TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAM
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
-----------o&o---------
TS. NGUYỄN QUỐC TUẤN (Chủ biên)
GIÁO TRÌNH
LOGISTICS VÀ CHUỖI CUNG ỨNG
NHÀ XUẤT BẢN KHOA HỌC KỸ THUẬT - 2022
1
LỜI NÓI ĐẦU
Logistics được xem là sự di chuyển hàng hóa, thông tin và tài chính giữa các công
ty (nhà máy sản xuất, cơ sở trong công ty) trong một chuỗi thống nhất. Đó là một mạng
lưới cơ sở hạ tầng (nhà máy, nhà kho, cầu cảng, cửa hàng, v.v.), phương tiện (xe tải, xe lửa,
máy bay, tàu thủy, v.v.), hệ thống và thông tin liên kết giữa nhà cung cấp và khách hàng
của công ty. Các hoạt động logistics (dịch vụ khách hàng, quản lý hàng tồn kho, vận chuyển
và lưu trữ hàng hóa, v.v.) được liên kết với nhau để đạt được các mục tiêu của chuỗi cung
ứng. Quản trị chuỗi cung ứng ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của
doanh nghiệp. Cạnh tranh không còn đơn thuần chỉ giữa các doanh nghiệp mà diễn ra khá
phổ biến giữa các chuỗi cung ứng. Sự tồn tại của cả chuỗi cung ứng cũng chính là sự tồn
tại và phát triển của các doanh nghiệp tham gia. Do vậy, nâng cao hiệu quả quản trị chuỗi
cung ứng là rất cần thiết đối với bất kỳ doanh nghiệp nào.
Tài liệu học tập học phần Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng được biên soạn bởi
TS. Nguyễn Quốc Tuấn (chủ biên); TS. Nguyễn Việt Anh; ThS. Nguyễn Duy Hồng; ThS.
Ngô Phương Thảo nhằm cung cấp cho sinh viên khối ngành Kinh tế và Quản trị kinh doanh
nền tảng toàn diện về mọi khía cạnh của Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng mà một cử
nhân trong tương lai có thể gặp phải trong ngành, chính phủ, dịch vụ hoặc môi trường
thương mại hoặc một môi trường học tập cao hơn. Tài liệu học tập này sẽ giới thiệu cho
các sinh viên các kiến thức cơ bản để quản trị lĩnh vực Logistics và Quản trị chuỗi cung
ứng bao gồm các chương:
Chương 1. Tổng quan về logistics và chuỗi cung ứng
Chương 2. Dịch vụ khách hàng
Chương 3. Dự báo cung cầu và hoạch định sản xuất
Chương 4. Quản trị mua hàng
Chương 5. Quản trị kênh phân phối
Chương 6. Logistics và thuê ngoài dịch vụ logistics
Chương 7. Đo lường hiệu quả hoạt động chuỗi cung ứng
Chương 8. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị chuỗi cung ứng
Chương 9. Chuỗi cung ứng tinh gọn
Trong quá trình biên soạn, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng cũng không tránh khỏi
sai sót. Rất mong nhận được sự góp ý của các đồng nghiệp để Tài liệu học tập được hoàn
thiện hơn.
