Môn: Kinh t đ u t Bài t p cá nhânế ầ ư ậ
I. NGU N NHÂN L CỒ Ự
1. Khái ni m ngu n nhân l cệ ồ ự
Ngu n nhân l c là ngu n l c v con ng i, đ c nghiên c u d i nhi uồ ự ồ ự ề ườ ượ ứ ướ ề
khía c nh khác nhau.ạ
- V i t cách là ngu n cung c p s c lao đ ng cho xã h i thì ngu n nhân l cớ ư ồ ấ ứ ộ ộ ồ ự
bao g m toàn b dân c trong xã h i có kh năng lao đ ng.ồ ộ ư ộ ả ộ
- V i t cách là y u t c a s phát tri n kinh t - xã h i thì ngu n nhân l cớ ư ế ố ủ ự ể ế ộ ồ ự
là kh năng lao đ ng c a xã h i.ả ộ ủ ộ
- V i t cách là t ng th cá nhân nh ng con ng i c th tham gia vào quáớ ư ổ ể ữ ườ ụ ể
trình lao đ ng thì ngu n nhân l c bao g m c y u t th l c và trí l c c a nh ngộ ồ ự ồ ả ế ố ể ự ự ủ ữ
ng i t 16 tu i tr lên.ườ ừ ổ ở
Đ nh nghĩa trên m i ph n ánh v m t s l ng ch a nói lên m t ch t l ngị ớ ả ề ặ ố ượ ư ặ ấ ượ
ngu n nhân l c. Ch t l ng ngu n nhân l c đ c th hi n trên các khía c nh: s cồ ự ấ ượ ồ ự ượ ể ệ ạ ứ
kh e, trình đ h c v n, ki n th c, trình đ k thu t và kinh nghi m tích lũy đ c,ỏ ộ ọ ấ ế ứ ộ ỹ ậ ệ ượ
ý th c tác phong c a ng i lao đ ng.ứ ủ ườ ộ
Nh v y, m c dù có các bi u hi n khác nhau v đ nh nghĩa, khái ni m vư ậ ặ ể ệ ề ị ệ ề
ngu n nhân l c c a m t qu c gia nh ng có th hi u m t cách nôm na ngu n nhânồ ự ủ ộ ố ư ể ể ộ ồ
l c chính là ngu n lao đ ng. Theo ng i Vi t Nam, khái ni m ít tranh cãi thì ngu nự ồ ộ ườ ệ ệ ồ
lao đ ng là nh ng ng i đ 15 tu i tr lên có vi c làm và nh ng ng i trong độ ữ ườ ủ ổ ở ệ ữ ườ ộ
tu i lao đ ng.ổ ộ
2. Các ch tiêu đánh giá ngu n nhân l cỉ ồ ự
Ngu n nhân l c đây đ c bi u hi n hai khía c nh là s l ng và ch tồ ự ở ượ ể ệ ạ ố ượ ấ
l ng ngu n nhân l c, vì v y đ đánh giá ngu n nhân l c thì chúng ta có hai nhómượ ồ ự ậ ể ồ ự
ch tiêu sau.ỉ
2.1. Nhóm ch tiêu đánh giá s l ng ngu n nhân l cỉ ố ượ ồ ự
Có nhi u ch tiêu đ đánh giá s l ng ngu n nhân l c nh ng bi u hi n thìề ỉ ể ố ượ ồ ự ư ể ệ
ng i ta th ng dùng các ch tiêu sau:ườ ườ ỉ
- T l ngu n nhân l c trong dân sỷ ệ ồ ự ố
- T l l c l ng lao đ ng trong dân sỷ ệ ự ượ ộ ố
- T l tham gia l c l ng lao đ ng c a ng i trong đ tu i lao đ ngỷ ệ ự ượ ộ ủ ườ ộ ổ ộ
1
Môn: Kinh t đ u t Bài t p cá nhânế ầ ư ậ
