục này rất lớn nên cầu tàu phải có sức chịu lực lớn.
Cần trục chân đế: Xếp dỡ được nhiều loại hàng khác nhau nhưng năng
suất thấp. Sử dụng hiệu quả tại các cảng nhỏ có nhiều loại hàng đến cảng.
Nhờ dễ dàng thay đổi công cụ mang hàng mà cần trục chân đế có thể được
sử dụng để xếp dỡ được hầu hết tất cả loại hàng như hàng bách hóa, bao kiện,
thùng, hàng rời, hàng quá khổ và thậm chí cả hàng container. Nhược điểm
của cần trục chân đế là năng suất xếp dỡ không cao. Khi làm hàng cần trục
phải quay 90 độ hoặc 180 độ nên luôn phải chừa ra một khoảng cách an toàn
giữa các cần trục làm việc cùng nhau.
Cần trục bánh lốp (hoặc bánh xích): Tính cơ động cao, có thể di chuyển
từ vị trí này sang vị trí khác. Cũng giống như có thể coi đây là những loại cần
trục cần trục chân đế, cần trục bánh lốp hoặc bánh xích có thể xếp dỡ được
hầu hết các loại hàng, vì vậy đa năng. Nhược điểm của loại này là làm hàng
thiếu an toàn và năng suất xếp dỡ thấp, vì vậy chỉ phù hợp với các cảng nhỏ,
có lượng hàng qua cảng không lớn và tần suất tàu ghé cảng không nhiều.
Công cụ mang hàng.
Có 2 loại công cụ mang hàng: vạn năng và chuyên dụng.
Bảng 3.1 Các loại công cụ mang hàng
TT
Các loại công cụ mang hàng
Loại hàng xếp dỡ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Dây sling bản hình sao
Sling đôi
Dây xích
Dây sling thừng
Dây sling thép
Dây treo nylon
Móc thùng
Bộ kẹp đĩa
Bộ chụp container
Hàng bao
Hòm
Các sản phẩm từ thép
Hòm, kiện, thùng, bao, gỗ kiện
Các loại thùng nặng
Giấy cuộn
Thùng hình trống
Đĩa kim loại
Container
83
c. Chất xếp, bảo quản hàng thông dụng
Trên các loại phương tiện: Xếp hàng thông dụng xuống hầm tàu phải
đảm bảo kỹ thuật chất xếp, tính toán sao cho tối đa trọng tải và dung tích chở
hàng của tàu, đảm bảo hàng hóa hoàn chỉnh, an toàn khi tàu chạy. Phương
pháp xếp hàng phụ thuộc vào loại hàng cụ thể:
- Xếp hàng trong kho bãi: Yêu cầu kho bãi khi bảo quản hàng thông
dụng phải đủ khả năng bảo quản lượng hàng qua kho lớn nhất. Kho bãi phải
đảm bảo quá trình xếp dỡ hàng cho tàu, toa xe, ôtô kịp thời liên tục không bị
gián đoạn, thuận lợi cả ngày đêm. Kiến trúc kho phù hợp với yêu cầu bảo
quản hàng hóa. Điều kiện làm việc kho bãi an toàn, vệ sinh. Kho phải tạo
điều kiện thuận lợi cho việc cơ giới hóa xếp dỡ, vận chuyển, chất xếp. Kho
bãi cao ráo, sạch sẽ, bằng phẳng, có rãnh thoát nước, có dụng cụ phòng cứu
hoả cần thiết. Tùy theo loại hàng hóa mà có phương pháp xếp dỡ hàng trong
kho khác nhau.
- Xếp hàng hòm: phụ thuộc hình dáng, kích thước hòm và mục đích xếp
mà có các phương pháp khác nhau.
- Xếp hàng bao: có 2 phương pháp là xếp trên cao bản và không trên
cao bản.
- Xếp hàng bó, kiện, thép cuộn, thép tấm.
- Xếp hàng kim loại, sản phẩm kim loại, máy móc thiết bị.