Nhóm tác giả
2
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ...................................................................................................................... 0
MỤC LỤC ............................................................................................................................ 2
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................................ 7
DANH MỤC HÌNH, BẢNG, ĐỒ THỊ ................................................................................. 9
CHƯƠNG 1. ....................................................................................................................... 10
TỔNG QUAN VỀ LOGISTICS VÀ CHUỖI CUNG ỨNG .............................................. 10
1.1. KHÁI NIỆM VỀ LOGISTICS VÀ CHUỖI CUNG ỨNG ..................................... 10
1.1.1. Khái niệm Chuỗi cung ứng và Quản trị chuỗi cung ứng ......................................... 10
1.1.2. Khái niệm Logistics và Dịch vụ Logistics .............................................................. 12
1.1.3. Mối quan hệ giữa Chuỗi cung ứng và Logistics ...................................................... 14
1.1.4. Mục tiêu của Quản trị chuỗi cung ứng và Logistics ................................................ 16
1.2. CẤU TRÚC CHUỖI CUNG ỨNG CƠ BẢN ......................................................... 17
1.2.1. Mô hình chuỗi cung ứng .......................................................................................... 17
1.2.2. Cấu trúc chuỗi cung ứng .......................................................................................... 18
1.2.3. Các thành viên của chuỗi cung ứng ......................................................................... 19
1.2.4. Các dòng cơ bản trong chuỗi cung ứng ................................................................... 20
CHƯƠNG 2. DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG ......................................................................... 22
2.1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG .......................................................... 22
2.1.1. Khái niệm dịch vụ khách hàng ................................................................................ 22
2.1.2. Vai trò và tầm quan trọng của dịch vụ khách hàng ................................................. 25
2.2. CÁC NHÂN TỐ CẤU THÀNH DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG ................................ 28
2.2.1. Thời gian .................................................................................................................. 28
2.2.2. Độ tin cậy ................................................................................................................. 28
2.2.3. Thông tin .................................................................................................................. 29
2.2.4. Sự thích nghi ............................................................................................................ 29
2.2.5. Phân loại và xác định các chỉ tiêu dịch vụ khách hàng ........................................... 29
2.3. DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG HƯỚNG THEO THỊ TRƯỜNG (MARKET-
DRIVEN) ............................................................................................................................ 31
2.3.1. Tổ chức hướng thị trường ........................................................................................ 31
2.3.2. Ứng dụng dịch vụ khách hàng theo tổ chức hướng thị trường ................................ 32
2.3.3. Phương pháp tổ chức ............................................................................................... 32
CHƯƠNG 3. DỰ BÁO CUNG CẦU VÀ HOẠCH ĐỊNH SẢN XUẤT .......................... 34
3.1. HIỆU ỨNG CÁI ROI DA (BULLWHIP EFFECT) ................................................... 34
3
3.1.1. Khái niệm về Hiệu ứng Bullwhip ............................................................................ 34
3.1.2. Tác động của Hiệu ứng Bullwhip ............................................................................ 34
3.1.3. Nguyên nhân của Bullwhip ..................................................................................... 36
3.1.4. Hoạch định tổng thể sản xuất và kinh doanh ........................................................... 40
3.2. DỰ BÁO .................................................................................................................. 41
3.2.1. Khái niệm dự báo..................................................................................................... 41
3.2.2. Vai trò của Dự báo với tổ chức ............................................................................... 42
3.2.3. Vai trò của Dự báo với chuỗi cung ứng .................................................................. 43
3.2.4. Các nguyên tắc dự báo ............................................................................................. 43
3.2.5. Các bước trong quy trình dự báo ............................................................................. 44
3.2.6. Các yếu tố trong việc lựa chọn phương pháp .......................................................... 46
3.2.7. Các phương pháp dự báo ......................................................................................... 47
3.3. HOẠCH ĐỊNH SẢN XUẤT ................................................................................... 48
3.3.1. Các phương thức sản xuất ....................................................................................... 48
3.3.2. Hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu (MRP) ........................................................... 50
3.3.3. Các yếu tố đầu vào của MRP................................................................................... 52
3.3.4. Các yếu tố đầu ra của MRP ..................................................................................... 53