- T l lao đ ng có vi c làm trong l c l ng lao đ ngỷ ệ ộ ệ ự ượ ộ
2.2. Các ch tiêu đánh giá ch t l ng ngu n nhân l cỉ ấ ượ ồ ự
Ch t l ng ngu n nhân l c đ c th hi n qua nhi u ch tiêu, trong đó cóấ ượ ồ ượ ượ ể ệ ề ỉ
các ch tiêu ch y u sau:ỉ ủ ế
2.2.1. Ch tiêu bi u hi n tr ng thái s c kh e c a ngu n nhân l cỉ ể ệ ạ ứ ỏ ủ ồ ự
M t ng i có s c kh e không đ n thu n là ng i đó có b nh t t. S c kh eộ ườ ứ ỏ ơ ầ ườ ệ ậ ứ ỏ
theo đ nh nghĩa chung nh t chính là tr ng thái tho i mái v v t ch t, tinh th n, làị ấ ạ ả ề ậ ấ ầ
t ng hòa nhi u y u t t o nên gi a bên trong và bên ngoài, gi a th ch t và tinhổ ề ế ố ạ ữ ữ ể ấ
th n.ầ
Chúng ta có th đánh giá tình tr ng s c kh e qua m t s ch tiêu ch y uể ạ ứ ỏ ộ ố ỉ ủ ế
sau:
- Tu i th bình quân.ổ ọ
- Chi u cao và cân n ng trung bình c a ng i lao đ ng.ề ặ ủ ườ ộ
- Ch tiêu phân lo i s c kh e.ỉ ạ ứ ỏ
- Ch tiêu dân s trong đ tu i lao đ ng không có kh năng lao đ ng và suyỉ ố ộ ổ ộ ả ộ
gi m s c kh e.ả ứ ỏ
- M t s ch tiêu c b n v y t , b nh t t: t su t ch t, t su t dân s trongộ ố ỉ ơ ả ề ế ệ ậ ỉ ấ ế ỉ ấ ố
đ tu i b m c HIV/AIDS…ộ ổ ị ắ
2.2.2. Ch tiêu trình đ văn hóa c a ngu n nhân l cỉ ộ ủ ồ ự
Đây là m t trong nh ng ch tiêu h t s c quan tr ng ph n ánh ch t l ngộ ữ ỉ ế ứ ọ ả ấ ượ
ngu n nhân l c, và có tác đ ng m nh m t i quá trình phát tri n kinh t xã h i.ồ ự ộ ạ ẽ ớ ể ế ộ
Trình đ văn hóa cao t o kh năng ti p thu và v n d ng m t cách nhanh chóngộ ạ ả ế ậ ụ ộ
nh ng ti n b khoa h c k thu t vào th c ti n. Nh ng ch tiêu đó là:ữ ế ộ ọ ỹ ậ ự ễ ữ ỉ
- T l ng i bi t ch .ỷ ệ ườ ế ữ
- T l đi h c chung.ỷ ệ ọ
- T l đi h c các c p ti u h c, trung h c c s , trung h c ph thông.ỷ ệ ọ ở ấ ể ọ ọ ơ ở ọ ổ
2.2.3. Ch tiêu đánh giá trình đ chuyên môn k thu t c a ngu n nhânỉ ộ ỹ ậ ủ ồ
l cự
Trình đ chuyên môn là s hi u bi t, kh năng th c hành v chuyên môn nàoộ ự ể ế ả ự ề
đó (nó bi u hi n trình đ đào t o các tr ng trung h c chuyên nghi p, cao đ ng,ể ệ ộ ạ ở ườ ọ ệ ẳ
2
Môn: Kinh t đ u t Bài t p cá nhânế ầ ư ậ
đ i h c), có kh năng ch đ o qu n lý m t công vi c chuyên môn nh t đ nh. Do đó,ạ ọ ả ỉ ạ ả ộ ệ ấ ị
trình đ chuyên môn c a ngu n nhân l c đ c đo b ng:ộ ủ ồ ự ượ ằ
- T l cán b t ch c.ỷ ệ ộ ổ ứ