3.1.4 Pallet - Slip sheet
a. Pallet
Khái niệm
Pallet (đôi khi còn được gọi là skid hay cao bản) là một cấu trúc vận tải
phẳng, nhằm hỗ trợ hàng hóa ổn định trong khi được nâng lên, là một đơn vị
tải trọng (unit load) cho phép lưu trữ, vận chuyển hàng hóa bằng container
một cách hiệu quả. Pallet thường được làm bằng gỗ, nhựa, kim loại và giấy.
Hình 3.1 Hình ảnh Pallet (Pallet)
Pallet nhựa
Pallet gỗ
84
Một số loại pallet chuyên dụng
- Pallet vận chuyển thống nhất: Pallet được sử dụng để chất hàng vận
chuyển thẳng từ cửa đến cửa.
- Pallet sử dụng nhiều lần (reusable pallet): Pallet được chế tạo nhằm
mục đích sử dụng nhiều lần.
- Pallet sử dụng 1 lần (one-way pallet): Pallet được chế tạo nhằm mục
đích sử dụng 1 lần.
- Pallet cố định (captive pallet): Pallet sử dụng trong phạm vi hạn chế,
thường sử dụng trong các trung tâm phân phối, nhà máy.
- Pallet thay đổi (exchange pallet): Pallet thống nhất theo thỏa thuận
giữa các bên sử dụng, sử dụng chủ yếu ở châu Âu.
- Pallet chung (pool pallet): Pallet dùng chung trong ngành sản xuất có
phạm vi rộng và các cơ quan vận tải. Thường là pallet cho thuê (rental pallet).
Tiêu chuẩn hóa các pallet chủ yếu
- Tiêu chuẩn hóa kích thước pallet tại khu vực Châu Á.
Kích thước do APSF (Asian Pallet System Federation - Liên minh hệ
thống pallet Châu Á) quyết định.
Gồm 2 loại: 1100×1100mm, 1000×1200mm.
- Tiêu chuẩn hóa kích thước pallet tại Châu Âu, Châu Mỹ.
Euro size (1200 * 800 mm).
US pallet (40 " * 48 “) (1016*1219 mm).
Industrial pallet (1000 * 1200 mm).
Tính cần thiết của việc bốc hàng bằng pallet thống nhất (palletization)
- Khái niệm về đóng gói Unit load: Unit load là (sự) chất hàng theo đơn
vị tiêu chuẩn, chất hàng phân nhóm. Một đơn vị tải đóng gói chặt chẽ vào
kho, container liên vận, xe tải, và boxcars, nhưng có thể dễ dàng chia nhỏ tại
một điểm phân phối, thường là một trung tâm phân phối, bán buôn, cửa hàng
bán lẻ, vv…
- Cách thức xếp hàng theo hình thức unit load: Việc lập các unit load
trên cao bản cũng như việc chất xếp hàng hóa lên pallet như thông thường, ta
cần lưu ý: (1) Hàng nặng xếp trước. (2) Tận dụng hết trọng tải cho phép của
cao bản. (3) Chỉ xếp kiện hàng vừa đến mép pallet, không thừa ra ngoài. (4)
Khi lập và gia cố là phải ổn định trong những trường hợp như lấy hàng, khi
tàu dừng đột ngột và qua nhiều lần xếp dỡ.
85
Hình 3.2 Cách thức xếp hàng theo hình thức unit load (Pallet)
- Các cách xếp hàng lên pallet.
Lớp chồng chéo Lớp chồng xoay
Hình 3.3 Các cách xếp hàng lên pallet (Pallet)
Hình 3.4 Xếp hàng đúng cách trên Pallet (Pallet)
- Cách bao gói Unit load.
+ Đặt các kiện hàng lên Pallet gỗ, lưu ý chọn các Pallet có độ rộng vừa
đủ với hàng hóa và xếp các kiện hàng theo chiều chỉ định (nếu có).
