TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH GIA LAI
TRƢỜNG CAO ĐẲNG GIA LAI
GIÁO TRÌNH
MÔ ĐUN: QUẢN LÝ ĐỘNG VẬT HẠI CÂY TRỒNG VÀ NÔNG SẢN
NGHỀ: BẢO VỆ THỰC VẬT
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG/TRUNG CẤP
(Ban hành kèm theo Quyết định số 943/QĐ-TCĐGL ngày 25 tháng 10 năm
2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Gia Lai)
Gia Lai, năm 2022
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình Quản lý động vật hại cây trồng và nông sản đƣợc biên soạn cho trình
độ cao đẳng và trung cấp nghề BVTV hiện đang đƣợc đào tạo tại Khoa Nông – Lâm
Trƣờng Cao đẳng Gia Lai.
Giáo trình đƣợc biên soạn căn cứ trên chƣơng trình khung mô đun Quản lý động
vật hại cây trồng và nông sản trong nghề BVTV.
Nguồn tài liệu tham khảo dựa trên nhiều tác giả và các biên soạn giáo trình của
đồng nghiệp tại Khoa.
Gia Lai, ngày……tháng……năm………
Tham gia biên soạn
Chủ biên
Hoàng Văn Thuỷ
MỤC LỤC
BÀI MỞ ĐẦU: GIỚI THIỆU MÔ ĐUN .................................................................11
1. Khái niệm chung về động vật hại nông nghiệp ....................................................11
2. Thiệt hại kinh tế do động vật gây ra .....................................................................11
3. Nội dung và nhiệm vụ mô đun .............................................................................12
BÀI 1: NHỆN HẠI CÂY TRỒNG VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG ................ 13
1. Vai trò và vị trí phân loại của nhện hại cây trồng ................................................13
1.1 Vị trí phân loại ................................................................................................13
1.2. Lịch sử nghiên cứu .........................................................................................13
1.3 Tầm quan trọng của nhện hại cây trồng ..........................................................15
2. Đặc điểm hình thái cấu tạo ...................................................................................16
2.1. Cấu tạo chung bên ngoài, bên trong ..............................................................16
2.1.1. Đặc điểm hình thái của lớp Nhện (Arachnida) ........................................16
2.1.2. Đặc điểm hình thái của bộ Ve bét (Acarina) ...........................................17
2.2. Cấu tạo chi tiết các phần đầu giả ...................................................................18
2.3. Cấu tạo thân ...................................................................................................19
2.4. Cấu tạo các cơ quan bên trong .......................................................................22
2.4.1. Hệ cơ: Nhện có 3 nhóm cơ: cơ bụng, cơ lƣng và cơ dọc lƣng ..................22
2.4.2. Tuyến tơ ...................................................................................................22
2.4.3. Hệ thống khí quản ....................................................................................23
2.4.4. Cơ quan sinh dục .....................................................................................24
2.4.5. Hệ thần kinh và cơ quan cảm giác: ..........................................................24
2.2.6. Chân .........................................................................................................24
2.2.7. Cơ quan sinh dục .....................................................................................27
2.2.8. Hệ thần kinh và cơ quan cảm giác ...........................................................28
3. Đặc điểm sinh vật học ..........................................................................................29
3.1. Đặc điểm sinh sản, vòng đời, chỉ số sinh sản ...............................................29
3.1.1. Sự phát triển của phôi .............................................................................30
3.1.2. Đẻ trứng ...................................................................................................31
3.1.3. Vòng đời ..................................................................................................31
3.1.4. Chỉ số sinh sản .........................................................................................32
3.2. Đặc điểm dinh dƣỡng và các kiểu tác động ................................................... 32
3.3. Các tác hại dễ nhận thấy do nhện gây nên thƣờng là: .................................... 33
3.3.1. Làm mất màu lá, quả và cây .................................................................... 33
3.3.2. Làm biến dạng cây và các bộ phận bị hại: ............................................... 34
4. Các yếu tố sinh thái và sự phát sinh gây hại của nhện ......................................... 34
4.1 Các yếu tố thời tiết .......................................................................................... 34
4.2. Phản ứng của nhện hại đối với sự thay đổi thời tiết ...................................... 35
4.2.1. Nhiệt độ .................................................................................................... 35
4.2.2. Ẩm độ ...................................................................................................... 36
4.2.3. Mƣa: ......................................................................................................... 36
4.3. Mối quan hệ cây trồng - nhện hại - thiên địch ............................................... 36
4.4. Sự lựa chọn ký chủ ........................................................................................ 37
4.5. Yếu tố canh tác ............................................................................................... 38
4.6. Kẻ thù tự nhiên ............................................................................................... 39
4.6.2. Nhện bắt mồi ............................................................................................ 40
4.6.2.1 Họ Phytoseiidae .................................................................................... 40
4.6.3. Các loài côn trùng .................................................................................... 41
5. Phƣơng pháp điều tra nhện .................................................................................. 41
5.1. Các yếu tố của quần thể ................................................................................. 41
5.2. Đơn vị lấy mẫu ............................................................................................... 41
5.3. Phƣơng pháp lấy mẫu .................................................................................... 42
5.3.2. In trên giấy và đếm .................................................................................. 42
5.3.3. Đếm thông qua máy chải quét ................................................................ 43
5.3.4. Đập tán lá và đếm nhện rụng dƣới tán lá ................................................. 43
5.5. Qui định lấy mẫu nhện hại (Cục BVTV, 1995) ............................................. 43
5.5.1. Phƣơng pháp điều tra thành phần nhện hại .............................................. 44
6. Các biện pháp phòng chống nhện hại .................................................................. 44
6. 1. Thiên địch của nhện hại ................................................................................ 44
6.1.1. Vi sinh vật ................................................................................................ 45
6.1.2. Nhện bắt mồi ............................................................................................ 45
6.1.3. Các loài côn trùng .................................................................................... 48
6.1.4. Yêu cầu về một loài bắt mồi .................................................................... 52