- T l cán b cao đ ng, đ i h c.ỷ ệ ộ ẳ ạ ọ
- T l cán b trên đ i h c.ỷ ệ ộ ạ ọ
2.2.4. Ch tiêu phát tri n con ng i HDIỉ ể ườ
HDI là th c đo t ng h p v s phát tri n con ng i trên ba ph ng di nướ ổ ợ ề ự ể ườ ươ ệ
s c kh e, trí th c và thu nh p. Ba ch tiêu thành ph n ph n ánh các khía c nh sau:ứ ỏ ứ ậ ỉ ầ ả ạ
- M t cu c s ng dài lâu à kh e m nh, đ c đo b ng tu i th trung bình.ộ ộ ố ỏ ạ ượ ằ ổ ọ
- Ki n th c đ c đo b ng t l ng i bi t ch (v i quy n s 2/3) và t lế ứ ượ ằ ỷ ệ ườ ế ữ ớ ề ố ỷ ệ
nh p h c các c p giáo d c ti u h c, trung h c và đ i h c (v i quy n s 2/3).ậ ọ ấ ụ ể ọ ọ ạ ọ ớ ề ố
- M c s ng đo b ng GDP th c t đ u ng i.ứ ố ằ ự ế ầ ườ
Ch s HDI không ch đánh giá s phát tri n con ng i v m t kinh t màỉ ố ỉ ự ể ườ ề ặ ế
còn nh n m nh đ n ch t l ng cu c s ng và s công b ng xã h i.ấ ạ ế ấ ượ ộ ố ự ằ ộ
2.2.5. M t s ch tiêu khácộ ố ỉ
Bên c nh nh ng ch tiêu có th l ng hóa đ c nh trên, ng i ta còn xemạ ữ ỉ ể ượ ượ ư ườ
xét đ n các ch tiêu đ nh tính th hi n năng l c ph m ch t c a ng i lao đ ng. Chế ỉ ị ể ệ ự ẩ ấ ủ ườ ộ ỉ
tiêu này đ c th hi n qua các m t:ượ ể ệ ặ
- Truy n th ng dân t c v o v T qu c.ề ố ộ ả ệ ổ ố
- Truy n th ng v văn hóa văn minh dân t c.ề ố ề ộ
- Phong t c t p quán, l i s ng.ụ ậ ố ố
II. N I DUNG Đ U T PHÁT TRI N NGU N NHÂN L CỘ Ầ Ư Ể Ồ Ự
Đ u t phát tri n là b ph n c b n c a đ u t , là vi c dùng v n hi n t iầ ư ể ộ ậ ơ ả ủ ầ ư ệ ố ệ ạ
đ ti n hành các ho t đ ng nh m tăng thêm ho c t o ra nh ng tài s n m i, năngể ế ạ ộ ằ ặ ạ ữ ả ớ
l c s n xu t m i, vì m c tiêu phát tri n.ự ả ấ ớ ụ ể
Đ u t phát tri n bao g m:ầ ư ể ồ
- Đ u t tài s n v t ch t (tài s n th c)ầ ư ả ậ ấ ả ự
- Đ u t phát tri n tài s n vô hình.ầ ư ể ả
3
Môn: Kinh t đ u t Bài t p cá nhânế ầ ư ậ
Đ u t phát tri n ngu n nhân l c là m t trong nh ng n i dung c a đ u tầ ư ể ồ ự ộ ữ ộ ủ ầ ư
phát tri n nh ng tài s n vô hình. Nó cũng là vi c chi dùng v n hi n t i, ti n hànhể ữ ả ệ ố ệ ạ ế
các ho t đ ng làm tăng quy mô và ch t l ng lao đ ng, đ u t cho công tác chămạ ộ ấ ượ ộ ầ ư
sóc s c kh e y t , đ u t c i thi n môi tr ng, đi u ki n làm vi c c a ng i laoứ ỏ ế ầ ư ả ệ ườ ề ệ ệ ủ ườ
đ ng.ộ
1. Vĩ mô