3.3.5. Hoạch định công suất sản xuất ................................................................................ 54
CHƯƠNG 4. QUẢN TRỊ MUA HÀNG ............................................................................ 57
4.1. TỔNG QUAN VỀ MUA HÀNG TRONG CHUỖI CUNG ỨNG ............................. 57
4.1.1. Khái niệm và bản chất của mua hàng trong chuỗi cung ứng ................................... 57
b. Bản chất của Mua hàng trong Chuỗi cung ứng .............................................................. 57
4.1.2. Mục tiêu của mua hàng trong chuỗi cung ứng ........................................................ 59
4.2. QUY TRÌNH MUA HÀNG TRONG CHUỖI CUNG ỨNG .................................. 62
4.2.1. Làm rõ yêu cầu ........................................................................................................ 65
4.2.2. Xác định và lựu chọn nhà cung cấp ......................................................................... 71
4.2.3. Ký hợp đồng và tạo đơn đặt hàng ............................................................................ 77
4.2.4. Nhận hàng và kiểm hàng ......................................................................................... 84
4.2.5. Quyết toán, thanh toán và đánh giá hiệu suất của nhà cung cấp ............................. 86
4.3. CÁC LOẠI HÌNH HÀNG HOÁ VÀ DỊCH VỤ ..................................................... 88
4.3.1. Nguyên vật liệu thô .................................................................................................. 88
4.3.2. Bán thành phẩm và các thành phần ......................................................................... 88
4.3.3. Hàng thành phẩm ..................................................................................................... 89
4.3.4. Các hạng mục Bảo trì, Sửa chữa và Vận hành ........................................................ 89
4.3.5. Các hạng mục hỗ trợ sản xuất.................................................................................. 90
4
4.3.6. Dịch vụ..................................................................................................................... 90
4.3.7. Thiết bị vốn .............................................................................................................. 90
4.3.8. Vận tải và dịch vụ bên thứ ba .................................................................................. 91
4.3.9. Cải thiện quy trình Mua hàng thanh toán (Procure-to-pay) .................................... 92
CHƯƠNG 5. QUẢN TRỊ KÊNH PHÂN PHỐI ................................................................ 98
5.1. KHÁI QUÁT VỀ KÊNH PHÂN PHỐI .................................................................. 98
5.1.1. Khái niệm và vai trò của kênh phân phối ................................................................ 98
5.1.2. Các dòng chảy trong kênh phân phối .................................................................... 100
5.2. CẤU TRC KÊNH ............................................................................................... 102
5.2.1. Định nghĩa cấu trúc kênh ....................................................................................... 102
5.2.2. Phân loại cấu trúc kênh .......................................................................................... 105
5.3. CÁC THÀNH VIÊN CA KÊNH PHÂN PHỐI .................................................. 116
5.3.1. Người sản xuất ....................................................................................................... 117
5.3.2. Trung gian bán buôn (bán sỉ) ................................................................................. 118
5.3.3. Trung gian bán l ................................................................................................... 120
5.4. MÔI TRƯỜNG KÊNH ......................................................................................... 122
5.4.1. Kinh tế ................................................................................................................... 124
5.4.3. Môi trường k thuật, công nghệ ............................................................................. 130
5.4.4. Môi trường luật pháp .............................................................................................. 133
CHƯƠNG 6. LOGISTICS VÀ THUÊ NGOÀI DỊCH VỤ LOGISTICS ........................ 135
6.1. DỊCH VỤ LOGISTICS ......................................................................................... 135
6.1.1. Sự phát triển của dịch vụ Logistics ....................................................................... 135
6.1.2. Đặc điểm của dịch vụ Logistics ............................................................................. 136
6.1.3. Phân loại dịch vụ Logistics .................................................................................... 140
6.1.4. Vai trò của dịch vụ Logistics ................................................................................. 143
6.2. NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CA DỊCH VỤ
LOGISTICS TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP .............................................................. 148
6.2.1. Mức độ mở cửa của nền kinh tế trong hội nhập ..................................................... 148
6.2.2. Thể chế, chính sách và môi trường kinh doanh ...................................................... 149
6.2.3. Sự phát triển của kết cấu hạ tầng, công nghệ thông tin và truyền thông ................ 150
6.2.4. Nguồn nhân lực cho phát triển các dịch vụ logistics .............................................. 153
6.2.5. Năng lực của doanh nghiệp dịch vụ logistics ......................................................... 154
6.2.6. Văn hoá, tập quán và xu hướng thuê ngoài dịch vụ (outsourcing)......................... 156
6.3. KHÁI QUÁT SỰ PHÁT TRIỂN CA DỊCH VỤ LOGISTICS Ở VIỆT NAM ...... 157