
TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG NAM
KHOA: TOÁN
----------
DƯƠNG THỊ THOẠI MY
BỒI DƯỠNG TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC
SINH THPT QUA DẠY GIẢI BÀI TẬP HÌNH HỌC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Quảng Nam, tháng 5 năm 2017
LỜI CẢM ƠN
Vậy là đã kết thúc 4 năm học, đã đến lúc em hoàn thành chương trình học tập để
bước ra thực tế cuộc sống bên ngoài. Được sự phân công của khoa Toán Trường Đại
học Quảng Nam, sự đồng ý của thầy hướng dẫn Th.S Cao Trung Thạch em đã thực
hiện đề tài “Bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh THPT qua dạy học giải bài tập
hình học”
Lời đầu tiên cho em xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu trường Đại học
Quảng Nam đã tạo điều kiện cho em được làm khóa luận tôt nghiệp, đây là một cơ hội
tốt để em có thể thực hành các kĩ năng được học trên lớp và cũng giúp ích cho em rất
nhiều để em ngày càng tự tin về bản thân mình hơn
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến thầy giáo- giáo viên hướng dẫn
Thạc sỹ Cao Trung Thạch trong suốt thời gian qua về sự dẫn dắt tận tình, đầy trách
nhiệm, động viên và giúp đỡ em hoàn thành tốt bài khóa luận tốt nghiệp này.
Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô đã trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ em trong
suốt quá trình học tập và các quý thầy cô trong tổ toán của trường Đại học Quảng
Nam.
Em cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến toàn thể bạn bè, người thân, gia đình đã
giúp đỡ, động viên em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.
Mặc dù đã cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh, nhưng do buổi đầu
mới làm quen với công tác nghiên cứu và khả năng bản thân còn nhiều hạn chế, chắc
chắn nội dung của đề tài không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong quý thầy cô góp
ý để đề tài của em được hoàn chỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Quảng Nam, tháng 04 năm 2017.
Sinh viên thực hiện.
Dương Thị Thoại Mỹ
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................................. 1
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 1
4. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 2
5. Đóng góp đề tài .......................................................................................................... 2
6. Cấu trúc luận văn ...................................................................................................... 2
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ........................................................ 2
1.1.Tư duy................................................................................................................... 3
1.2. Tư duy sáng tạo....................................................................................................... 3
1.3. Một số yếu tố của tư duy sáng tạo ......................................................................... 4
1.3.1. Tính mềm dẻo ....................................................................................................... 4
1.3.2. Tính nhuần nhuyễn..............................................................................................5
1.3.3. Tính độc đáo ......................................................................................................... 6
1.3.4. Tính hoàn thiện .................................................................................................... 6
1.3.5. Tính nhạy cảm vấn đề .......................................................................................... 6
1.4. Vận dụng tư duy biện chứng để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh ............... 6
1.5. Tiềm năng của hình học trong việc bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh
......................................................................................................................................... 7
1.6. Kết luận chương 1 ................................................................................................... 8
Chương 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG TƯ DUY SÁNG TẠO CHO
HỌC SINH THPT QUA DẠY HỌC GIẢI BÀI TẬP HÌNH HỌC .......................... 9
2.1. Biện pháp 1: Khuyến khích tìm ra nhiều cách giải cho một bài toán không
gian .................................................................................................................................. 9
2.2. Biện pháp 2: Xây dựng hệ thống bài tập gốc giúp học sinh quy lạ về quen ... 15
2.3. Biện pháp 3: Chuyển việc tìm tòi lời giải bài toán hình học không gian về bài
toán hình học phẳng .................................................................................................... 19
2.3.1. Tách các bộ phận nghiên cứu ra khỏi bài toán không gian để chuyển về
hình học phẳng ............................................................................................................. 19
2.3.2. Chuyển bài toán hình không gian về bài toán phẳng nhờ sử dụng phép trải
hình ............................................................................................................................... 23
2.3.3. Chuyển bài toán hình không gian về bài toán phẳng nhờ sử dụng phép chiếu
song song ....................................................................................................................... 25
2.3.4. Sử dụng các bài toán phẳng để phát triển kiến thức hình học không gian nhờ
sử dụng phép tương tự mở rộng số chiều .................................................................... 28
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 34
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 35
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Công cuộc xây dựng, đổi mới đất nước đã và đang đặt ra cho ngành giáo dục đào
tạo nhiệm vụ quan trọng là đào tạo một nguồn nhân lực chất lượng đáp ứng yêu cầu
của sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước. Như vậy mục tiêu giáo dục
không chỉ hướng đến việc truyền thụ, lĩnh hội kiến thức, kỹ năng có sẵn cho học sinh
mà quan trọng hơn là tăng cường rèn luyện cho họ những tri thức, kỹ năng mới, năng
lực phát hiện và giải quyết vấn đề, kích thích tính hứng thú học tập, tìm kiếm sáng tạo
nguồn tri thức mới. Để thực hiện được những yêu cầu trên cần rèn luyện, bồi dưỡng tư
duy sáng tạo cho học sinh.