Trên quan đi m vĩ mô, Nhà n c luôn luôn có nh ng chính sách đ đ u tể ướ ữ ể ầ ư
phát tri n ngu n nhân l c hi u qu nh t. Tr c xu th h i nh p kinh t qu c t ,ể ồ ự ệ ả ấ ướ ế ộ ậ ế ố ế
ngu n nhân l c có vai trò h t s c quan tr ng vi c phát tri n m i m t kinh t , vănồ ự ế ứ ọ ệ ể ọ ặ ế
hóa, xã h i c a m i qu c gia. Gia nh p WTO, Vi t Nam g p nhi u thu n l iộ ủ ỗ ố ậ ệ ặ ề ậ ợ
nh ng cũng không ít thách th c trên con đ ng phát tri n. Trong đó có vi c đ u tư ứ ườ ể ệ ầ ư
phát tri n ngu n nhân l c th nào đ đ t hi u qu ? Chúng ta s nghiên c u n iể ồ ự ế ể ạ ệ ả ẽ ứ ộ
dung c a v n đ này đ t đó tìm ra nh ng gi i pháp và h ng đi đúng đ n cho bàiủ ấ ề ể ừ ữ ả ướ ắ
toán nan gi i này. V c b n, đ u t phát tri n ngu n nhân l c bao g m nh ng n iả ề ơ ả ầ ư ể ồ ự ồ ữ ộ
dung sau:
- Đ u t cho ho t đ ng giáo d c đào t o (chính quy, không chính quy, dàiầ ư ạ ộ ụ ạ
h n, ng n h n, b i d ng nghi p v …).ạ ắ ạ ồ ưỡ ệ ụ
- Đ u t cho công tác chăm sóc s c kh e.ầ ư ứ ỏ
- Đ u t cho ti n l ng.ầ ư ề ươ
- Đ u t c i thi n môi tr ng làm vi c c a ng i lao đ ng.ầ ư ả ệ ườ ệ ủ ườ ộ
1.1. Đ u t cho giáo d cầ ư ụ
Cùng v i khoa h c – công ngh , v n đ u t , ch t l ng ngu n nhân l cớ ọ ệ ố ầ ư ấ ượ ồ ự
đóng vai trò quy t đ nh đ n s thành công c a s nghi p đ i m i toàn di n n nế ị ế ự ủ ự ệ ổ ớ ệ ề
kinh t - xã h i. Kinh t n c ta có kh năng c nh tranh v i các n c trong khuế ộ ế ướ ả ạ ớ ướ
v c và th gi i, thu hút đ c m nh m các ngu n đ u t , đ u thu c ph n l n vàoự ế ớ ượ ạ ẽ ồ ầ ư ề ộ ầ ớ
ch t l ng ngu n nhân l c và giáo d c đào t o có vai trò quy t đ nh đ i v i vi cấ ượ ồ ự ụ ạ ế ị ố ớ ệ
hình thành quy mô và ch t l ng ngu n nhân l c. Chính vì v y, đ u t ngu n nhânấ ượ ồ ự ậ ầ ư ồ
l c cũng là đ u t vào giáo d c đào t o c a đ t n c. Đ u t giáo d c đào t o baoự ầ ư ụ ạ ủ ấ ướ ầ ư ụ ạ
g m các n i dung sau đây:ồ ộ
1.1.1. Đ u t cho ch ng trình gi ng d yầ ư ươ ả ạ
4
Môn: Kinh t đ u t Bài t p cá nhânế ầ ư ậ
Ch ng trình gi ng d y là nh ng n i dung đ c đ a vào gi ng d y t i cácươ ả ạ ữ ộ ượ ư ả ạ ạ
tr ng h c, là nh ng ki n th c mà ng i h c s tr c ti p thu nh n. Vì v y, ch tườ ọ ữ ế ứ ườ ọ ẽ ự ế ậ ậ ấ
