ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH SÓC TRĂNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ SÓC TRĂNG
GIÁO TRÌNH
MÔN HỌC: KHAI THÁC VÀ BẢO VỆ
NGUỒN LỢI THỦY SẢN
Nghề: Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ
Trình độ: Cao đẳng
(Ban hành kèm theo Quyết định số 252/QĐ-TCĐN ngày 31 tháng 8 năm 2023
của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Sóc Trăng)
Sóc Trăng, tháng 8/năm 2023
i
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản là môn học chuyên môn nghề trong chương
trình đào tạo Cao đẳng nghề Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ.
Giáo trình trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về nguồn lợi thủy sản,
các phương thức khai thác thủy sản hiện có, sự suy giảm về nguồn lợi thủy sản hiện nay
và một số biện pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
Giáo trình được chia làm 3 chương, gồm có:
Chương 1: Nguồn lợi thủy sản
Chương 2: Khai thác thủy sản
Chương 3: Bảo vệ nguồn lợi thủy sản
Mặc dù đã có nhiều cố gắng và được sự quan tâm, góp ý của nhiều đồng nghiệp,
tuy nhiên với khả năng và kinh nghiệm còn hạn chế, giáo trình này chắc hẳn còn nhiều
thiếu sót và hạn chế. Do đó, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý độc giả.
Xin chân thành cảm ơn!
Sóc Trăng, ngày .... tháng .... năm 2023
Tham gia biên soạn
Lý Thị Hoàng Kiến
ii
MỤC LỤC
Trang
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN ......................................................................................... i
LỜI GIỚI THIỆU ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC .................................................................................................................. v
CHƯƠNG 1. NGUỒN LỢI THỦY SẢN ................................................................... 1
1. Nguồn lợi hải sản .................................................................................................... 1
1.1 Đặc điểm chung về sinh vật học cá biển Việt Nam .............................................. 2
1.2. Mùa vụ khai thác nguồn lợi hải sản ..................................................................... 3
2. Nguồn lợi thủy sản nội địa ..................................................................................... 5
3. Đánh giá nguồn lợi thủy sản ................................................................................... 6
4. Phương pháp thăm dò, điều tra nguồn lợi hải sản .................................................. 7
5. Ngư trường khai thác nguồn lợi hải sản ................................................................. 7
5.1. Các nghiên cứu nguồn lợi hải sản ven bờ vùng biển Việt Nam .......................... 7
5.2 Các ngư trường và bãi cá khai thác ở vùng biển Việt Nam ................................. 8
CHƯƠNG 2. KHAI THÁC THỦY SẢN ................................................................. 11
1. Khai thác thương mại và đánh cá giải trí .............................................................. 11
1.1 Khai thác thương mại ......................................................................................... 11
1.2 Đánh cá giải trí ................................................................................................... 11
2. Họ nghề đánh bắt cá biển ..................................................................................... 12
2.1 Họ lưới kéo ......................................................................................................... 12
2.2. Họ lưới vây ........................................................................................................ 12
2.3. Họ lưới rê ........................................................................................................... 12
2.4. Họ lưới vó .......................................................................................................... 13
2.5. Họ nghề cố định ................................................................................................. 13
2.6. Họ nghề câu ....................................................................................................... 13
3. Các thành phần cấu tạo nên ngư cụ ...................................................................... 13
4. Ngư cụ khai thác truyền thống ............................................................................. 14
4.1. Giới thiệu chung ................................................................................................ 14
4.2. Các loại ngư cụ truyền thống ............................................................................. 14
5. Khai thác hải sản bằng lưới kéo ........................................................................... 18
5.1. Phân loại ............................................................................................................ 18
5.2. Kỹ thuật khai thác .............................................................................................. 19
iii
6. Khai thác hải sản bằng lưới vây ........................................................................... 21
6.1. Phân loại ............................................................................................................ 22
6.2. Kỹ thuật khai thác .............................................................................................. 22
7. Khai thác hải sản bằng lưới rê .............................................................................. 23
7.1. Phân loại ............................................................................................................ 23
7.2. Kỹ thuật khai thác .............................................................................................. 23
8. Khai thác hải sản bằng nghề câu .......................................................................... 24
9. Khai thác hải sản bằng lưới rùng .......................................................................... 25
9.1. Phân loại ............................................................................................................ 25
9.2. Kỹ thuật khai thác .............................................................................................. 25
10. Khai thác hải sản bằng lưới đăng ....................................................................... 26
10.1. Phân loại .......................................................................................................... 26
10.2. Kỹ thuật khai thác ............................................................................................ 27
11. Khai thác thủy sản bằng bẫy ............................................................................... 28
11.1. Giới thiệu bẫy .................................................................................................. 28
11.2. Một số loại bẫy ................................................................................................ 28
11.3 Kỹ thuật khai thác ............................................................................................. 30
12. Khai thác hải sản kết hợp ánh sáng .................................................................... 30
13. Khai thác cá ở hồ chứa bằng phương pháp liên hợp .......................................... 31
14. Các ngư cụ và phương pháp khai thác bị cấm sử dụng ...................................... 32
14.1. Ngư cụ và phương pháp khai thác hủy diệt ..................................................... 32
14.2. Dấu hiệu và hậu quả của hoạt động khai thác hủy diệt ................................... 34
CHƯƠNG 3. BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN ................................................. 36
1. Sự suy giảm nguồn lợi thủy sản ........................................................................... 36
1.1. Nguyên nhân suy giảm nguồn lợi hải sản.......................................................... 36
1.2. Nguyên nhân suy giảm nguồn lợi thủy sản nội địa ........................................... 38
2. Các giải pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản .............................................................. 39
2.1. Bảo vệ nguồn lợi hải sản ................................................................................... 39
2.2. Bảo vệ nguồn lợi thủy sản nội địa ..................................................................... 41
3. Khai thác thủy sản bền vững ................................................................................ 41
iii
GIÁO TRÌNH
KHAI THÁC VÀ BẢO VỆ NGUỒN LỢI THỦY SẢN
Tên môn học: Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản
Mã môn học: 23277205MHNT
Thời gian thực hiện môn học: 30 giờ (Lý thuyết: 28 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo
luận, bài tập: 00 giờ; Kiểm tra: 2 giờ)
Vị trí, tính chất của môn học
- Vị trí: Là môn học cung cấp cho người học kiến thức về nguồn lợi thủy sản, các
phương thức khai thác thủy sản hiện có, sự suy giảm về nguồn lợi thủy sản hiện nay và
một số biện pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Được bố trí dạy song song các môn học,
mô đun chuyên môn nghề.
- Tính chất: Là mô đun trang bị kiến thức lý thuyết, mang tính chất trung gian để
tiếp cận với kiến thức chuyên môn nghề.
Mục tiêu môn học
- Về kiến thức: Trình bày được đặc điểm cơ bản của nguồn lợi thủy sản, các loại
ngư cụ và các loại hình khai thác thuỷ sản, nguyên nhân suy giảm nguồn lợi thủy sản và
các biện pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
- Về kỹ năng: Nhận biết được tính hủy diệt nguồn lợi thủy sản của một số loại ngư
cụ và phương pháp khai thác thủy sản, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc
bảo vệ nguồn lợi thủy sản, ý nghĩa thực hiện các giải pháp bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ và nghiêm túc chấp hành các quy
định của Pháp luật về việc khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
Nội dung môn học