Xuất phát từ những yêu cầu xã hội như trên với sự phát triển nhân cách của thế
hệ trẻ, từ những đặc điểm của nội dung mới và từ bản chất của quá trình học tập buộc
chúng ta phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho
học sinh. Việc học tập tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo đòi hỏi học sinh phải có ý
thức về những mục tiêu đặt ra và tạo động lực trong thúc đẩy bản thân họ tư duy đạt
được mục tiêu đó.
Toán học có liên quan chặt chẽ với thực tế và có ứng dụng rộng rãi trong nhiều
lĩnh vực khác nhau của khoa học, công nghệ, sản suất và đời sống xã hội hiện đại, nó
thúc đẩy mạnh mẽ các quá trình tự động hóa sản suất, trở thành công cụ thiết yếu cho
mọi ngành khoa học và được coi là chìa khóa của sự phát triển. Nên việc rèn luyện tư
duy sáng tạo cho học sinh ở trường phổ thông, môn Toán đóng vai trò rất quan trọng.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều học sinh còn bộc lộ những yếu kém trong
nhận thức, hạn chế về năng lực tư duy, sáng tạo, quen lối suy nghĩ rập khuôn máy
móc. Từ đó dẫn đến kết quả là nhiều học sinh vấp phải trở ngại khi giải toán, đặc biệt
các bài toán có tính trừu tượng cao, đòi hỏi người học phải có tư duy, tích cực nhận
thức như các bài tập về hình không gian.
Vấn đề bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh đã được nhiều tác giả trong và
ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Với tác phẩm “Sáng tạo toán học’’ nổi tiếng, nhà
toán học kiêm nhà tâm lý học G.Polya đã nghiên cứu bản chất của quá trình giải toán,
quá trình sáng tạo toán học. Đồng thời trong tác phẩm “Tâm lý năng lực sáng tạo của
học sinh”, Krutecxiki đã nghiên cứu cấu trúc năng lực toán học của học sinh. Ở nước
ta, các tác giả Hoàng Chúng, Nguyễn Cảnh Toàn, Phạm Văn Hoàng, Nguyễn Bá
Kim,…đã có nhiều công trình giải quyết các vấn đề về lý luận và thực tiễn việc phát
triển tư duy sáng tạo cho học sinh.
Như vậy, việc bồi dưỡng và phát triển tư duy sáng tạo trong hoạt động dạy học
toán được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Tuy nhiên, việc bồi dưỡng tư duy sáng
tạo thông qua dạy giải các bài tập hình học ở trường THPT thì các tác giả chưa khai
thác và đi sâu vào nghiên cứu cụ thể. Vì vậy, tôi chọn đề tài nghiên cứu của luận văn
này là: “Bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh THPT qua dạy giải bài tập hình
học ”
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn này là nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp nhằm góp
phần rèn luyện yếu tố tư duy sáng tạo cho học sinh qua dạy giải bài tập hình học.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng là học sinh trung học phổ thông.
Phạm vi nghiên cứu là kiến thức hình học không gian trong chương trình phổ
thông.
2
4. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các tài liệu về giáo dục học môn toán, tâm lý
học, lý luận dạy học môn toán; các sách báo, các bài viết về khoa học toán phục vụ
cho đề tài; các công trình nghiên cứu có các vấn đề liên quan trực tiếp đến đề tài.
Lấy ý kiến chuyên gia.
5. Đóng góp đề tài
Nếu dạy học hình học theo định hướng bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh
thì có thể góp phần đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay và nâng
cao chất lượng dạy học toán ở trường trung học phổ thông.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, và tài liệu tham khảo, luận văn gồm hai chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn.
Chương 2. Một số biện pháp bồi dưỡng tư duy sáng tạo cho học sinh trung học
phổ thông qua dạy giải bài tập hình học.