l ng ngu n nhân l c có đ m b o hay không ph thu c nhi u vào ch ng trìnhượ ồ ự ả ả ụ ộ ề ươ
gi ng d y có phù h p v i ng i h c hay không và kh năng ti p thu c a ng iả ạ ợ ớ ườ ọ ả ế ủ ườ
h c v i nh ng ki n th c đó là nh th nào. Nên đ u t vào ch ng trình gi ngọ ớ ữ ế ứ ư ế ầ ư ươ ả
d y m i n c c n đ c coi tr ng, và ph i đ c xem là nhi m v hàng đ uạ ở ỗ ướ ầ ượ ọ ả ượ ệ ụ ầ
trong công cu c đ u t vào giáo d c đào t o. Các c p h c và trình đ đào t o c aộ ầ ư ụ ạ ấ ọ ộ ạ ủ
h th ng giáo d c qu c dân bao g m:ệ ố ụ ố ồ
- Giáo d c m n non có nhà tr và m u giáo.ụ ầ ẻ ẫ
- Giáo d c ph thông có ti u h c, trung h c c s , trung h c ph thông.ụ ổ ể ọ ọ ơ ở ọ ổ
- Giáo d c ngh nghi p có trung c p chuyên nghi p và d y ngh .ụ ề ệ ấ ệ ạ ề
- Giáo d c đ i h c và sau đ i h c.ụ ạ ọ ạ ọ
Ngoài ra, bên c nh h th ng giáo d c qu c dân c a Vi t Nam thì còn có cácạ ệ ố ụ ố ủ ệ
c s giáo d c khác đóng góp vào phát tri n ngu n nhân l c. Các c s giáo d cơ ỏ ụ ể ồ ự ơ ở ụ
khác bao g m:ồ
- Nhóm nhà tr .ẻ
- Các l p đ c l p: l p m u giáo, l p xóa mù ch , l p ngo i ng , l p tin h c,ớ ộ ậ ớ ẫ ớ ữ ớ ạ ữ ớ ọ
l p dành cho tr em vì hoàn c nh khó khăn không đ c đi h c nhà tr ng, l pớ ẻ ả ượ ọ ở ườ ớ
danh cho tr tàn t t, khuy t t t…ẻ ậ ế ậ
- Trung tâm k thu t t ng h p – h ng nghi p; trung tâm d y ngh ; trungỹ ậ ổ ợ ướ ệ ạ ề
tâm giáo d c th ng xuyên.ụ ườ
- Vi n nghiên c u khoa h c đ c giao nhi m v đào t o ti n s , ph i h pệ ứ ọ ượ ệ ụ ạ ế ỹ ố ợ
v i tr ng đ i h c đào t o trình đ th c s .ớ ườ ạ ọ ạ ộ ạ ỹ
Quan đi m giáo d c đào t o là qu c sách hàng đ u đ c kh ng đ nh t nh nể ụ ạ ố ầ ượ ẳ ị ừ ậ
th c sâu s c vai trò c a giáo d c trong quá trình phát tri n đ t n c, là nhân tứ ắ ủ ụ ể ấ ướ ố
quy t đ nh s tăng tr ng kinh t và phát tri n xã h i. Vi t Nam hi n nayế ị ự ưở ế ể ộ Ở ệ ệ
ch ng trình gi ng d y ch y u t sách giáo khoa và giáo trình. Nên sách giáo khoaươ ả ạ ủ ế ừ
cũng nh giáo trình ph i đ m b o chuy n t i đ c nh ng ki n th c cho ng iư ả ả ả ể ả ượ ữ ế ứ ườ
h c m t cách logic, đ y đ , đ c gia công v m t s ph m m t cách k l ng,ọ ộ ầ ủ ượ ề ặ ư ạ ộ ỹ ưỡ
phù h p v i trình đ ng i h c và th i gian h c t p, có s tham gia c a các h cợ ớ ộ ườ ọ ờ ọ ậ ự ủ ọ
5